محتوای رطوبتی ساقه) توالی ثانویه
فراوانی صفت وزن تر برگ گیاهان دو سال پس از آتشسـوزی کاهش و شش سال بعد افزایش یافت. مقایسه فراوانـی اشـکالزیستی گیاهان نشان داد فانروفیتها و کامفیتها ابتدا کـاهش و6 سـال بعـد افـزایش پیـدا کردنـد. بررسـی میـانگین فراوانـی همیکریپتوفیتها، تروفیتها، ژئوفیـت هـا و محتـوای رطـوبتیساقه نشان داد این گیاهان در طی زمان کاهش یافتند (شکل 5).

بحث و نتی جهگیری
مطالعه گروههای عملکردی در جهت شناسایی شرایط زیستگاه و پیبردن به ساختار کلی پوششگیاهی هر منطقه است. بسیاری از محققین (17، 18، 20 و 32)، در محیطهای مختلف و بـرایبررسی تأثیر عوامل متفاوت بر پوشـش گیـاهی از روش تعیـینگروههای عملکردی استفاده کردهاند. هدف این تحقیق شناسایی و طبقهبندی گروههای عملکردی و صفات عملکردی گیاهی در توالی ثانویه پس از آتشسوزی بود. با توجه به ایـن هـدف، بـااستفاده از آنالیز تابع تشخیص از بین 24 صفت مـورد بررسـی، صفات وزن تر بـرگ، فـرم زیسـتی و محتـوای رطـوبتی سـاقه بهترتیب مهمترین نقش را در تفکیک گروههای عملکردی ایفـانمودند. به اینترتیب با انجام طبقهبندی خوشهای سلسلهمراتبـیبا استفاده از ماتریس 24 صفت در 45 گونه، 4 گروه عملکردی تعیین شد. PFT2 و PFT3 بهعنوان گروههای عملکردی سازگار به آتشسوزی شناسایی شدند؛ فراوانـی آنهـا بـا گذشـت زمـانافزایش یافت. PFT1 و PFT4 گروههای عملکردی حساس بـهآتشسوزی شناسایی شدند و با گذشت زمان کاهش یافتند.
در این مقاله صـفات تعیـینکننـده گـروههـای عملکـردی، بیشترین ارتباط با آتشسوزی را نشان دادند زیرا فراوانی صفت وزن تر برگ گیاهان دو سال پس از آتشسوزی کاهش و شـشسال بعد افزایش یافت؛ این نوسان میتواند بهدلیـل در معـرضبودن تاجپوشش گیاه بـا آتـش و ازدیـاد گیاهـان پـاچوشدار و اســتولوندار و دارای بــرگ هــای روزت ماننــد Eremurus spectabilis Wendelbo وVerbascum cheiranthifolium باشد. مقایسه فراوانی اشکال زیستی گیاهان نشان داد فانروفیتها و کامفیتها ابتدا کاهش و 6 سال بعد افزایش پیدا کردنـد ؛ ایـنتغییر بهدلیل قـرار داشـتن جوانـه هـای رویشـی اکثـر بوتـه هـا ودرختچهایها در انتهـا یـا امتـداد سـاقه هـا مـیباشـد ، بنـابراینآتش سوزی اندام های هوایی می تواند سبب تضعیف بوته ای ها و فانروفیتها شود. بوته ها و درختچـه هـا یـی کـه توانـایی ایجـادپاجوش و ریشهجوش را ندارند، مانند بوتـه درمنـه و درختچـهارس، بهراحتی توسط آتش صدمه دیده و از بین میرونـد . بعـداز آتش سوزی گیاهان به سرعت از طریق رشد رویشی (ریزوم) تولیدمثل کرده تا بتوانند عرصه را اشغال کرده و به حالت اولیـهبرگردند (1). بررسـی میـانگین فراوانـی همـیکریپتـو فیـت هـا،تروفیتها و ژئوفیتها نشان داد این گیاهان در طی زمان کاهش یافتند این کاهش ممکن است بهدلیل فراینـد رقابـت در عرصـهباشد که البته عوامل دیگری چون مدیریت مرتع، شرایط اقلیمی،
۲۳

