ان ، رفتارهای ضد اجتماعی بعضی از افراد خانواده … آنقدر زیاد است که مدرسان خانواده‏ها نمی‏توانند از عهده پاسخ‏گویی و راهنمایی خانواده‏ها در این زمینه‏ها برآیند. لذا چاره‏ای جز ارجاء این قبیل اولیاء به مراکز راهنمایی و مشاوره خانواده نیست و اکنون در سرتاسر کشور بیش از 90 مرکز فعال وجود دارد.
2-2-1-2-2 صدای مشاور و مراکز حضوری بهزیستی:
معاونت پیشگیری سازمان بهزیستی در سال 72 بمنظور پیشگیری از آسیب‏ها اجتماعی، مرکزی تحت عنوان “صدای مشاور” با دو خط تلفن تاسیس کرد تا مراجعان بتوانند مشکلات خود را بصورت تلفنی مطرح کنند و از مشاوران کمک بگیرند. استقبال و توجه به صدای مشاوره آنچنان تعّجب‏آور و غیر قابل پیش‏بینی بود که ساعات کار صدای مشاوره، از 8 ساعت در روز به 16 ساعت رسید و در مدّت کوتاهی از 2 خط تلفن به 4 خط و بالاخره به 10 خط افزایش یافت و در حال حاضر روزانه 14 ساعت، جوابگوی مراجعان هستند. از آنجا که حل همه مشکلات از طریق تلفن میسر نیست ، سازمان بهزیستی اقدام به تاسیس مراکزی تحت عنوان”مرکز مشاو? حضوری” کرد تا بعضی از مراجعان بجای حل مشکلات از طریق تلفن، به مراکز حضوری مراجعه نمایند اکنون “صدای مشاور” و “مراکز حضوری” بهزیستی در بیشتر استان‏ها فعالیت دارند.
2-2-1-2-3 کلینیک‏ها و مراکز مشاوره تحت نظر مرکز ملی جوانان:
شورای عالی جوانان وابسته به نهاد ریاست جمهوری به منظور رفاه جوانان طرحی تهیه کرد و به موجب این طرح مشاوران واجد شرایط را ترغیب نمود که با تاسیس مراکز خصوص نسبت به ارائه خدمات مشاوره‏ای اقدام نمایند. این مراکز از سال 74 فعالیت خود را آغاز کرده‏اند و اینک تحت نظارت مرکز ملّی جوانان به کار مشغولند. درحال حاضر ارای? خدمات مشاوره‏ای در سه بخش دولتی، نیمه‏دولتی (نیمه خصوصی)، و خصوص انجام می‏گیرد. بخش دولتی: شامل مراکز مشاور? انجمن‏های اولیاء و مربیان، هسته‏های مشاور? مناطق آموزش و پرورش و مراکز حضوری سازمان بهزیستی است که با هزینه‏ای کم و ناچیز به ارای? خدمات مشاوره‏ای می‏پردازند.
-بخش نیمه خصوصی (نیمه دولتی): شامل مراکز مشاور? فرهنگسراها و دانشگاه‏هاست که این مراکز هم به علت محدود بودن ، جوابگوی نیازهای مردم نیستند.
-بخش خصوصی: این بخش هم به علت هزین? بالایی که دارد پاسخگوی نیازهای افراد کم درآمد جامعه نیست، چون ممکن است برای حل یک مشکل نیاز به مشاوره در جلسات متعدد باشد که اکثر افراد از پرداخت هزینه‏های آن عاجزند. (یدالله جهانگرد، 1378)
2-2-2 تاریخچه مشاوره‏ای حرفه‏ای:
اگرچه نمی‏توان برای شروع حرکت مشاوره تاریخ مشخصی را عنوان کرد، اما شروع آن را می‏توان از زمانی دانست که جسی ب دیویس (J.B.Davis) (1898) بعنوان مشاور دانش‏آموزان دبیرستان دیترویت شروع بکار کرد. کارکردن او با دانش‏آموزان اختصاص به دانش‏آموزان نداشت، لذا در هر زمان با ساختارهای متفاوت و متناسب با ضرورت‏های عصر خود وجود داشت ، در حال حاضر نیز رشد شتابان جوامع بشری در زمینه‏های علمی ، تکنولوژیکی و فرهنگی و گسترش پدیده‏هایی نظیر مهاجرت، جنگ ، فقر و پی‏آمدهای آسیب‏زای آنها نیاز به مشاوره را به عنوان ضرورتی اجتناب‏ناپذیر مطرح می‏سازد. در کشور ما علاوه بر عوامل بالا، افزایش جمعیت و جوان بودن آن خصوصیتی است که جامعه را با مشکلات بیشتری رو به رو می‏کند. بدین لحاظ مشاوره را حداقل در سه زمینه می‏توان مورد توجه قرار داد:
1-نیاز به آگاه سازی و دادن اطلاعات لازم درباره مسائل مختلف که بیشتر جنبه راهنمایی و پیشگیری دارد.
