ث تغییـرات زیـادی دراکوسیستم منطقه میشـود . براسـاس مطالعـات صـورت گرفتـهساخت یک سد محدوده وسیعی از اکوسیستم رودخانه را تحتتأثیر قرار داده و اکثر ذخیره آب آن در کشاورزی بـا گیاهـان بـانیاز آبی بالا مصرف میگردد (۲۸). در محـدوده مطالعـاتی سـدحنا طی ۳۵ سال گذشته، سطح مراتـع از ۱۹۵۹۰۶ بـه ۱۷۶۸۲۷ هکتار کاهش یافته است (جدول۴). علاوه بر این سطح بسیاریاز مراتـع ابتـدا بـه زمـین کـشاورزی تبـدیل شـده و سـپس بـا رهاسازی این اراضی کشاورزی گونههای مرتعی که اکثرﹰا جـزوگونه های فرصت طلب(Opportunistic species) بوده و انطبـاقبهتری با خاکهای دستخورده دارند و جزو گیاهـان یکـساله،مهاجم و غیر خوشخوراک میباشند دوباره به این اراضی هجومآورده و مراتعی با بازده پایین را تشکیل دادهاند. این گونـههـایمرتعی در برخی موارد قابلیت گونههای بومی چندساله قبلـی رادر امر حفاظت خاک نداشته و هم چنین ارزش علوفهای مناسبینیز ندارند . بنابراین میتوان شخم زدن مراتع را به عنوان یکـی ازمهمترین علل تخریب مراتع در منطقه حنا به دلیـل وجـود یـکمنبع آب کافی جهت فعالیتهای کش اورزی دانست . در کنار سدنیز یک منطقه جدید مسکونی (گـل افـشان ) تأسـیس شـده کـهحاصل یکجانشینی عشایر مـیباشـد و بـسیاری از زمـینهـایمرتعی به کشاورزی آبی تبدیل شده است که هم اکنون بـسیاریاز آنها به خاک بدون پوشش تبـدیل شـدهانـد . ایـن عـشایر درگذشته دامدار بودهاند و تجربهای در امر کـشاورزی نداشـتند وبنابراین در این حرفه موفق نبودند و این امر نیز نقش مهمـی درروند تخریب منطقـه داشـته اسـت. هولچـک و همکـاران (۱۸) افزایش جمعیت و نیاز به مواد غذایی بیشتر را دلیل اصلی شخمزدن مراتع و تبدیل آنها به زمین های کشاورزی می دانند.
محققین مختلف نیز افزایش سطح زمینهای زیـر کـشت رادر اثر تخریب مراتع بیان می کننـد (۱۵، ۱۶و۲۰). علـت کـاهشسطح زیر کشت اراضی کشاورزی در این منطقه این است که بااحداث چاهها در اراضی پشت سد و هـم چنـین تخـصیص آبسد جهت کشاورزی در سال های ابتدایی بهرهبرداری از سد کـهمصادف بود با سیاستهای افـزایش سـطح اراضـی کـشاورزیتوس ط س ازمان ک شاورزی وق ت آن زم ان، وس عت اراض ی کشاورزی نیز افزایش یافت اما با کـاهش میـزان ذخیـره آب درپشت سد و افت سطح آبهای زیرزمینی و کاهش آب دهـی ودر برخی موارد خشک شدن چاههـا ایـن رونـد بـرعکس شـد.
ضمن اینکه روشهای نادرست آبیاری و استفاده از تأسیـساتمختلف جهت افزایش سـطح زمـینهـای زیـر کـشت موجـبفرسایش و در مواردی شور شدن خاک و در نتیجه تسریع در ازدست رفتن قابلیت زمینها و تبدیل به مناطق رهاشـده و بـدونپوشش گیاهی منطقه حنا شده است (۱۴). در گذشـته و قبـل ازاحداث سد، اهالی بیشتر براساس میزان و زمان آب موجـود بـهکشاورزی میپرداختند. میزان سطح دریاچه حنـا در چنـد سـالاخیر کاهش یافته است که ایـن کـاهش بیـشتر بـهدلیـل تجمـعرسوب در دریاچه سد میباشـد . حجـم آب مخـزن ۵۰ میلیـونمترمکعب (در زمان بهرهبرداری،۱۹۹۶) گزارش شده بـود، ولـیدر حال حاضر طبق نظـر کارشناسـان بـه ۱۲میلیـون مترمکعـب رسیده است (۳) (اشکال ۶-۳ و جدول ۴). مطالعات دیگر نشاندادهاند که افزایش میزان حجم رسوبات و فرسایش و هم چنـین

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

۱۰۹
تغییرات ژئومرفولوژی یکی از مهمترین تأثیرات منفـی احـداث سدها م یباشد (۳۴).