خشکسالی و چرای کنترل نشده دام نیز میتواند باعـث آسـیبگیاهان پـس از آتـش سـوزی باشـد. مقایسـه میـانگین فراوانـیمحتوای رطوبتی ساقه گیاهان نشـان داد کـه محتـوای رطـوبتیساقه گیاهان در طی زمان کاهش یافت، برخی از این گیاهان به-دلیل داشتن جوانههای رویشی در انتها یا امتداد ساقهها از قبیـل
و Teucrium polium L. Artemisia kopetdaghensis Krasch.
۲۴

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

شکل ۴. تغییرات فراوانی گروههای عملکردی گیاهی در طی زمان پس از آتشسوزی در مرتع جوزک

شکل۵. تغییرات صفات شکل زیستی، وزن تر برگ و محتوای رطوبتی ساقه در مراحل توالی ثانویه.
Stachys byzantina K. Koch نسبت به گیاهانی کـه جوانـهآنها در زمان آتش سوزی همسطح زمین و یا در داخل خاک قرار گرفتهاند، حساسیت بیشتری به آتش سوزی نشان می دهند (1) و بنابراین محتوای رطوبتی ساقه آنها کاهش یافت.
آتشسوزی با کاهش گیاهان چـوبی و بوتـهای توانـایی وقابلیت آنها را در رقابت بـا گیاهـان علفـی بـرای جـذب نـور،رطوبت و موادغذایی خاک کاهش داده و زمینه را برای رشـد وگسـترش گنـدمیان فــراهم مـیســازد (12،16، 26، 30 و 31). بررسیهای مختلف مانند پژوهش ما نشان داده است که پوشش گندمیان چندساله بهتدریج پس از آتشسوزی افزایش مـی یابـد .
در مرتـع خشـک آتـش سـبب افـزایش تروفیـتهـا و همـی-کریپتوفیتها، ولی باعث کـاهش فـرمهـای رویشـی بوتـهای و گندمیان یکساله شد (4). درصد پوشـش بوتـههـا نیـز پـس ازآتشسوزی بهتدریج افزایش مییابد ولی باایـن حـال از سـایتشاهد کمتر خواهد بود (5،12،14، 23، 26 و 30). در بررسی که توسط کاهمن و پوشکولد در سال 2008 صورت گرفت، آتـشباعث افزایش یکسالهها شد. فراوانی یکسالههای تابسـتانه درعلفزارهای بیابانی و نیمهبیابانی چیهواهوان بهدنبال آتشسوزی افزایش یافت (10 و11). فراوانی یکسالههای زمسـتانه نیـز در این مناطق افزایش یافت که با نتـ ایج حاصـل از بررسـیهـا درمنطقه جوزک همخوانی دارد. فراوانی یکسالهها در بیابـان هـایسوناران براساس یافتههای پاتن و کیو (32) پس از آتشسوزی کاهش یافت. در بررسی که توسط کاهمن و پوشولد (24) صورت گرفت، نتایج نشان داد SLA تفاوت معناداری نسـبت بـه آتـشنشان نداد که با یافتههای حاصل از پژوهش ما مطابقت دارد. در بررسی اقلیم مدیترانهای، نتایج نشان داد گونه هـایی کـه پـس ازآتش سوزی بهسرعت از طریق بذر احیا می شوند، LDMC کمتر و محتوای رطوبت نسبی بالاتری را نسبت به غیر بذرافشـان هـانشان می دهند (36). پاجوشدار شدن یک مکانیسم، مقاومتی در اکوسیستم های حساس به آتش و خشکی است. گیاهان بـا ایـنمکانیسم (پـاجوش دار شـدن ) پتانسـیل رطـوبتی بـرگ و سـاقهبالاتری دارند. غیر پاجوشدار شونده ها پتانسـیل بـالاتری بـرایمقاومت ساختاری به خشکی دارند (33) این نتایج با یافتههـایمنطقه جوزک همخوانی دارد. در بررسی انجـام شـده در پـارکملی گلستان (5) مشـخص شـد کـه گونـههـای چـوبی در اثـر آتش سوزی کاهش و گیاهان علفی خصوصا یکساله ها افـزایشنشان می دهنـد . از مطالعـات روی پوشـش گیـاهی کـه توسـطگارسیا نوآ (22) در پارک ملی دونانا صورت گرفت نیـز همـیننتایج حاصل شد که با یافت ههای حاصل از منطقه جوزک همخـوانی دارد. در بررسی روی ساواناهای حارهای و نیمهحـاره ای آفریقـامشخص شد کـه آتـش سـوزی باعـث کـاهش ارتفـاع گیاهـان میگردد (25).

