ی و اجرا شدهاند کـه نتـایج آن هـا حـاکی از اثربخـشی ایـ ن مداخلهها در بهبود مهارتهای ارتبـاطی و کـاهش میـ زان استرس کارکنان بهداشتی بوده است (32و33). بنابراین، باتوجه به معدود بودن پژوهشهای مداخلـهای در ایـ ران درزمینه مد یریت استرس و آموزش مهارتهای ارتبـاطی بـهکارکنان بهداش تی و نیز با توجـه بـه اهمیـ ت تع یـی ن تـأثیر روش شناخت ی رفتار ی گروه ی، هدف پژوهش حاضر تعیین اثربخشی آمـوزش شـناختی رفتـاری گروهـی بـر کـاهشاسترس و بهبود مهـارت هـای ارتبـاطی کارکنـان یکـی ازبیمارستانهای شهر تهران بود.

روش مطالعه
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

پژوهش حاضر به روش ن یمهتجربی و طـرح پـیش-آزمون پس آزمون با گروه کنترل انجام شد. جامعه پژوهشش امل تم امی پرس تاران و کارکن ان ش اغل در یک ی از بیمارستانهای شهر تهـران در تابـستان 1392 بـود. روش انتخاب افراد گروه نمونه بهصورت نمونـهگ یـری داوطلبانـهبود. به این صورت که بـا انجـام همـاهنگی هـای لازم بـامسؤولان بیمارستان، در مرحله اول پس از اعلام فراخـوانعم ومی در تم ام ی بخــشه ای بیمارس ـتان، 70 نفــر از پرستاران و کارکنـان بـرای شـرکت در پـژوهش داوطلـبشدند. سـپس از بـین ایـ ن افـراد، 40 نفـر از افـرادی کـهمعیارهای ورود به مطالعه را داشتند بهطور تصادف ی انتخابو در دو گروه 20 نفره مداخله و کنترل جایگزین شدند . بـاتوجه به انصراف برخی شرکتکننـدگان، در نها یـت تعـداد32 نفر به عنوان گروه نمونـه (16 نفـر مداخلـه و 16 نفـرکنترل)، انتخاب شـدند. معی ارهـای ورود شـرکت کننـدگانشـامل تمایـل بـه شـرکت در پـژوهش، عـدم شـرکت در کلاسها و کارگاههای مرتبط بـا اسـترس و مهـارت هـای ارتبـاطی در طـول انجـام مطالعـه، اشـتغال در بیمارسـتان حداقل به مدت 2 سال و حضور کامل در تمـامی جلـساتبرنامه مداخله آموزشی بود . معیارهای خروج نیز شامل عدمتمایل برا ی حضور در ادامه پـژوهش، دریافـت آمـوزش درزمینه مدیریت استرس و مهارتهای ارتباط ی، عدم شرکت در حداقل یکی از جلسات برنامه مداخله آموزشـی در نظـرگرفته شد . پژوهشگران از زمان شروع پژوهش تا پایان آنبه منظور حفظ اصول اخلاقی در اجرای پژوهش و رعایـ ت حقوق شرکت کنندگان، علاوه بر گـرفتن رضـایت از آنـان،اصل رازدار ی و محرمانه نگه داشتن اطلاعات فردی آنـانرا رعایت کردند.
ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه تجدیدنظر شـده
مهارتها ی ارتباطی (CSTR= Communication Skills Test-Revised) و پرسـشنامه واکـنش هـای فیزیولوژیکی بـه اسـترس (PRS= Physiological Reactions to Stress (PRS)) بـود . پرسـشنامهتجدیدنظر شده مهارتهای ارتباط ی شامل 34 گو یه اسـتکه مهارت های ارتباط ی را اندازهگیری م یکند. حاصل جمعنمرههای هر فرد در تمامی 34 گو یه نشانگر مهـارت هـای ارتباطی او است. روایی و پایایی این پرسشنامه بـه وسـیله حسینچاری و فداکار (34) برروی گروه نمونهای متـشکلاز 733 دانش آموز و دانشجو ی ایرانی بررسـ ی شـد ه اسـت .
