دف گذاری مناسب برای دوره های سازمانی کوتاه برد، میان برد و دوربرد و تعیین اولویت برنامه ها و فعالیت ها و سازمان دهی وظایف در راستای تحقق اهداف نظام آموزش عالی کشور. یکی از مصـاحبه شـوندگان مـدیریت منـابع را ایـن گونـه تشریح کرد: »یک مدیر ارشد موفق، باید توانایی برنامه ریزی و مدیریت امور را داشته باشد«.
کنترل و نظارت بر وزارت علوم و سازمان ها ی زیرمجموعه آن: مهارت در کنترل و نظارت مؤثر بر فراگردها و فعالیت ها، با توجه به برنامه های اجرایی و زمان بندی های پذیرفته شده. به قول یکی از مصاحبهشوندگان، »یکی از چالش هـای وزیـر علـوم ، پراکنـدگی وظـایف در حـوزه هـای زیرمجموعه است. حوزه های مختلف علوم و فناوری، احتمالاً با سیاست های متفاوت کار میکنند، اما تحت نظارت متولی قانونی کشور که طبق قانون وزارت علوم است، نیستند«.
مدیریت تغییر: قدرت ایجاد تغییر در فراگردها و روندها. به گفته یکی از مصاحبه شـوندگان،»مدیر تحول باشد؛ اگر مدیر تحول نباشد، سازمان راکد می ماند. علاوه بـر اینکـه تحـول ایجـاد می کند و بر کارها نظارت می کند، باید از کارهای انجامشده فیدبک بگیرد«.
شبکه سازی: توانایی شناسایی افراد مناسب برای جایگاه مناسب در سازمان. به قول یکـیاز مصاحبه شوندگان »فرد باید خودش دارای شیوه های مدیریتی و در واقع مـدیر باشـد و یکـی از مدیریت های وزیر علوم باید این باشد که از افراد دارای دانش مدیریتی مشاوره بگیرد. مهم ایـن است که مدیران عقل داشته باشند، عقل اقتضای این را دارد که از هر کس در حوزه تخصصـی و معرفتی خودش کمک بگیرید«.
جانشینپروری: جانشینپروری دربرگیرنـده انتخـاب مناسـب تـرین کارکنـان بـرای احـراز پستهای بالاتر مدیریت در سازمان ها از میان جمعی از کارکنان با مهارت است.
مهارت انسانی ـ ارتباطی: یعنی داشتن توانایی و قدرت تشـخیص در زمینـه ایجـاد محـیط تفاهم و همکاری و انجام دادن کار به کمک دیگران؛ فعالیت مؤثر بـه عنـوان عضـو گـروه و درکنگرش ها، عقاید و احساسات افراد و گروه. تیم سازی و هدایت تیم، مشورت پذیری، قدرت مذاکره، تعامل (مراوده) با ذی نفعان و مدیریت افراد، ازجمله مهارت های انسانی ـ ارتباطی لازم برای ایـنمنصب کلیدی است.
تعامل (مراوده) با ذی نفعان: مهارت برقراری رابطه مؤثر با دیگران (همکاران، دانشجویان، استادان و کارکنان و سایر نهادهای قانونگذار). »باید بتواند با همه این گروه هـا تعامـل سـازنده داشته باشد. باید بتواند دانشجو را درک کند، با او به گفت وگو بنشیند و آنها را راهنمایی کند و باید بتواند با همکاران خود که اساتید هستند، ارتباط سازنده برقرار کند. باید با مراجـع مختلـف ماننـد مجلس و سایر نهادهای اجرایی تعامل سازنده و رابطه تنگاتنگ داشته باشد«.
تیم سازی و هدایت تیم: توانایی انجام کارها بهصورت گروهی و هدایت گروه هـا، توانـاییهدایت جمع برای پیش برد برنامه ها. یکی از خبرگان در خصوص تیم سازی و هدایت تیم این گونـهاظهار نظر کرد: »تیم مدیریت قوی، مشاوران زبده، معاونینش را خیلی دقیق انتخاب کند«.
قدرت مذاکره: استفاده مناسب از اصـول و فنـون مـذاکره، توانـایی اثرگـذاری و متقاعـدساختن افراد در مذاکرات و جلسات کاری و ایجاد اطمینان از دستیابی به توافق در راستای تحقق اهداف شرکت.