اگرچه خشک سالی یکی از دلایل کاهش پوشـش گیـاهی وبروز فشار چرایی بیشتر در مراتع و تغییر نوع پوشش اراضی درمنطقه به شمار میرود اما طبق بررسی آمار هواشناسـی در ایـنمنطقه دورههای خشکسالی و تر سالی متعـددی طـی ۳۶ سـالاخیر در منطقه وجود داشته اسـت، بـه طـور مثـال مـیتـوان بـه خشکسالی سالهـای ۱۹۹۲ (۱۳۷۱) تـا ۱۹۹۳ (۱۳۷۲) اشـارهنمود که قبل از احداث سد میباشد، اما پس از احداث سـد بـاوجود چند دوره خشکسالی، افـزایش زیـادی در میـزان خـاکبدون پوشش به وجود آمده است کـه بـا در نظـر گـرفتن آمـاربارش، نمیتوان خشک سالی را تنها دلیل اصلی تخریب پوشـشگیاهی معرفی نمود (شکل۶ و جدول۴).
با احداث سد، زمانبندی کار کشاورزی تـا حـدودی تغییـریافته است و اهالی فکر میکنند که در هر زمان (حتی فصول کمآبی) نیز میتوانند اراضی را زیر کشت ببرند. این تفکـر “حبـابآب” باعث مصرف بیشتر، در زمان نامناسب و با گونههـایی کـهمصرف آب بالایی دارند میشود. همچنین بسیاری از زمینهـایکشاورزی دیم به کشت آبی تبدیل شده است که بعد از کـاهشحجم مخزن، بهدلیل خشک سالی و نیز افزایش رسوب بعضﹰا بـهزمینهای رها شده تبدیل گشته که گیاهان نامرغوب مرتعـی درآنها به وجود آمـده انـد و یـا ایـن کـه بـه خـاک بـدون پوشـش تبدیلشده و به دلیل فرسایش آبی و بادی موجبات تخریب خاک منطقه را به وجود آورده اند. در برخی از زمین های کشاورزی نیز به دلیل کمبود آب، چاههای عمیقی احداث شده که این امـر نیـزموجب افت بیشتر آب زیرزمینی منطقه شده است. سدسازی درمنطقه با تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم خود با یک رونـد سـریعباعث نابودی اکوسیستم منطقه شده است. از اثـرات مـستقیم آنمیتوان به ساختمان سد و نیـز تخریـبهـایی کـه در عملیـاتعمرانی در منطقه داشته اشاره نمود. از طرف دیگر سـد حنـا بـاتجمع آب باعث از دست رفتن ذخیره آب در اثـر تبخیـر شـدهاست. با توجه به میزان تبخیـر و تعـرق پتانـسیل بـالای منطقـه،۱۱۰
میتوان اظهار داشت که حجـم عظیمـی از ذخیـره آب سـد درمخزن با تبخیـر از دسـترس خـارج مـی شـود. از جملـه اثـراتغیرمستقیم زیانبار احداث سد حنا میتوان به احداث شبکههای آبیاری و به وجود آمدن تأسیسات و سکونتگـاههـا در منطقـهاشاره کرد که این امر نیز موجب تسریع در تخریب منطقه شـدهاست. به وجود آمدن مناطق جدید صنعتی و مـسکونی در شـمالسد حنا و افزایش وسعت شهر حنا، منجر به تخریب ۴۵ هکتار ازاراضی مرتعی و کـشاورزی در ۱۳ سـال گذشـته (۲۰۱۱-۱۹۹۸) شده است (اشکال ۶-۳ ،جـدول۴) (۲ و ۱۴). اددیجـی و اجیبـاد(۱۹)، رمـ ضانی و همکـ اران (۱۰)، روتـ لا و همکـ اران (۲۷)، ویجیساندارا و دایاوانسا (۳۳) نیز بیان نمودند کـه تأسـیس سـدباعث تغییرات کاربری، تخریب سطح مراتع و مناطق کشاورزیمی گردد (۱۰، ۱۹، ۲۷و۳۳).
