تنی و آزمونهایتوصیفی انجام شد. سطح معنا داری آزمونها 15/1 در نظر گرفته شد.
یافتهها
در این مطالعه اکثر زنان شرکت کننده بیسواد%) 4/41( و یا سواد در حدابتدایی%) 4/21( داشتند. میانگین سنی افراد شرکت کننده) 4/11 ± 2/48( بوده و%) 3/23( آنها دارای همسر بودند. اکثریت زنان
)%8/20( عدم وجود سابقه فامیلی در خصوص سرطان دهانه رحم را گزارش نمودند. در خصوص همسان سازی متغییرهای دموگرافیک در دو گروه آزمون و کنترل در حالت پایه )قبل از انجام مداخله( طبق آزمونهای آماری انجام شده تفاوت معنی داری مشاهده نگردید) جدول
.)1 رحم به منظور کاهش موانع درک شده مرتبط با انجام آزمایش پاپ اسمیر بود.
ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه کتبی از نوع محقق ساخته بود و اطلاعات به روش خودگزارش دهی از شرکت کنندگان جمع آوری شد.
پرسشنامه مذکور دارای دو قسمت بود، بخش اول شامل 4 سؤال در زمینه اطلاعات دموگرافیکی بود واطلاعات شرکت کنندگان را در خصوص سطح تحصیلات، سن، نوع وسیله پیشگیری از بارداری و داشتن فرد مبتلا به سرطان دهانه رحم در خانواده موردارزیابی قرار میداد. بخش دوم شامل سؤالات مربوط به سازههای مدل که شامل 42 سؤال بودکه از نتایج مطالعه کیفی انجام شده توسط محقق بدست آمده بود و روایی آنها از نوع محتوایی وبا تأیید 11 نفر از متخصصان رشته مورد تأیید و پایایی آن با روش آلفا کرونباخ با حذف دو سئوال در حیطه موانع درک شده و منافع درک شده 05/1 گزارش گردید. پرسشنامهها با مقیاس سه گزینهای از )1( مخالفم تا )4( موافقم تنظیم شده بود .

جدول 1: مقایسه همسان بودن متغییرهای دموگرافیک در دو گروه آزمون و کنترل در حالت پایه )قبل از انجام مداخله(
P Value گروه کنترل گروه مداخله سطح متغییر
1/30 تحصیلات
58 51 بی سواد
15 22 ابتدایی
12 2 راهنمایی
5 8 دیپلم و بالاتر
1/32 وضعیت تأهل
80 84 متأهل
4 0 طلاق گرفته یا بیوه
1/32 42/30 ± 11/15 48/45 ± 11/24 سن
1/14 28/08 ± 3/01 20/42 ± 5/11 نمایه توده بدنی )BMI(
1/42 4/40 ± 2/18 4/11 ± 2/11 تعداد فرزند
مقادیر سن ،BMI و تعداد فرزند به صورت میانگین

جدول 2: مقایسه میانگین نمرات سازههای مدل اعتقاد بهداشتی در گروه آزمون و گروه کنترل بعداز انجام آموزش بر اساس آزمون من ویتنی
P value گروه کنترل گروه آزمون سازههای مدل
میانگین و انحراف معیار تعداد افراد میانگین و انحراف معیار تعداد افراد
1/113 3/8241 ± 2/2 21 4/4010 ± 2/3 21 حساسیت درک شده
1/42 3/2344 ± 1/1 21 3/5853 ± 1/24 21 شدت درک شده
1/111 4/128. ± 1/2 21 5/4822 ± 1/80 21 منافع درک شده

1/112 2/5254 ± 1/0 21 1/2541 ± 1/4 21 موانع درک شده
1/111 1/4444 ± 1/5 21 2/4315 ± 1/1 21 خودکارآمدی درک شده