2-نیاز به ارائه راهکارهایی در مورد حل مشکلات مختلف افراد و کمک به آنان.
3- نیاز به مداخله و کمک در بحران و به عبارت دیگر کمک به افرادی که دچار مشکلات شدید عاطفی ، روانی و اجتماعی شده‏اند، مشکلاتی که ممکن است به آنان آسیب‏های جبران ناپذیری وارد می‏کند(احمد صافی ، 1368).
2-3-2 اهمیت و ضرورت توجه به راهنمایی و مشاوره در سازمان آموزش و پرورش:
نگاه گسترده به نقش آموزش و پرورش به عنوان عاملی موثر در فعلیت بخشیدن به امکانات بالقوه و ذاتی افراد، انتقال تجارب گذشته، ارائه ارزش‏های مطلوب، افزایش معلومات و ایجاد مهارتهای لازم در افراد و بالاخره تسهیل مسیر حرکت وجودی آدم به سوی کمال و قرب الی الله، اهمیت آنرا در اقتصاد وفرهنگ و اجتماع جوامع بشری نشان می‏دهد.
2-4 انگیختگی
مفهومی است که هم در روانشناسی و هم فیزیولوژیکی از نظر روانی، به هوشیاری و میزان توجه اشاره می‏کند. به یک معنا، انگیختگی میزان بیداری فرد است. در پایین‏ترین سطوح انگیختگی، فرد خواب (یا به حال اغما) و کاملا بدون توجه است، در سطوح بالاتر انگیختگی فرد بسیار آگاه و هوشیار است، در سطوح باز هم بالاتر، ممکن است فرد در حال وحشتزدگی یا شوک باشد.(فرجامی، 1380)
با انگیزه کردن دیگران، ویژگی منحصر به فردی دارد و آن این است که انسان را با مسئله انگیزش در موقعیتهای میان فردی روبرو می کند. وقتی کسی سعی می‏کند دیگران را با انگیزه کند، فردی که قرار است با انگیزه شود به یکی از سه حالت زیر واکنش نشان می‏دهد:
1)انفعال یا بی انگیزشی و درماندگی آموخته شده.
2)واکنش مخالف، وقتی که دیگران سعی دارند افکار و رفتار او را شکل دهند یا کنترل کنند.
3)همکاری سازنده برای یادگیری روشهای تازه ، برای فکر کردن، احساس کردن، رفتار کردن که وضعیت فرد را بهتر خواهد کرد.
دو نتیجه اول در این رابطه منفی است زیرا فردی که قرار است با انگیزه شود در مقابل فرد با انگیزه کننده می‏ایستد. نتیجه سوم یک رابطه مثبت است. در رابطه با نتیجه سوم فرد یاد می‏گیرد چگونه مسئله انگیزشی خودش را حل کند، چگونه مهارتهای خود را پرورش دهد، چگونه دست به ابتکار بزند و اعمال خود را شروع کند. به عبارتی دیگر او علیت شخصی را یاد می‏گیرد (سید محمدی، 1385).
رابطه انگیختی و انگیزش را می‏توان به شکل روشنتری بررسی کرد.
برای هر فعالیتی، سطح انگیختگی ای هست که در آن عملکرد بهینه می شود. این سطح از فردی به فرد دیگر فرق می‏کند. بعضی فعالیت‏ها را در شرایط انگیختگی نسبتا بالا بهتر می‏توان انجام داد و حال آنکه فعالیت‏های دیگر را با انگیختگی کمتر بهتر می‏توان انجام داد. در هر زمان فرد باید چنان رفتار کند که سطح انگیختگی بهینه را برای رفتار جاری حفظ کند . به بیان دیگر، اگر سطح انگیختگی پایین باشد فرد کوشش می‏کند آنرا افزایش دهد(فرجامی، 1380).