این پژوهشگران به منظور سـنجش پا یـایی پرسـشنامه بـااستفاده از روش آلفای کرونباخ، ضریب پا یـایی کـل آن رابرابر 69/0 گزارش کردهاند که نشانگر پایایی قابـل قبـولاین ابزار برای استفاده در ایران اسـت. بـه منظـور بررسـی روای ی س ازه پرس شنامه از روش آم ار ی تحلی ل ع املی تأییدی به روش مؤلفههای اصل ی استفاده شـده اسـت کـهمقدار عدد ی شاخص KMO را برابر با 71/0 و نیز مقـدارع ددی ش اخص 2χ در آزم ون کروی ت بارتل ت را براب ر 01/2318 گزارش نمودهاند که در سـطح 0001/0 معنـادار بوده است (34). پرسشنامه واکنش هـای ف یزی ولـوژیکی بـه
اس ترس نی ز در س ال 1987 توس ط Ebel و همک اران (1983) با هدف اندازهگیری واکنش های ف یزیولوژیکی بدنبه استرس طراحی شده است (35). پرسشنامه حاضر انـواعگوناگون نشانه های ف یزی ولـوژیکی کـه بـدن در پاسـخ بـهاسترس از خود نشان میدهد را با 39 گو یـ ه انـدازهگ یـری میکند. نمرهگذاری ایـ ن پرسـشنامه در طیـ ف 5 درجـهای لیکرت از 1 تا 5 انجام میگیرد. در این پرسشنامه از پاسخ-گو خواسته میشود تـا میـ زان وقـوع نـشانه هـای جـسمیمختلف از قبیل سردرد، سرگیجه، معـده درد، تـپش قلـب،خشکی دهان، تعریق دست و پـا، بـالا رفـتن فـشارخون وغیره را در خود ارزیاب ی کند. کسب نمره 40 تـا 75 در ایـ ن پرسشنامه نشانگر نشانههای فیزیولوژیکی خفیف، نمره 76 تا 100 نشانگر نشانههای فیزیولوژیکی متوسط، نمـره 101 تا 150 نشانگر نشانههای فیزیولوژیکی ز یاد و نمره 151 بهبالا نشانگر نشانه هـای ف یزی ولـوژیکی شـدید در پاسـخ بـهاســترس اســت (35). روایــی پرســشنامه واکــنش هــای فیزیولوژیکی استرس توسـط اسـاتید صـاحبنظـر در ا یـن حوزه ت أیید شده است. در پـژوهش حاضـر ضـریب آلفـای کرونباخ این پرسشنامه برابر بـا 87/0 بـه دسـت آمـد کـهنشانگر همسان ی درونی مطلـوب ایـ ن مق یـ اس بـه عنـوانشاخصی از پایایی آن برای استفاده در ایران است.
پس از انتخاب گروه نمونـه، ابزارهـای پـژوهش در اختیار شرکت کنندگان قرار داده شد تـا آن را کامـل کننـد. سپس، آموزش شناختی رفتاری گروهـی طـی 4 جلـسه 4 ساعته (هفتهای یک جلسه) بهصورت کارگاهی و بـا روشسخنرانی و استفاده از پاورپوینت و کـاربرگ هـای تمـرین، روی افراد گروه مداخله اجرا گردید اما گروه کنتـرل هـیچ-گونه آموزشی در این زم ینه در یافـت نکـرد. در جلـسه ِاولمداخله آزمایشی، شرکت کنندگان گروه مداخله در خصوصعدم انتـشار اطلاعـات و کـاربرگ هـای تمر ی نـی جلـساتمداخله تا زمان اتمام پژوهش، توجیه شدند . محتوای کلـی جلسات برنامه مداخله در جدول شماره 1 آورده شده اسـت . لازم به ذکر است که به دلیل شرا یط شـغلی و محـدودیت زمـانی شـرکتکننـدگان گـروه مداخلـه بـرای شـرکت در جلسات، برنامه مداخله بهصورت فشرده (4 جلسه 4 ساعته ) طراحی شد تا با شرایط شرکتکننـدگان هماهنـگ باشـد.