درک شده) 111/1 > P( ارتباط معنی داری وجود دارد. اما در مورد شدت درک شده )42/1 >P ( ارتباط معنی داری مشاهده نشد) جدول 2(. در این مطالعه از کلیه افراد شرکت کننده که در مجموع 181 نفر بودند ،81 نفر) 35%( آزمایش پاپ اسمیر را انجام دادند و 22 نفر) 55%( آزمایش پاپ اسمیر را انجام ندادند .58 نفر%) 5/43( از افرادیکه در گروه در مطالعه حاضر میانگین نمرات سازههای مدل در دو گروه آزمون و کنترل با استفاده از سؤالات پرسشنامه بعداز انجام آموزش مورد سنجش قرار گرفت. نتایج مطالعه حاکی از آن است که در مقایسه میانگین نمرات سازههای مدل در دو گروه آزمون و گروه کنترل بر اساس آزمون من ویتنی در سازههای حساسیت درک شده )113/1 > P( منافع درک شده )111/1 > P( موانع درک شده) 112/1 > P( و خود کارآمدی
44
آزمون قرار داشتند آزمایش پاپ اسمیر را انجام دادند و 24 نفر%) 5/25( از افرادیکه متعلق به گروه کنترل بودند آزمایش پاپ اسمیر را انجام دادندبطورکلی نتایج مطالعه حاضرنشان دادکه مداخله موردنظر باعث گردید که میزان انجام تست پاپ اسمیردر گروه آزمون 5/2 بار بیشترازگروه کنترل گردد. نتایج مطالعه نشان داد مهمترین راهنمای عمل و عامل ترغیب کننده برای انجام آزمایش پاپ اسمیر به ترتیب توصیه و راهنمایی پرسنل بهداشت و درمان اعم از بهورزماما و پزشک )55%( اعضای خانواده%) 8/10( دوستان و همسالان%) 2/44( بوده است.
بحث
در پژوهش حاضر به بررسی سازههای مدل اعتقاد بهداشتی و تأثیر آن در انجام آزمایش پاپ اسمیر پرداخته شد. نتایج نشان داد که آموزش مبتنی بر مدل اعتقاد بهداشتی بر روی بسیاری از سازهای مدل و همچنین مشارکت زنان در انجام آزمایش پاپ اسمیر تأثیر گذار بوده است. بر اساس بررسی Cooper و همکارانش مدل اعتقاد بهداشتی برای ارزیابی غربالگری در میان آسیاییها کاربرد بیشتری نسبت به سایر مدلها دارد. چون رابطه مثبتی بین تعدادی از سازههای این مدل و رفتار مورد نظر مشاهده میشود )13(. در مطالعه حاضر نشان داده شد که آموزش سبب افزایش میانگین حساسیت درک شده در زنان تحت آموزش شده است که این با نتایج مطالعه یخ فروشیها در سال 1484 مطابقت دارد )15(. محققین معتقدند که برای ایجاد انگیزه در افراد برای اقدام به عمل بهداشتی خاص، شخص بایستی بداند مستعد تأثیر پذیری از نیروی ناراحت کننده است و یا هم اکنون تحت تأثیر آن قرار گرفته است )14(. آموزشگران بهداشت باید به وسیله تشریح احتمال بروز عواقب منفی و جلوه دادن خطرات برای مدد جویان اقدام به ایجاد حساسیت درک شده نمایند )14(. بر اساس تعریف، شدت درک شده باور انتزاعی فرد در مورد وسعت آسیبی است که میتواند در نتیجه ابتلای به بیماری یا یک وضعیت زیانبار حاصل از یک رفتار خاص پدید آید )11(. در این مطالعه آموزش تاثیری بر روی سازه شدت درک شده در گروه تحت آموزش ایجاد ننمود .)42/1 > p( که این با نتایج مطالعه انجام شده توسط VivoHo در سال 2114 همخوانی دارد )10(. اما با مطالعهای که یخ فروشها و همکاران در همین زمینه انجام دادند مطابقت ندارد )15(.
منافع درک شده نقش تعیین کنندهای در ایجاد تغییرات رفتاری بخصوص رفتارهای بهداشتی ایجاد میکند )18( در این پژوهش مداخله آموزشی سبب افزایش منافع حاصله از انجام آزمایش در زنان تحت آموزش گردید. در مطالعهای که با عنوان اثرات برنامههای متمرکز روانشناختی در افزایش مشارکت زنان کرهای در انجام آزمایش پاپ اسمیر انجام شد گروه آزمون که تحت تأثیر آموزش قرار داشتند، نمره بالاتری در زمینه فواید درک شده درباره ازمایش پاپ اسمیر داشتند )12(. در مطالعه حاضر آموزش سبب کاهش موانع درک شده در خصوص انجام آزمایش در گروه تحت آموزش گردید. شریفی راد و

