ل طوقه به صورت لکههای قهوهای آبسوخته و فرو رفته مشاهده میشود(شکل1-3). جدایههای قارچ رایزوکتونیا سولانی در گروههای مختلف آناستوموزی دستهبندی میشوند. رایزوکتونیای گروه 4 آناستوموزی(AG-4) دارای شدیدترین قدرت بیماریزایی بر روی سویا میباشد اماAG-1, AG-2-1, AG-2-11, AG-3, AG-5 نیز باعث بیماری در روی سویا میگردند.بیشتر جدایههای این قارچ بر روی محیط PDA در حرارت 25 تا 30 درجه سانتیگراد به خوبی رشد میکند. ریسهها در ابتدا شفاف و کم کم به رنگ قهوهای تا تیره در میآیند. فاصله بین جدارههای عرضی در این قارچ زیاد است. این قارچ در داخل خاک بدون وجود میزبان به صورت ساپروفیتی میتواند به خوبی به زندگی خود ادامه دهد. رشد این قارچ در خاک به مقدار ماده آلی ، رطوبت خاک، درجه حرارت، PH و جمعیت سایر میکروارگانیسمهای خاک بستگی دارد. جمعیت این قارچ بیشتر تا عمق 10 سانتیمتری خاک پراکنده است. میزان این قارچ با افزایش عمق خاک کاهش پیدا میکند. اگر میزان آلودگی خاک به اندازه 1 میکروگرم از میسلیوم قارچ در هر گرم خاک باشد باعث ایجاد بیماری در سویا میگردد. این قارچ تولید آنزیمهای پکتولیتیک وپروتولیتیک میکند. بذر ضعیف عامل اصلی برای نفوذ قارچ ها می باشد .ضعف شاید به خاطر صدمات مکانیکی ، فیزیولوژیکی یا پاتولوژیکی باشد .اگر بذر صدمه مکانیکی ببیند باعث نفوذ پاتوژن ها می شود که باعث آلودگی بذر می گردد. عوامل خاکی مثل دما و رطوبت و خشکی نامناسب ممکن است باعث تشدید آلودگی شود.

شکل1-3- بیماری مرگ گیاهچه سویا
1-2-4-بیماری ناشی از نماتدها در سویا:
بیش از 100 گونه نماتد بیماریزا در دنیا از روی سویا گزارش گردید. علائم بیماری نماتدی بر روی سویا شامل کاهش رشد، زردی برگها و در نهایت کاهش عملکرد وکیفیت دانهها میباشد. میزان خسارت این بیماریها بر روی سویا به میزان جمعیت نماتدها در خاک، نوع شخم، شرایط محیطی و رقم بستگی دارد. نماتدهای بیماریزای مهم بر روی سویا شامل Heterodera و Meloidogyne هستد. در بسیاری از موارد در مزارع سویا در اثر این بیماری غده و تورم بر روی ریشهها مشاهده میشوند(شکل1-4). در خاکهای آلوده برای کاهش جمعیت نماتد در خاک و کنترل بیماری استفاده از تناوب زراعی با گیاهان غیر میزبان از اهمیت زیادی برخوردار است. برای کاهش درصد آلودگی و افزایش عملکرد محصول مهمترین روش استفاده از ارقام مقاوم به نماتد میباشد.
