/70. درخواست اطلاعات 66-64. خدمات الکترونیکی
71. شخصیسازی وب سایت 67. پایگاه قابل جستوجو
75-72. نحوه ارائه اطلاعات و خدمات 68. دسترسی به اطلاعات خصوصی
82-81. پیمایش/ نظرسنجی مشارکت شهروندان
77-76. بازخور
83. ویدیوی همزمان 78. خبرنامه
84. پیمایش رضایت شهروندی 79. تابلوی اعلانات برخط یا قابلیتهای چت
85. تصمیمگیری برخط 80. فرمهای بحث درباره مسائل خطمشی
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1. چک لیست
از آنجاکه در اکثر مطالعات انجام شده برای تهیه بازبینه، فقط به تعریف مفهومی اکتفا میشود و روایی و پایایی مدنظر قرار نمیگیرد، در پژوهش حاضر نیز این موارد بررسی نشدهاند. بـا توجـهبه نقش گسترده شهرداریها در خدمت رسانی به شهروندان و کارکردشان در حکمرانی شهرها، از پورتال شهرداریهای مراکز استانها برای ارزیابی حکمرانی الکترونیکی استفاده شده است. وب-سایت شهرداریها یکی از مهم ترین منابعی هستند که افراد میتوانند اکثـر اطلاعـات و خـدماتمورد نیاز خود را از این طریق دریافت کنند. در زمان بررسی از 31 مرکز استان، فقط یاسوج مرکز استان کهگیلویه و بویراحمد وبسایتی برای شهرداری نداشت. بنابراین کل جامعه آماری موجود، یعنی 30 وبسا
یت با مقیاس دوگزینهای بله و خیر ارزیابی شدند و نمونهگیری صـورت نگرفـت.
به منظور محاسبه یک امتیاز کلی برای هر شهرداری، مطابق پژوهشهای پیشین به هر بعـد وزنیکسانی اختصاص داده شده و از میانگین هر بعد استفاده شده است، تا بـدین ترتیـب اثـر تعـدادمتفاوت سؤالهای هر بعد خنثی شده و پژوهش به سـمت بعـد خاصـی منحـرف نشـود. بنـابراینبالاترین و پایینترین امتیاز ممکن به ترتیب 1 و 0 است.
یافتههای پژوهش
یافتهها حاکی از آن است که میانگین امتیاز حکمرانی الکترونیک در 30 شهرداری بررسـی شـدهبرابر با 279/0است. به بیان دیگر، اگر امتیـازات کلـی حکمرانـی الکترونیـک را در چهـار دسـته ضعیف، متوسط، خوب و عالی طبقهبندی کنیم، وضعیت وبسایت شهرداریها بـه طـور میـانگیننسبتا ضعیف است. با توجه به این طبقهبندی، هیچ وبسایتی در دسته عالی قرار نمیگیرد و فقط پورتالً های مشهد و اصفهان با امتیاز اندکی بالاتر از 50/0 در دسته خوب جای میگیرند. این در حالی است که 53 درصد وب سایتها امتیـاز متوسـط و 40 درصـد نیـز امتیـاز پـایینی را کسـبکرده اند.
وبسایتی که بالاترین امتیاز را بـه دسـت آورده و در دسـته خـوب جـای گرفتـه، وبسـایتشهرداری مشهد است. شهرداریهای اصفهان، تهران و اراک، بـا امتیـاز بـالای 40/0 بـه ترتیـبرتبههای دوم تا چهارم را به دست آوردهاند. درمقابل سایت شهرداری کرمان پایینتـرین امتیـاز راکسب کرده است. سایت شهرداری گرگان نیز با امتیازی بسیار نزدیک به کرمان، پیش از آن قرار گرفته است.
جدول 2 امتیازات کلی حکمرانی الکترونیـک 30 پورتـال شـهرداری را نشـان مـیدهـد کـهبه صورت نزولی طبقهبندی شدهاند.