40
کریمی نیز در مطالعات خود کاهش موانع انجام رفتارهای مرتبط باسلامت را بعد از اجرای برنامههای آموزشی عنوان کردهاند )21, 21(.
در مطالعه حاضر نشان داده شد که آموزش سبب افزایش خودکارآمدی درک شده در زنان تحت آموزش شده است. مطالعات متعددنشان دادهاند که خودکارآمدی یکی از عوامل بسیار مهم در انجامرفتارهای بهداشتی بخصوص انجام آزمایش پاپ اسمیر است )22-23(. یکی از راهکارهای که میتوان خود کارآمدی افراد را برای انجام رفتار بهداشتی بالا برد کاهش موانعی است که در سر راه انجام رفتار وجود دارد )25(. بنابراین در برنامههایی که برای ارتقای انجام آزمایش پاپ اسمیر طراحی میشوند باید به این نکته توجه شود. در این مطالعه زنان راهنمای انجام عمل در خصوص انجام آزمایش پاپ اسمیر را به ترتیب توصیه پرسنل بهداشت و درمان، همسالان و رسانههای عمومی میدانستند. در مطالعه کریمی و همکاران در سال 1421 زنان بیشترین سبب و مشوق انجام آزمایش را توصیه پرسنل بهداشتی )%01( و در مرحله بعد توصیه همسالان) %22( را خاطر نشان میکردند )24( که یافتههای آنها با مطالعه ما همخوانی دارد. این نشان میدهد که نقش پرسنل بهداشتی و آموزشهای آنان در حرکت افراد جوامع بسوی انجام رفتارهای بهداشتی بسیار حائز اهمیت و تأثیر گذار میباشد. از یافتههای دیگر این مطالعه افزایش انجام آزمایش پاپ اسمیر در گروه مداخله نسبت به گروه کنترل بود. که این نشان دهنده تأثیر مطلوب برنامه اجرا شده در ارتقای انجام آزمایش پاپ اسمیر در بین زنان میباشد. در این خصوص پیر زاده نیز در مطالعه خود افزایش میزان انجام آزمایش پاپ اسمیر را بعد از اجرای برنامه آموزشی نشان داده است )20(.
نتیجه گیری
بر اساس یافتههای این پژوهش استفاده از مدلهای آموزشی مانند مدل اعتقاد بهداشتی میتواند در آموزشها بسیار مفید و اثر گذار باشد .همچنین در تهیه و تدوین و اجرای برنامههای آموزشی بایستی به عواملی همچون افزایش حساسیت درک شده و منافع درک شده پرداخت و تسهیلاتی فراهم نمود تا موانع انجام آزمایش پاپ اسمیر حتی المکان رفع و یا تسهیل گردد. از محدودیتهای این پژوهش میتوان به نبود منابع انگیزشی جهت افراد شرکت کننده در مطالعه اشاره کرد لذا پیشنهاد میشود که در تحقیقات آتی منابع انگیزاننده نیز لحاظ شودو با توجه به کمبود وقت و شلوغ بودن مراکز درمانی از پرسنلی آگاه و با انگیزه در هر مرکز جهت آموزش و مشاوره در زمینه سرطانهای شایع زنان استفاده شود.
سپاسگزاری
این مطالعه بخشی از نتایج طرح تحقیقاتی با عنوان بررسی تأثیر برنامه آموزشی مبتنی بر مدل اعتقاد بهداشتی درانجام آزمایش پاپ اسمیر در میان زنان روستایی شهرستان سروآباد سال 1423 با رویکرد ترکیبی .
مصوب دانشگاه علوم پزشکی کردستان است که این مقاله از بخش کمی آن استخراج شده است. مولفان برخود لازم میدانند از همکاران محترم معاونت پژوهشی و همچنین شبکه بهداشت و درمان شهرستان سروآباد تقدیر و تشکر نمایند.

نشریه آموزش پرستاری، دوره 1، شماره 4، مهر و آبان 5931
.51 Yakhforushha A, Solhi M, Ebadi Fard Azar F. [Effects of education via health belief model o