زمان اجـرای برنامـه مداخلـه تابـستان 1392 بـود کـه درکلاسهای بخش آموزش ضمن خـدمت بیمارسـتان اجـراشد. پس از پایانِ برنامه مداخلـه، در مرحلـه پـس آزمـون،ابزارهای پژوهش با فاصله زمانی یک هفته پـس از پایـ ان آخــرین جلــسه مداخلــه مجــدداً رو ی شــرکتکننــدگان گروههای مداخله و کنترل اجرا شـد. در نهایـ ت، نتـا یج بـهدست آمده از پیش آزمون و پس آزمون با استفاده از روشتحلیل کوواریانس چندمتغ یره مقا یسه و دادههای جمعآوری شده در نرمافزار آماری SPSS v.19 با در نظـر گـرفتنسطح معناداری (05/0<p) تجزیه و تحلیل شد.
یافتهها
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

ویژگیهای جمع یـت شـناختی شـرکتکننـدگان بـهتفکیک گروه هـای مداخلـه و کنتـرل در جـدول شـماره 2 گزارش شده است. در گـروه مداخلـه م یـانگین و انحـرافاستاندارد سن به ترتیب 39 و 29/8 و در گروه کنترل 33 و61/7 بود . 69% شرکت کننـدگان گـروه مداخلـه و 5/62% شرکتکنندگان گروه کنتـرل زن بودنـد. در گـروه مداخلـه5/62% اف راد متأه ل و در گ روه کنت رل 3/81% متأه ل بودن د. در ه ر دو گ روه مداخل ه و کنت رل ب یش از 50% شرکتکنندگان تحصیلات لیسانس داشتند.
میانگین و انحراف معیار مهارت های ارتباطی گروه-های مداخله و کنتـرل در جـدول شـماره 3 گـزارش شـدهاست.
با توجه به جدول شماره 3، م یـانگین مهـارت هـای ارتباطی گروه مداخله در پس آزمون نسبت به پـیشآزمـونحدود 5 نمره افزایش داشته است؛ در حالی که این افزا یش در گروه کنترل مکنرل مشاهده نم یشود. به منظور تعیـی ن این که آیا این تفـاوت معنـادار بـوده و برنامـه مداخلـه درافزایش مهارتهای ارتباطی تأثیر داشـته اسـت یـ ا نـه، ازروش تحل یل کووار یانس تک متغیری استفاده شد که نتا یج آن در جدول شماره 4 ارایه شده است.
با توجه به جدول شماره 4، تفاوت دو گروه مداخله و کنترل در پس آزمـون مهـارت هـای ارتبـاطی پـس از

جدول 1- محتوای کلی جلسات برنامه مداخله
کنترل اثر پیش آزمـون، معنـادار بـوده و برنامـه مداخلـهتوانسته اسـت حـدود 23% از واریـ انس متغ یـ ر وابـسته راتبیین نما ید. بنابراین، نتا یج نشان داد که برنامه مداخلـه،مهـارتاهـ ی ارتبـاطی کارکنـان بیمارسـتان را بـه طـور معنــاداری (01/0<p) افــزایش داده اســت. میــانگین و انحراف مع یار نشانه های ف یزیولوژیکی استرس در جـدول شماره 5 ارایه شده است.
نتایج ارایه شده در جدول شماره 5 نـشان مـیدهـدکه م یانگین نشانه های ف یزیولوژیکی اسـترس بـرای گـروهمداخله در پیشآزمون 49/59 بوده که در پـسآزمـون بـه20/50 کاهش یافته اسـت. در گـروه کنتـرل نیـ ز کـاهشاندک م یانگین مشاهده میشود. به منظور آزمون معناداری این تفاوت و تعیین اثربخـشی برنامـه مداخلـه در کـاهشنــشانه اهــ ی فیزیولــوژیکی اســترس از روش تحلیــل کوواریانس تک متغیری استفاده شد که نتایج آن در جدولشماره 6 ارایه شده است.
براساس جدول شماره 6، تفاوت گروههای مداخله وکنترل در کاهش نشانه های فیزیولوژیکی اسـترس معنـاداراست و میتوان گفت که حدود 13% از واریانس نشانه های فیزیولوژیکی استرس توسط مداخله آموزشـی تب یـی ن مـی-شود. بنابراین، آموزش