جدول2. امتیازات کلی حکمرانی الکترونیک سایتهای شهرداری کشور
امتیاز کلی شهر رتبه امتیاز کلی شهر رتبه
0/265 یزد 16 0/530 مشهد 1
0/264 کرج 17 0/501 اصفهان 2
0/259 بجنورد 18 0/498 تهران 3
0/239 قزوین 19 0/431 اراک 4
0/239 ایلام 20 0/364 زاهدان 5
0/222 همدان 21 0/362 خرم آباد 6
0/201 کرمانشاه 22 0/335 تبریز 7
0/200 اهواز 23 0/327 ساری 8
0/185 شهرکرد 24 0/319 قم 9
0/182 بوشهر 25 0/305 بیرجند 10
0/179 زنجان 26 0/296 ارومیه 11
0/173 رشت 27 0/288 سنندج 12
0/158 سمنان 28 0/286 اردبیل 13
0/101 گرگان 29 0/284 شیراز 14
0/097 کرمان 30 0/282 بندرعباس 15

نکته حائز اهمیت آن است که شهر مشهد با آنکه از نظر میزان ضریب نفوذ در رتبه دهم قرار دارد، اما بالاترین امتیاز حکمرانی الکترونیک را کسب کرده و استان مازندران با بـالاترین میـزان ضریب نفوذ از نظر حکمرانی الکترونیک، در رتبه هشتم جای دارد. استانهای تهـران، اصـفهان،خوزستان و سمنان، به ترتیب رتبه های دوم تا پنجم میزان ضریب نفوذ اینترنت را کسب کردهاند.
در بعد امنیت و حریم شخصی، میانگین امتیاز 071/0 است. دلیل پایین بودن امتیاز، نبود بیانیه حریم شخصی یا حتی شرایط استفاده در 93 درصـد وب سـایت هاسـت . ایـن امتیـاز نبایـد بـرای شهروندان دغدغهای ناشی از امنیت نداشتن اطلاعاتشان القـا کنـد، بلکـه بـه ایـن معناسـت کـهسایت های شهرداریهای کشور شاخصهای امنیت و حریم شخصی را برای کاربرانشـان مطـرحنکردهاند. 50 درصد وبسایتها امتیاز صفر دارند، 33 درصد سایتها فقط در مورد استفاده از رمز در انتقال و ذخیره اطلاعات شخصی روی سرورهای ایمـن ، امتیـازی بـه دسـت آورده انـد ؛ چـونشهروندان برای پیگیری اطلاعات مورد نیازشان در هر موردی، باید از رمزهای متفـاوت اسـتفادهکنند. جدول 3، وب سایت چهار شهر برتر از نظر امنیت و حریم شخصی را نشان میدهد.
جدول3. امتیاز چهار وب سایت برتر در بعد حریم شخصی
4 4 3 2 1 رتبه
مشهد
0/13333 تبریز
0/13333 اصفهان
0/2 اراک 4666/0 تهران