مشورت پذیری: تلاش برای انجام کار با همکاری دیگـران و اسـتفاده از آرای تخصصـیخبرگان.
مدیریت افراد: تفویض مسئولیت های روشن به دیگران و راهنمـایی ایشـان بـرای انجـامبهینه وظایف محوله و ترغیب و تشویق کارکنان، اعضای هیئت علمی و دانشجویان، برای انجام وظایف در راستای اهداف نظام آموزش عالی کشور، مستلزم مهارت های ایجاد انگیزه، مشارکت و تفویض اختیار است. به قول یکی از مصاحبهشوندگان، »آدم بخیل را نباید مدیر کرد؛ زیرا بخل او اجازه نمی دهد دیگران در کنارش رشد کنند«. دوراندیشی و تحولآفرینـی در نظـام آمـوزش، دوراندیشی بر شناسایی و شفاف سازی ابهام های آینده و برنامهریزی برای آن دلالت دارد. بـا توجـهبه این تعریف، دوراندیشی و تحولآفرینی در نظام آموزش، یکی از مؤلفه های شایسـتگی کلیـدیبرای موفقیت در این منصب است.
مدیریت راهبردی آموزش عالی: شناخت برنامه های دوربرد سازمان، آینده نگـری، توانـاییپایش محیط به صورت مستمر و بـازخور گـرفتن مسـتمر از محـیط پیرامـون. بـه گفتـه یکـی ازمصاحبه شوندگان، »باید ذهن باز و آینده نگر داشته باشد تا بتواند آینده دور را ببیند«.
تحلیل گر نظام آموزش عالی: توانایی تفسیر، ایجاد ارتباط و تحلیـل یکپارچـه ا
طلاعـات ، برای ارزیابى منطقى موقعیتهـا ، بـا اسـتفاده از منطـق اسـتقرایى و اسـتنتاجی، بـراى اسـتنباط موضوعات مرتبط با حوزه مأموریت. به قول یکی از مصاحبه شوندگان، »وزیر باید قـدرت تحلیـل فرایندهای مختلف را داشته باشد«.
خلاقیت در مدیریت نظام آموزش عالی: توانایی تفکـر و عمـل بـه شـیوه بـدیع و نـو واستقبال از ایدههای جدید. به قول یکی از مصاحبهشوندگان، »موضوع دانش بشری روزبه روز دارد توسعه پیدا میکند، موضوعاتی در دانش بشری خلق می شود که قبلاً وجود خارجی نداشتند. بایـد بتواند از یک سو این موضوعات را کاملاً درک کند و از سوی دیگر موضوعات جدید را خلق کند«.
تفکـر سیسـتمی در مـدیریت وزارت علـوم، تحقیقـات و فنـاوری: مشـاهده وزارتخانـه و زیرمجموعه آن به صورت یک کل و درک تأثیرات متقابل اجزا و بخش هـای گونـاگون آن. نظـریکی از مصاحبه شوندگان در خصوص تفکر سیستمی بدین شرح است: »تفکـر سیسـتمی داشـته باشد، باید همه رشته ها را با هم ببیند، یعنی هم حوزه فنی مهندسی را ببیند و هم حوزه پزشکی و علوم انسانی، یعنی نگاه سیستماتیکی به همه رشته ها داشته باشد و یکجانبه نگر نباشد«.
توانایی تصمیم گیری: ثبات و سرعت عمل در تصمیمگیری. » ویژگیهای اهم شخصیتی شامل شجاعت در تصمیم گیری است. بعضی از مدیران شجاعت تصمیمگیری در حوزه خاصی در زمان مناسب را داشتهاند و این باعث تحول در اون حوزه میشود«.
ض) توانایی حل مسئله: توانایی حل مسئله تفکری است که جهت آن به سوی حـل مسـئله خاص است و هم متضمن تشکیل پاسخها و هم انتخاب از میان پاسخ هـای محتمـل اسـت . بـهبیان دیگر مهارت حل مسئله شامل تشخیص مسئله و انجام اعمال ذهنی جهت رسیدن به هدف است.