یادگیری همراه با بیشترین موفقیت، انگیختگی بهینه می‏دهد. سطح پایین انگیختگی ، باعث سطح پایین توجه می شود. وضعیتی که به ندرت در دانش آموز منجر به یادگیری می‏شود (فرجامی ، 1380).
(کلر1 1983، به نقل از صیامی 1376 ولی2 2005) با تلفیق منابع مختلف ایجاد انگیزش، یک مدل عمومی ارائه کرده است. و از این مدل با عنوان ARCS یاد می‏کند که سر واژه‏هایی است که مرکب است از حروف اول چهار شرطی که برای ایجاد انگیزش در یاد گیرنده لازم است.
1)حرف 3A: یا توجه ، یعنی ایجاد علاقه در یادگیرنده. آغاز آموزش ، حفظ این علاقه تا پایان کلاس درس و تا پایان هر واحد درسی لازم است.
2)حرف 4R : نمایانگر ارتباط است. یعنی ارزش و اهمیت دادن به موضوع یا برآوردن نیاز‏های فراگیری که درگیر یادگیری است.
3)حرف C5: یا اطمینان است یعنی انتظار کسب موفقیت از سوی فراگیرنده که میتواند به یادگیری نائل شود.
4)حرف 6S: یا رضایت است یعنی خشنودی حاصل از رسیدن به هدفهای آموزشی و پرورشی است (صیامی، 1376 لی 2005).
بر اساس تحقیقات انجام شده در علوم رفتاری عوامل متعددی بر انگیزش انسانی اثر می‏گذارند که به مرور و به بررسی بعضی از دیدگاه‏های صاحبنظران در این زمینه پرداخته می‏شود.
2-4-2 عوامل موثر بر افزایش انگیزش
2-4-2.1 آگاهی افراد از اهداف
هدف به فعالیت انسان جهت و نیرو می‏بخشد، هدف ارزشمند، فرد را به خواستن و طلب کردن وادار می‏کند . لذا سیف (1370 به نقل از سبحانی 1379) معتقد است به عنوان یک هدف آموزشی انتظار می‏رود که فراگیران به آن دست یابند تا در آنها نسبت به نتایج فعالیت‏ها نگرشی مثبتی بوجود آورد.
2-4-2.2 اراده
ارسطو عامل اراده را در کنار “عقل” و دانش برای ایجاد رفتار پسندیده انسان ضروری دانست و اعتقاد داشت لازمه یک گزینش خوب رفتاری توسط انسان این است که ابتدا در فرد اراده قوی نسبت به آن پرورش داده شود. باتوجه به اینکه تشکیل اراده در انسان احتیاج به تمرین و تکرار دارد بنابراین با استفاده از فرصت‏ها و مشوق‏های مختلف این نیرو در افراد ارتقا ‏یابد.
2-4-2.3 تأمین و پیگیری لذت جویی
لذت و شادکامی همیشه تنها عامل ارزشمندی است که انسان در جهت دستیابی به آن قدم بر می‏دارد.
2-4-2.4 تامین نیازها
به عقیده برخی از روانشناسان از جمله مزلو(1970 به نقل از سبحانی 1379) انسان در پی تامین و ارضای سلسله نیازهای خود است و رفع نیازهای دانش‏آموزان باعث فعال شدن جریان یادگیری در آنها می‏شود.
2-4-2.5 عوامل ناخودآگاه
تجربیات گذشته مانند تجربیات ناشی از روابط با والدین، معلمان و سایر عناصر تربیتی که به شکل تقویت‏ها ، تنبیهات، اسنادها، اعمال می‏شود، می‏توانند بر رفتار فرد موثر باشد (سبحانی،1379).
باتوجه به این مقدمه چینی وقتی سعی دارید دیگران را با انگیزه کنید، پرسیدن دو سوال زیر مفید است:
کسی که او را با انگیزه می‏کنید کیست؟
آیا بستر اجتماعی از علیت شخصی و منابع انگیزشی دورنی این فرد حمایت می‏کند یا اینکه او را از این نعمت‏ها محروم می‏کند؟
این دو سوال برای ما روشن می‏کند هدف از با انگیزه کردن دیگران، این است که قابلیتهای شخصی افزایش یابد. (سید محمدی، 1385)
2-4-2.6 مراحل پنجگانه ایجاد انگیزش
2-4-2.7 مرحله اول
شناسایی هدف و پی‏بردن به علتها یعنی مسیر را فرد در ذهن خود ترسیم کند و بداند که هدف