ـد] 61[.
ای ن در حالیس ت ک ه از ی ک ط رف، روزه ای کاری متوال ی، نیازمند انگی زه ق وی میباش د و از طرف ی دیگ ر، خس تگی های پرس تاران در ایــن ســاعات، باعــث کاهــش َکیفیــت خدمــات میشــود] 51.
16[. بایــد توجــه داشــت کــه ایــن روشهــا بــا ایجــاد خســتگی س بب ارتب اط نارس ا بی ن پرس تار و پزش ک و آس یب ب ه اس تمرار مراقبت هــای پرســتاری می شــود. همچنیــن برخــی از پرســتاران ،ای ن برنامه ریزی ه ا را خس ته کنن ده، تن ش زا و م ال آور میدانن د و معتقدن د س اعات کار طولان ی، ح وادث کاری و اش تباهات دار
وی ی را افزای ش م ی ده د] 71[.
127000986154Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017 [ DOI: 10.21859/joe-04011 ]

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017 [ DOI: 10.21859/joe-04011 ]

127000986154Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017 [ DOI: 10.21859/joe-04011 ]

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017 [ DOI: 10.21859/joe-04011 ]

در مطالعــات انجــام شــده در قالــب طراحــی نوبــت کاری در مش اغل س ه ش یفت، از رویکرده ای علم ی ارگونوم ی در تنظی م برنامــه ی کاری کمتــر اســتفاده کردهانــد کــه ایــن امــر موجــب شدهاســت کــه مشــکات و معضــات پرســتاران همچنــان پابرجــا بمانــد و تــا مدت هــا بعــد از بازنشســتگی نیــز بــا آن هــا دســت و پنجــه نــرم کننــد. از ایــن رو در پژوهــش حاضــر تــاش گردیــد بــا روش هــای پیشــنهادی بــر مبنــای اطاعــات دو پرسشــنامه (MEQ )Morningness-Eveningness Questionnaire ]81[
]19[ SSI )Standard Shift work Index( ریتــم ســیرکادین( و(
)خصوص ّی ات ف ردی و اجتماعـی( ب ه ایج اد ی ک راه ح ل عمل ی بــرای حــل مشــکل برنامهریــزی پرســتاران دســت یافتــه و ایــن راه حــل نســبت بــه روشهــای مرســوم در تنظیــم نوبــت کاری ،کارآمدتــر و بــا ّکیفی تتــر باشــد.
اغل ب مدل ه ای موج ود معم ولاَ روی تع داد مح دودی پارامتره ا تمرکــز دارد، در حالیکــه یــک تعامــل غیرقابــل انــکار بیــن تصمیم ات گرفت ه ش ده در مراح ل مختل ف برنامه ری زی موج ود اســت کــه بــر روی تصمیمــات آینــده نیــز تأثیرگــذار می باشــد .تحقیق ات گذش ته مش کات و ره یافت ه ای نوب ت کاری را بررس ی کرده ان د و عوام ل محیط ی را ب ه ص ورت ج زء ب ر س امت روح و روان پرســتاران کنــکاش کرده انــد. در ایــن راســتا ســامانه ی هوشــمند تنظیــم برنامــه ی نوبــت کاری ارائــه شــده کــه تنهــا جوابگــوی نیازمندی هــای بیمارســتان و بیمــاران و محــدود بــه داده هــای اخــذ شــده از دو بخــش بیمارســتان بــوده اســت. در حالیک ه پژوه ش حاض ر در نظ ر دارد ب ا بکارگی ری سیس تم های نوب ت کاری و بررس ی مش کات موج ود در هری ک، ب ه سیس تمی بهین ه دس ت یاب د.
روش کار