نتیجه گیری
با توجه به نتایج این تحقیق از گروههای عملکردی میتـوان بـهعنوان شاخص حساسیت یا سازگاری مرتع در برابر آتشسوزی استفاده کرد، بهطوریکـه در صـورت غالـب بـودن گـروههـایعملکردی 2 و3 (PFT2 و PFT3) مرتع در برابر آتـش سـوزیمقاوم است ولی در صورت غالب بودن گروههای عملکردی 1و 4 (PFT1 و PFT4) حساسیت مرتع به آتشسوزی بـالا اسـت.
در این تحقیق مشخص شد که آتشسوزی بیشترین تاثیر منفـیرا بر گیاهان چوبی مرتـع دارد، زیـرا در ایـن گیاهـان محتـویرطوبت برگ و ساقه کمتر است و آتشپذیرتر هستند، از طرف دیگر قرار داشتن جوانه رویشی در بالاتر از سطح خـاک باعـثآسیبپذیری بیشتر این گیاهان میشود. از دیدگاه مدیریت مرتع آتشسوزی در منطقه جوزک با کاهش گیاهان چوبی خـاردار واسانسدار و افزایش تروفیتهای یکساله، فوربهـا و گنـدمیانباعث افزایش دسترسی دامها بـه علوفـه و پایـداری اکوسسـتممرتع میشود. اما بیشتر شدن گیاهـان یـکسـاله (تروفیـت هـا ) بهعنوان یک اثر منفی آتشسوزی در این منطقه تلقی میشـود،که بایستی با اجرای برنامه مدیریتی مناسب از جمله آتشسوزی در زمان مناسب یا اجرای سیستمهای چرای ویژه، فراوانی آنها در کنترل در آید. نتایج این پژوهش می تواند در پروژه های بنیادی یا پروژه های اجرایی مورد استفاده قرار گیرد، به دلیلاینکه PFT ها شدت و جهت تغییرات اکوسیستم را در نتیجه عوامـل محیطـیبهخوبی نشان می دهد و در درک فرایند هـای اکولـوژیکی نظیـرتشکیل توالی و پایداری اجتماعات به ما کمک می کند. همچنین ازگروه های عملکردی گیـاهی بـهعنـوان ابـزار مـدیریتی بـرایارزیابی اثرات تخریب براکوسیستم های طبیعی استفاده نمود.

۲۵
سپاسگزاری
هزینههای اجرایی این طرح از محل اعتبـار پژوهشـی دانشـگاهفردوسی مشهد در قالب پایان نامه کارشناسی ارشد خانم فهیمه رفیعی (پروپوزال شماره 558- مورخه 17/8/88) تامین گردیده

مناب ع مورد استفاده
است. اندازه گیـری هـای آزمایشـگاهی در آزمایشـگاه اکولـوژیدانشــکده علــوم و آزمایشــگاه گیــاه شناســی مرتــع دانشــکده منابع طبیعی دانشگاه فردوسی مشـهد انجـام شـد، لـذا از کلیـهکارشناسان آزمایشگاه سپاسگزاری می شود.
جنگجو، م. 1388. اصلاح و توسعه مرتع. جهاد دانشگاهی مشهد، 240 ص.
شاد، ق. ع. 1380. تیپ های گیاهی منطقه آشخانه .وزارت جهاد کشاورزی. انتشارات موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع، 72 ص.
شریعتمداری، ح. 1390. بررسی تاثیر آتشسوزی بر گروههای عملکردی گیاهی در دو اقلیم خشک و نیمه خشک. رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد.
شریعتمداری، ح.، م. جنگجو، ح. اجتهادی، ج. واعظی و ف. رفیعی. 1390. مقایسه صفات گیاهی مرتبط با آتشسوزی در مراتع خشک و نیمهخشک. همایش بینالمللی آتشسوزی در گرگان ،ایران. 4- 6 آبان، 62 ص.
شکری، م.، ن. صفائیان و ع. اترک چالی. 1381. بررسی پیامد آتش ب