شکل1-4- نماتد گره ریشه
1-3- اهداف تحقیق:
استان مازندران دارای شرایط آب و هوایی مساعد برای کشت سویا در کشور بوده و هر ساله حدود 30 هزار هکتار از اراضی آن به کشت سویا اختصاص مییابد که با توجه به متوسط عملکرد 2700 کیلوگرم در هکتار، این محصول نقش مهمی را در تأمین بخشی از نیاز کشور به دانه های روغنی تأمین می کند. بیماری پوسیدگی ذغالی هر ساله، بخصوص در سالهای خشک و کم باران باعث آلودگی مزارع سویای استان و کاهش کمیت و کیفیت محصول میگردد. بدین منظور کنترل و کاهش درصد آلودگی به این بیماری در مزارع مهم میباشد. برای مدیریت کنترل بیماری بررسی بیولوژی قارچ عامل بیماری و عوامل موثر در زنده ماندن آن دارای اهمیت زیادی است. در این تحقیق مزارع سویای مناطق مختلف استان مازندران برای این منظور مورد بازدید و بررسی قرار گرفت. به طور خلاصه، مهمترین اهداف مورد مطالعه در این تحقیق عبارتند از:
1- تعیین نقشه پراکنش بیماری پوسیدگی ذغالیPhaseolina) (Macrophomina در مزارع سویای استان مازندران
2- استفاده از محیط اختصاصی کلرات پتاسم برای گروهبندی جدایههای قارچ M. phaseolina در استان مازندران
3- تعیین میزان اسکلروت های قارچ عامل بیماری در خاک که باعث بقای عامل بیماری و انتقال آن از سالی به سال دیگر میگردد
4- تعیین تاثیر بافت خاک، اسیدیته خاک و میزان ماده آلی خاک بر میزان جمعیت اسکلروتهای قارچ عامل بیماری در داخل خاک
5- تعیین دماهای کمینه، بهینه و بیشینه سرعت رشد پرگنههای قارچ
6- مشخص کردن درصد آلودگی بذر برای تعیین بذرزاد بودن قارچ عامل بیماری
7- ثبت علائم بیماری در مراحل مختلف رشد سویا
فصل دوم
مروری بر منابع
2-1- بیماری پوسیدگی ذغالی:
قارچ Macrophomina phaseolina (Tassi) Goid عامل پوسیدگی ذغالی بر روی بیش از 500 گونه گیاهی زراعی و غیرزراعی شامل سویا، ذرت، پنبه، کنجد، هندوانه، خربزه، سیب زمینی، توت فرنگی، چغندر قند، بادام زمینی، سوزنی برگان و زیتون گزارش شده است(رعیت پناه و همکاران، 1370؛ زینلی، 1378؛ میرابوالفتحی، 1370؛ مرتلی، 2005؛ راف و احمد، 1998؛ بون، 1989). بیماری پوسیدگی ذغالی هر ساله در سالهای خشک و کم باران باعث آلودگی مزارع سویا گردیده و در حال حاضر از مهم ترین بیماریهای قارچی این محصول به شمار میآید(رعیت پناه، 1375). این بیماری از مهمترین بیماری های سویا در جهان به شمار می آید. قارچ بیمارگر باعث بیماری پوسیدگی ذغالی در گیاهان مهم زراعی شامل غلات، بقولات، دانه های روغنی و بعضی از سبزیجات و درختان میوه می گردد(Dhingra and scinclair, 1973, Wyllie, 1989). در مناطق شمالی آمریکا بیماری پوسیدگی ذغالی از نظر اهمیت در رتبه چهارم بعد از بیماریهای نماتد سیست سویا، پوسیدگی فیتوفترایی ریشه و بیماریهای مرگ گیاهچه قرار دارد (Smith and Carvil, 1997). نخستین بار، قارچ عامل پوسیدگی ذغالی(M.phaseolina) در سال 1973 توسط دینگرا و سینکلر از روی گیاه دارویی Coleus در هند گزارش شد(Sinclair, 1973 (Dhingra and. خسارت بیماری پوسیدگی ذغالی در منطقه میسوری هند از سال 1980 به میزان 5 درصد که گاهی به30 تا 50 درصد نیز رسیده است. این بیماری در این منطقه از نظر اهمیت در رتبه دوم بیماریهای سویا قرار دارد Wyllie,1988)). این بیماری در شمال ایران برای اولین بار در سال 1358 از مزارع سویا گزارش شده است(Zad, 1979). همچنین این بیماری طی سالهای 2003 تا 2005 یکی از 10 بیماری مهم سویا در ایالات متحده آمریکا معرفی شده استن (Wrather and .Koening,2006) میزان خسارت بیماری، به قدرت بیماریزایی بیمارگر، شرایط محیطی، وضعیت نمو و سلامتی گیاه هنگام بروز آلودگی، شدت بیماری در مزرعه، نوع رقم و تعداد گیاهان آلوده بستگی دارد (Sinclair and Backman, 1989).