35 پرس تار ش اغل بخ ش اورژان س بیمارس تان ام ام س ّجاد )ع-( رامس ر از ابت دای م رداد 94 ت ا پای ان ش هریور 94، وارد ای ن مطالعه گردیدن د و هم ه آن ان ب ر اس اس برنام ه مش خص نوب ت کاری، در ش یفت های صب ح، عص ر و ش ب مش غول ب ه کار بودن د. جامع هی م ورد ّبررس ی دارای حجم ی اس ت ک ه در بح ث مدل س ازی بای د تمامــی اعضــا در آن ّمعرفــی شــوند و برنامــه ی کاری بــرای تــک تــک پرســنل طراحــی شــود. بــه همیــن دلیــل نمونه گیــری در آن مط رح نمی ش ود و ب رای طراح ی برنام ه کاری در ه ر بخ ش ،تمام ی پرس نل ش اغل در آن ب ا مؤلفّ ه ی مخت صّ خ ود وارد م دل می ش وند.
ب ه ه ر ی ک از اف راد دو پرسش نامه SSI و MEQ جه ت جمعآوری اطاعــات مــورد نیــاز داده شــد. در پرسشــنامه SSI، 5 بخــش: دموگرافــی، خســتگی، مؤلفّــه ی ســامتی، موقعیّــت خانوادگــی و اجتماع ی و زندگــی متأثـّـر از کار شــیفتی وجــود دارد. پرسشــنامه MEQ شــامل 19 ســوال بــوده و بــر مبنــای امتیــازات بدســت آم ده، اف راد ب ه پن ج گ روه قطع اً صبحگ را، صبحگ رای متوس ط ،میانــی، عصرگــرای متوســط و قطعــاً عصرگــرا تقســیم می شــوند . پرسشــنامهیMEQ و SSI، از نظــر اعتبــار ســاختاری و قابلیّــت اعتب ار درون ی ب ا توجّ ه ب ه اس تفادهی مک رّر در مطالع ات، م ورد تأییــد میباشــند و ضریــب آلفــای کرونبــاخ آنهــا بیــن 77/0 و 79/0 ذکــر شــده اســت کــه نشــان میدهــد ایــن مقیــاس از روایــی و پایایــی قابــل قبولــی برخــوردار اســت] 20[. بنابرایــن در ای ن پژوه ش م ورد اس تفاده ق رار میگیرن د. همزم ان ب ا تکمی ل پرسشــنامه ها، مــدل ّاولیــه بــا برنامهریــزی آرمانــی صفــر و یــک ،مطابــق بــا معیارهــای ارگونومــی طراحــی گردیــد.
مدلی با پارامترهای زیر ّمعرفی میشود:
M مقدار عددی بزرگ
B مقدار عددی بزرگ
1W وزن ّمتغیر کمکی
2W وزن ّمتغیر کمکی
3W وزن ّمتغیر کمکی
4W وزن ّمتغیر کمکی
اندیسهای مدل با عناوین زیر در نظر گرفته میشوند:
N: مجموعــه روزهــای مــورد برنامهریــزی )در ایــن مســئله طبــق آنچــه کــه امــروزه در بیمارســتانها انجــام میگیــرد، یــک ماهــه تعبی ه ش ده اس ت(
i: اندیس روز مورد نظرK: مجموعهی پرستارانk: اندیس هر پرستارp: حالات کاری پرستار
j: شــیفت کاری) 1 = j شــیفت روز،2 = j شــیفت عصــر ،3 = j شــیفت شــب ،4 = j تعطیلــی ملــزم بعــداز شیفت شــب(آنچ ه ک ه ب ه عن وان ّمتغی ر در ای ن ن وع مس ئله در نظ ر گرفت ه می شــود، بــه عنــوان ّمتغیرهــای برنامه ریــزی صفــر و یــک اســت کـه ب ه صـورت زی ر ارائ ه می ش ود:xijk
پرستار k ام در روز i ام در شیفت j اختصاص یابد) xijk= 1(پرستار k ام در روز i ام در شیفت j اختصاص نیابد) xijk= 0(
cik
پرستار k ام در روز i ام در مرخصی باشد) cik=1(پرستار k ام در روز i ام در مرخصی نباشد) cik=0(
امَــا متغیــر y و y’ بــه ترتیــب بــه عنــوان متغیّــر ســاعت کاری و زم ان اضاف ه کاری در مس ئله حض ور دارن د و از ن وع ع دد صحی ح می باشــند کــه بــه صــورت زیــر بیــان می شــود:
yijk: زمان کار پرستار k ام در روز i و در شیفت j y’ijk: می زان س اعت اضاف هکاری پرس تار k ام در i ک ه در ش یفت بع د از j رخ میده د.
تابع هدف این مسئله بهصورت رابطه 1 معرفی میشود:
127000986154Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017 [ DOI: 10.21859/joe-04011 ]