0/5333 حریم شخصی

بعدی را شهرداری تهران به دست آورده است که لینکی با نام حریم شخصی کاربران داشته و در آن حقوق کابران را تشریح کرده است. شهرداری اراک نیز از همین بیانیه استفاده کرده اسـت ، اما چون در هر صفحهای که اطلاعات شخصی شهروندان را درخواست میکند وجود ایـن بیانیـهضرورت دارد، نسبت به شهرداری تهران امتیاز کمتری به دست آورده است. پایینترین امتیاز نیـزمتعلق به شهرداریهایی است که هیچ امتیازی در این بعد کسب نکردهاند.
در بعد قابلیت استفاده، میانگین امتیاز 409/0 است. دلیل این امتیاز عمدتاً به کارکرد یکسـانلینکها و بارهای هدایتکننده در همه 30 وبسایت بررسیشده و وجود رنگ و فونت یکسان در همه صفحات یک سایت خاص و نیز، داشتن صفحاتی با طول مناسب در همه وبسایتها (بجز سایت شهرداری گرگان) بازمیگردد که با قراردادن اخبار زیاد باعث طـولانی شـدن بـیش از حـدصفحه اصلی شده اند. همچنین در سایت شهرداری بجنورد بعضی از ساب پورتالها شکل و رنگی همانند صفحه اصلی دارند و بعضی خیر. این یکسان نبودن صفحات، بینظمی را به مخاطـب القـاکرده و تصور خروج از سایت را ایجاد میکند.50 درصد وبسایتها در مـورد اسـناد طـولانی، از نسخههای پی.دی.اف. استفاده کردهاند. علاوه براین، نهتنها هیچ یک از سـایت هـا امکـانی بـرایدسترسی افراد ناتوان مانند نابینایان و ناشنوایان ندارند، بلکه تنها 50 درصد سایت خود را به زبانی دیگر ارائه میدهند. بهطور کلی 43 درصد از سایتها امتیاز زیر 3/0 را کسب کردهاند، 20 درصـدامتیازی بین 3/0 تا 5/0 به دست آوردنـد و 37 درصـد بـاقی نیـز امتیـاز 5/0 تـا 8/0 را بـه خـوداختصاص دادهاند. جدول 4، وب سایت چهار شهر برتر از نظر قابلیت استفاده را نشان میدهد.
جدول 4. امتیاز چهار وبسایت برتر در بعد قابلیت استفاده
4 4 3 3 3 3 3 3 2 1 رتبه
بیرجند اراک مشهد خرم آباد تهران بندرعباس تبریز سنندج قم اصفهان قابلیت استفاده
0/571 0/571 0/619 0/619 0/619 0/619 0/619 0/619 0/667 0/7143
بالاترین امتیاز این بعد را شهرداری اصفهان بهدست آورده است که از فـرم هـای نظرسـنجیگوناگونی استفاده کرده و در همه آنها عناوین فیلد، متناسب با فیلد مـورد نظـر بـوده و از نظمـیمنطقی برخوردارند. علاوه براین، راهنمایی برای جست وجو و قابلیت جست وجوی پیشرفته نیـز دراین سایت در نظر گرفته شده است. پایینترین امتیاز (142/0) متعلق به شهرداری کرمـان اسـتکه ابزاری برای جست وجوی سایت و فرمی برای تکمیل بهصورت برخط ندارد.
در بعد محتوا، میانگین امتیاز 452/0 است. دلیل این امتیاز آن است که بیشـتر وبسـایت هـاتمام اطلاعات کلی شهرداری، یعنی آرم شهرداری، نقشه شهر، تاریخ آخرین به روزرسانی و آخرین اخبار را در سایتهایشان ارائه کردهاند، اما اغلب از بعد اطلاعات درون سـازمانی ، یعنـی اطلاعـاتمربوط به منابع انسانی، بیانیه مأموریت، اطلاعـات بودجـه، تقـویم رویـدادها، زمـان جلسـه هـای عمومی، امتیاز ضعیفی را به دست آوردهاند. 40 درصد از سـایت هـا اطلاعـاتی در مـورد نهادهـا ومکانهای عمومی شهر، مانند مراکز فرهنگی، ورزشی، آموزشی و بهداشـتی ارائـه نکـردهانـد . در مورد اطلاعات تماس با شهرداری، در اکثر سایتها امکانات ارائه پیامک مشـخص نیسـت و بـهآدرس، شماره تماس و ایمیل بسنده شده است. ضمن اینکه همه سایتها از پیونـدهای مسـتقیمبرای لینک به سایر وبسایتها بهره گرفتهاند. در مجموع 13 درصد از سایتها امتیـاز زیـر 3/0، 57 درصد از آنها امتیازی بین 3/0 تا 5/0 و 27 درصد نیز امتیاز 5/0 تا 7/0 را کسب کـرده انـد وتنها یک سایت امتیازی بین 8/0 تا 9/0 به دست آورده است. جدول 5، وب سایت چهار شهر برتـراز نظر محتوا را نشان میدهد.
جدول 5. امتیاز چهار وبسایت برتر در بعد محتوا
4 4 3 3 2 1 رتبه
شیراز 6/0 اهواز
0/6 تهران 64/0 اصفهان 64/0 قزوین 68/0 مشهد

0/84 محتوا

بالاترین امتیاز این بعد را شهرداری مشهد با اختلاف بسیاری نسبت بـه رتبـه دوم بـهدسـتآورده است. دلیل این موضوع آن است که شهرداری مشهد از ساب پورتالهای بسـیاری تشـکیلمیشود که اطلاعات مبسوطی را در هر حوزه در اختیار کـاربران قـرار مـی دهـد. ایـن وب سـایتبالاترین امتیاز اطلاعات درون سازمانی را کسب کرده و 75 درصد اطلاعات ایـن حـوزه از جملـهتقویم رویدادها، بیانیه مأموریت، خطمشی و منشور شهر، از طریق این سایت در دسـترس اسـت.
پایینترین امتیاز (2/0) متعلق به شهرداری