2-2- میزبانهای مهم قارچ(M. phaseolina) در ایران:
M. phaseolina دارای میزبانهای زیادی است و باعث خسارت در بیش از 500 گونه گیاهی در 75 خانواده اعم از تک لپه و دو لپه می شود((Dhingra and Sinclair, 1977; Jana et al., 2003. در برخی از مناطق سویا کاری دنیا خسارت بیماری، 20 الی 50 درصد محصول یا بیشتر گزارش شده است(Almeida et al., 2003). در ایران نیز این بیماری در برخی از مناطق کشت سویا، خسارت قابل توجهی را به این محصول وارد می کندRaeyat panah et al., 2008)). به رغم دامنه میزبانی وسیع این بیمارگر، جنسMcrophomina تنها شامل یک گونه phaseolina بوده ولی در داخل گونه اختلاف ژنتیکی وسیعی مشاهده می گردد(Dhingra and Sinclair, 1972; Dhingra and Sinclair, 1973; Pearson et al., 1986 ; Cloud and Rupe, 1991; Almedia et al., 2003). میزبانهای این قارچ در گروه های مختلف گیاهی نظیر محصولات زراعی، غیر زراعی، باغی، علوفه ای و داروئی قرار میگیرند(جدول2-1).
جدول 2-1- میزبان های مهم قارچ M. phaseolina در ایران
منبع گزارشمناطقنام علمیمیزبانارشاد، 1374گیلانAlbizzia julibrissinشب خستارشاد، 1374گیلانCamellia sinensisچایارشاد، 1374سافی آبادCarthamus tinctoriusگلرنگارشاد، 1374نامشخصCicer arietinumنخود ایرانیارشاد، 1374آذربایجان- برازجان-Cucumis meloخربزهارشاد، 1374کرج-خوزستانGlycine maxسویاارشاد، 1374گستانGossypium herbaceumپنبه بومیارشاد، 1374گلستانGossypium hirsutumپنبه آمریکاییارشاد، 1374گستان- مازندران- کردستان- سافی آبادHelianthus annuusآفتابگردان
ادامه جدول 2-1- میزبان های مهم قارچ M. phaseolina در ایران
ارشاد، 1374نامشخصLens esculentaعدسارشاد، 1374نامشخصPhaseolus vulgarisلوبیاارشاد، 1374کرجSinapsis arvensisخردل وحشیارشاد، 1374گلستانSesamum indicumکنجدارشاد، 1374نامشخصVigna sinensisلوبیا چشم بلبلیمحمودی و همکاران، 1379کرجBeta maritimeچغندرقندارزنلو و همکاران، 1379کرجBeta maritimeچغندرقندرعیت پناه و فروتن، 1379مازندرانGlycine maxسویاهوشیارفرد و فلاحتی، 1379اردبیلGossypium herbaceumپنبه بومیافشاری و خزینی، 1379نامشخصOlea europaeaزیتونفصیحیانی و شیروانی، 1379فارسSesamum indicumکنجدحیدریان، 1381اصفهان- یزدAmygdalus communisبادامصلاتی و افشاری آزاد، 1381گلستانBrassica napusکلزاکمانگر و بنی هاشمی، 1381فارسCicer arietinumنخود ایرانیداودی، 1381قزوینOlea europaeaزیتونکرمپور، 1381بوشهرSesamum indicumکنجد
ادامه جدول 2-1- میزبان های مهم قارچ M. phaseolina در ایران
شیخ الااسلامی و همکاران، 1381کرمانشاهSesamum indicumکنجدیونسی و روانلو، 1383کرمانشاه و آذربایجانBeta maritimeچغندرقندداودی و افضلی، 1383قزوینBeta maritimeچغندرقندرضوی و پهلوانی، 1383اصفهانCarthamus tinctoriusگلرنگبراری و همکاران، 1383مازندرانGlycine maxسویارحمانپور و دانشیان،1383نامشخصHelianthus annuusآفتابگردانرعیت پناه و همکاران، 1385مازندرانGlycine maxسویاآقاجانی و همکاران، 1387گلستانActinidia chinensisکیویادراکی و بنی هاشمی، 1387آذربایجان شرقیArmenica Vulgarisزردآلوشیخ الااسلامی و همکاران، 1387کرمانشاهBeta maritimeچغندرقندادراکی، 1387فارس و بوشهرCucumis sativusخیارادراکی و بنی هاشمی، 1387مازندرانGlycine maxسویاادراکی و بنی هاشمی، 1387آذربایجان شرقیArmenica Vulgarisزردآلوشیخ الااسلامی