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017 [ DOI: 10.21859/joe-04011 ]

)رابطه 1(
min( )z = ws1 1+ik + ws2 2+ik + ws3 3+ik + ws4 4+ik
طب ق معیاره ای ارگونوم ی، و نظ رات کارش ناس ایمنی و بهداش ت بــر اســاس میــزان مخاطــرات هــر رویــداد در تنظیــم نوبــت کاری ،انحراف ات تاب ع هـدف، وزن ده ی میش وند )رابطـه 1-1(.
)رابطه 1-1(
min( )z = 0.35s1-ik + 0.3s2-ik + 0.25s3+ik + 0.1s+
ik4 دیگــر روابــط و محدودیّ تهــای ایــن مســئله در جــدول 1 آورده شـده اس ت.
جدول 1: محدودیَت های مطابق سیاستهای بیمارستان و معیارهای ارگونومی
شمارهی محدودیّتمحدودیّت
å xijk ³ 6)2 رابطه(
k
å xijk £ 1- ci k, ,åå xijk + å ci k, = 30)3 رابطه(
jiji
å xi +1, ,j k + ci +1,k £- xi,3,k)4 رابطه(
1,2
xi,2,k + å xi +1, ,j k + s1-ik – s1+ik = 1)5 رابطه(
j =1

xi,2,k + å xi +1, ,j k + s2-ik – s2+ik = 1)6 رابطه(
j = 3
å ci k, = 3,å ci k, = 4)7 رابطه(
ii
xi,3,k + xi +1,3,k + xi +2,3,k £ xi + 5,4,k + 2)8 رابطه(
xi,3,k + xi +1,3,k + xi +2,3,k £ xi + 3,4,k + 2,xi,3,k + xi +1,3,k + xi +2,3,k £ xi + 4,4,k + 2
xi,3,k + xi +1,3,k £ xi +2,4,k + 1,xi,3,k + xi +1,3,k £ xi + 3,4,k + 1)9 رابطه(
9xijk £ yijk + yijk’£ 11x yijk, ijk £ 9x yijk, ijk ³ 9xijk)10 رابطه(
yijk’£ yijk
å yijk + å yi +1, ,j k + å yi +2, ,j k + å yi + 3, ,j k + å yi + 4, ,j k +)11 رابطه(
jjjjj
å yi + 5, ,j k + å yi + 6, ,j k + s3-ik – s3+ik = 63
jj
)رابطه 21(330åå
yijk’ + s4- ik – s4+ik = 50
i = 1j = 1
رابط هی 2 نش ان میده د ک ه در هـر شـیفت حداقـل 6 پرسـتار
بای د حض ور داش ته باش ند.
رابطــهی 3 نشــان میدهــد کــه هــر پرســتار در هــر روز فقــط می توانـد در یـک ش یفت کار کن د )یـا صب ح، ی ا ش ب، ی ا عص ر و یــا تعطیــل.(
در رابطه ی 4 نش ان داده می ش ود ک ه اگ ر پرس تارk در روز i ش ب کار باشـد، در روز بعـد می توانـد یـا تعطیـل باش د و ی ا ش ب کار ) نمیتوانـد صب ح یـا عص ر یـا مرخص ی باش د.(
رابط ه ی5 یعن ی اگ ر پرس تار k در روز i عص رکار باش د، در روز بع د نمیتوان د صب ح باش د.
رابطــهی 6 نمایانگــر آن اســت کــه بعــد از صبــح کاری، نمی توانــد ش ب کار باش د.
رابطــهی 7 نشــان میدهنــد کــه حداکثــر تعطیلــی بــرای هــر پرســتار 3 یــا 4 روز در مــاه اســت.
رابط هی 8 نش اندهنده ی آن اس ت ک ه ب رای ه ر پرس تار، بع د از ه ر س ه ش یفت ش ب کاری متوال ی، بای د س ه روز متوال ی ب ه اس تراحت )تعطیل ی( اختص اص یاب د.
رابط هی 9 نی ز حاک ی از آن اس ت ک ه ب رای ه ر پرس تار، بع د از ه ر دو ش یفت ش ب کاری متوال ی، دو روز متوال ی متوال ی ب ه اس تراحت )تعطیل ی( اختص اص یاب د. )ی ا رواب ط 7 ّفع ال هس