پژوهشهای انجام شده در کیفیت آب سد حنا نیز بیانگر آناست که در مخزن سد نسبت به بالادست میزانpH آب افزایش یافته و تبخیر از سطح دریاچه، زیاد شدن عناصـر معـدنی ماننـدفسفر را نیز در پی داشته است که این امر میتواند برای بسیاریاز آبزیان خطرناک باشد (۱). با توجه به میزان رشد جمعیـت درشهر حنا و نیز کاهش ذخیره آب مـیتـوان گفـت کـه از میـزانسرانه آب سطحی موجود ساکنان کاسته شده اسـت و در ادامـهفشار مضاعفی به آبهای زیرزمینی منطقه آمده و در آینـده نیـزاین وضعیت تشدید خواهد شد. تخریـب در اکوسیـستم منطقـهنیز میتواند آثار منفی بارزی در وضعیت حیات وحـش و تنـوعجانوری در حوزه و مناطق پایین دست سد داشته باشد و بـا بـههم خوردن تعادل اکوسیستم، باعث نـابودی زنجیـره غـذایی دراثر تخریب در اکوسیستم گردد که ایـن مـوارد نیازمنـد مطالعـهدقیق میباشند. کاهش پوشش گیـاهی مراتـع و تبـدیل آنهـا بـهخاک بدون پوشش، کاهش اثر حفاظتی و فرسایش خـاک را بـهدنبـال خواهـد داشـت. بنـابراین هـر سـاله حجـم بـسیاری از خاکهای حاصلخیز در اثر فرسایش بادی و آبـی کـه بـهدلیـلتخریب پوشش گیاهی است، از دسترس خارج میشود. بنابراین ساختن سدها در مناطقی مانند منطقه شکار ممنـوع حنـا کـه ازنظر تنوع زیست محیطی دارای ارزش فراوان هستند دارای آثـارغیرقابلجبـران مـیباشـد (۱۱و۲۶) و بنـابراین بایـستی قبـل ازاحداث هر گونه مانعی بر سر رودخانـه، از ابتـدا ارزیـابیهـایزیستمحیطی دقیق توسط افرادی کـه خـود در سـاخت چنـینسدهایی ذینفع نیستند انجام شود.

نتیجه گیری
در این مطالعه تغییرات سطح پوشش و کاربری اراضـی قبـل ازتأسیس سد حنا و ۱۴ سال بعد از آن مورد بررسی قرار گرفـت.
این مطالعه نشان داد که تأسیس سـد نـه تنهـا باعـث بهبـود دروضعیت منطقه نشده است بلکه کاهش سطح مراتع و زمینهای کشاورزی و افزایش سطح زمینهای بایر و بدون پوشش گیاهیرا به دنبال داشته است. ضمن این که بـا کـاهش سـطح مراتـع واختلال در اکوسیستم آبی، خسارات زیادی از نظر تنوع زیـستیدر منطقه نیز در منطقه ایجادشده و میشود. بنابراین بـا در نظـرگرفتن هزینههای ساخت سد، احداث این سد نه تنها آثار مثبتزیادی نداشته، بلکه در درازمدت باعث رشد منفـی اقتـصادی وروند قهقرایـی در ایـن منطقـه شـده و خـسارت هـای ناشـی ازتخریبهای زیستمحیطـی مثـل آلـودگی ناشـی از اسـتفاده از کودهای شیمیایی در سیستم های کشت آبی، شور شدن خ اکهـاو نیز از بین رفتن سطح مراتع و نیز به وجود آمدن مناطق بایر وبدون پوشش و فرسایش یافته را در پی دارد. بـا بررسـی میـزانبارش منطقه میتوان دریافت که اگرچـه خـشک سـالی یکـی از

منابع مورد استفاده
عوامل مؤثر تأثیرگذار بر پوشش اراضی به حساب مـیآیـد، امـاتأسیس سد، کاهش سطح اراضی مرتعـی و بـه دنبـال آن فـشارچرایی بیشتر را موجب شده است. به تبـع ایـن مـسئله کـاهشنفوذپذیری و فرسایش اتفاق افتاده که این عوامل از جمله دلایلتسریع بیابانزایی در منطقه در دورههای خشک سالی میباشـند .
در ابتدا ایجاد یک دریاچه مصنوعی در منطقه باعـث بـه وجـودآمدن یک سکونت گاه جهت پرندگان آبزی