بصیرت و تجرب ههای اجرایی لازم برای احراز پست وزیر علوم، تحقیقات و فناوری
به طور معمول، دانش و معلومات نظری از راه تحصیل در سطوح دانشگاهی توسعه می یابد. توسعه دانش و معلومات زیربنای توسعه مهارت ها و نگرش به شمار میرود و به تنهایی و به خودی خـود ، تأثیر چندانی در توسعه شایستگی های مدیریتی ندارد. آشنایی با زبان هـای خارجـه، تخصـص دریک رشته، برجستگی علمی، آگاهی های عمومی، شغلی و سازمانی، از جمله دانش و آگاهی هـایلازم برای این پست کلیدی است.
الف) برجستگی علمی: به تحصیلات و تخصص افراد اشـاره دارد . فـرد مناسـب بـرای احـرازپست وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، باید میان همکاران دانشگاهی خود مقبول باشد. به گفتـهیکی از مصاحبه شوندگان، »به نظر بنده وزیر علوم بایـد یـک فـرد شـناخته شـده و دارای حسـن،شهرت سیاسی و اجتماعی باشد. یک برجستگی علمی داشته باشد و تجارب موفق مدیریتی داشته باشد«. شایان ذکر است، مصاحبه شوندگان رشته تحصیلی کاندیدهای وزارت علـوم، تحقیقـات وفناوری را شاخص با اهمیتی برای سنجش شایستگی وی نمیدیدنـد ، امـا برخـورداری از دانـشمدیریتی را الزامی دانسته و معتقد بودند که دانش مذکور با شرکت در کارگاه ، سمینار، همایش و دوره های تخصصی کوتاه مدت قابل کسب و توسعه است.
آشنایی با زبان های خارجی: مطلوب آن است که وزیر علـوم عـلاوه بـر زبـان انگلیسـی،حداقل با یک زبان دیگر نیز آشنایی نسبی داشته باشد.
آگاهی از ساختار وزارتخانه و سازمان های زیر مجموعه آن: شناخت و درک کامل سازمان و محیط اطراف، آشنایی با ساختار و فرهنگ سازمانی و تأثیر عوامل فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بر روند تحقق اهداف سازمان. به قول یکی از مصاحبهشوندگان، »یک ویژگـی کـه وزیـر باید داشته باشد، این است که باید سازمانی که مسئولیتش را پذیرفته به خوبی بشناسد؛ باید بدانـد که بر یک نظام علمی دارد مدیریت می کند؛ باید دانشگاه، وزارت علوم و جایگاه این ها را به خوبی بشناسد. هر سازمانی شیوه مدیریت خودش را می طلبد و ایـن شـیوه مـدیریت تـابعی از شـناخت ماهیت آن سازمان است«.
آگاهی علمی، فنی و پژوهشی: داشتن صلاحیت علمی و فنی لازم مرتبط بـا حـوزه علـم،پژوهش و فناوری. به قول یکی از مصاحبهشوندگان، »آگاهی و تسلط بر بخش های مرتبط با علم و فناوری در اسناد بالادستی، آشنایی با روندهای نوین آموزش عالی در سطح جهان«.
آگاهی های عمومی: آشـنایی بـا مسـائل روز جامعـه و دنیـا، اعـم از سیاسـی، فرهنگـی واجتماعی. به قول یکی از مصاحبه شوندگان، » ویژگی هایی که به صورت عمـومی همـه مـدیران برای احراز پست مدیریتی باید داشته باشند، شامل دانش مدیریت و آشنایی بـا قـوانین جمهـوریاسلامی ایران است«.
حرکت در مسیر ارتقای شغلی: وزیر علوم باید سلسله مراتب اداری را طـی کـرده و سـوابقدرخشان مدیریتی داشته باشد. به قول یکی از مصاحبهشوندگان، »باید مسیر طبیعی ارتقای شغلی را طی کرده باشد، یعنی حداقل بهعنوان رئیس دانشگاه مدیریت موفقی داشته باشـد و در سـطح معاونت وزیر و در بعضی نهادهای مهم قانونگذار مانند مجلس فعالیت کرده باشد و تجارب موفق خوبی داشته باشد«.
ویژگیهای اخلاقی لازم برای احراز پست وزیر علوم، تحقیقات و فناوری
ویژگی های ارزشی و اخلاقی نیـز ازجملـه شایسـتگی هـای احرازشـده در