ش اینمهارت است. آموزش قاطعیت اولین بار توسط Salter درسال 1991 به کار گرفته شد و یک شیوه مداخله ساختاریافته ای است که جهت بهبود اثربخشی روابط اجتماعی،درمان اختلالات اضطرابی و ترس ها ی مرضی در کودکانو نوجوانان و بزرگسالان استفاده می گردد (5). تأکید Salter در این روش درمانی بر بیان احساسات، اظهار عقیده مخالف، پذیرش و تمجید از طرف دیگران و استفاده از ضمیر من و حاضر جوابی بوده است (14).
آموزش قاطعیت یک روش چند محتوایی است که شامل راهنمایی، ایفای نقش، پسخوراند، مدلسازی، تمرین و مرور رفتارهای آموخته شده می باشد (5). آموزش رفتار قاطعانه، رویکردی رفتاری است که امروزه رواج بسیاری یافته است و مخصوص ً ا برا ی افرادی که در قاطعیت خود در موقعیت های بین فردی مشکل دارند، مفید است. ولی با این وجود، آموزش قاطعیت می تواند برای همه افراد مناسب باشد؛ زیرا همه افراد در قاطعیت خود، در موقعی تهای معینی مشکل دارند (12). به گزارش Nota و Soresi، آموزش قاطعیت بر توانا ییهای قاطعانه مؤثر است و توانایی افراد را برای جمعآوری اطلاعات مفید برای تصمیم گیری افزایش می دهد (15). از جمله مطالعاتی که روش آموزش ابراز وجود را به کار گرفته اند، مطالعه Lin و همکاران می باشد که پس از اجرای یک برنامه آموزش قاطعیت، افزایش عزت نفس و قاطعیت را در گروه مداخله گزارش نمودند (16). همچنین در مطالعه صاحبالزمانی و همکاران، پس از آموزش قاطعیت، افزایش میزان عزت نفس و قاطعیت در گروه مداخله مشاهده گردید (12).
در مطالعات پژوهشگران دیگر، تأثیر آموزش قاطعیت بر عزت نفس، قاطعیت، اعتماد به نفس، افسردگی و اضطراب تحصیلی در دانشجویان سالهای مختلف صورت گرفته، اما تمرکز روی دانشجویان پرستاری ترم اول نبوده است. برخی از علل مشکلات دانشجویان ترم اول عبارت از جدا ماندن از گروه دانشجویان به دلیل ضعف یا فقدان تعاملات اجتماعی در مقدمه ورود به دانشگاه، دور بودن از خانه و سروکار داشتن با یک محیط جدید، پیدا کردن یک منزل مناسب و مشکلات مالی و بالا بودن هزینه زندگی و ثبت نام دانشگاه میباشد (17).
قاطعیت میتواند به عنوان یک دوره آموزشی در دانشجویان سال اول ارایه شود؛ چرا که بسیاری از مشکلات در سال اول آشکار می شوند (18) و مربیان پرستاری نقش مهمی را در توسعه و کاربرد برنامه های آموزش قاطعیت برای دانشجویان پرستاری ایفا می کنند(19). لذا هدف از این مطالعه تعیین تأثیر برنامه آموزشی رفتار قاطعانه بر سطح قاطعیت دانشجویان کارشناسی پرستاری دانشگاه علوم پزشکی تهران بود. مطالعه حاضر در پی اثبات این فرضیه است:
آموزش قاطعیت می تواند باعث افزایش قاطعیت در دانشجویان پرستاری گردد.

روش مطالعه

این مطالعه از نوع نیمه تجربی است. جامعه پژوهش دانشجویان پرستاری سال اول دانشگاه علوم پزشکی تهران و واحدهای پژوهش، دانشجویان دختر و پسر سال اول کارشناسی پرستاری در سال تحصیلی 91- 90 بودند. طبق فرمول، تعداد 34 نمونه برای هر گروه محاسبه گردید که با پیش بینی 20% ریزش احتمالی نمونه ها، برای هر یک از دو گروه کنترل و مداخله تعداد 43 نمونه در نظر گرفته شد. از تعداد 3 کلاس که ورودی مهر سال 1390 بودند، 2 کلاس (72 نفر) (به دلیل کافی نبودن نمونه ها در یک کلاس و نرسیدن آن به حد نصاب (43 نفر)) و از تعداد 2 کلاس ورودی بهمن 1390 نیز 1 کلاس (43 نفر) به تصادف انتخاب شدند. پس از ریزش برخی از نمونه ها (به دلیل عدم تکمی ل کامل پرسشنامه ها، غایب بودن نمونه ها در حین مداخله یا مصرف داروهای روانپزشکی (مصرف سرترالین توسط دو نفر از دانشجویان)) این تعداد به 55 نفر در گروه کنترل و 34 نفر در گروه مداخله تقلی ل یافت. معیار ورود نمون هها به مطالعه عبارت بود از:
– عدم شرکت در کلاس های آموزش قاطعیت علاوه بر کارگاه برگزار شده
– عدم ابتلا به بیماری روان شناختی (عدم مصرف داروهای روان پزشکی)
معیار خروج نمونه ها از مطالعه نیز این موارد را شامل می شد:
– عدم تمایل به شرکت در کارگاه آموزش قاطعیت
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

– عدم تمایل به ادامه حضور در پژوهش روش کار به این صورت بود که پژوهشگر پس از اخذ موافقت نامه کتبی از مسؤولین دانشکده پرستاری ومامایی و کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی تهران، بهدانشکده پرستاری و مامایی مراجعه کرد و ضمن معرفیخود به مسؤول آموزش، خود را به دانشجویان پرستاریمعرفی نمود و هدف از انجام پژوهش را توضیح داد. سپساز دانشجویان واجد شرایط ورود به مطالعه، رضایت آگاهانه اخذ نمود و در مورد چگونگی پاسخ به سؤالات پرسشنامه به آن ها توضیح داد. به منظور عدم تداخل با کلاس های مهارت های زندگی برگزار شده توسط دانشگاه علوم پزشکی تهران، از مرکز مشاوره دانشگاه چهار هفته اول هر ترم (مهر ماه و بهمن ماه) فرصت گرفته شد تا کلاس های مهارت ها ی زندگی را با تأخیر آغاز کنند. برای جلوگیری از ایجاد تداخل و مخدوش شدن نمونه های مطالعه در مهر ماه گروه کنترل و در بهمن ماه گروه مداخله بررسی شدند.
در مهر ماه از دانشجویان گروه کنترل پیش آزمون گرفته شد و پس از دو هفته از آنان پس آزمون به عمل آمد. آزمون مورد استفاده شامل پرسشنامه قاطعیت
Gambrill و Richey (1975) به همراه تعدادی سؤالات دموگرافیک بود. در بهمن ماه نیز گروه مداخله مورد بررسی قرار گرفتند؛ به نحوی که پس از پیش آزمون، مداخله مربوطه به صورت آموزش قاطعیت در قالب کارگاه یک روزه اجرا گردید. برنامه و محتوای آموزشی کارگاه توسط اساتید متخصص در این زمینه مورد بررسی و تأیید قرار گرفت. رئوس مطالب آموزش قاطعیت شامل تعریف قاطعیت و انواع الگوهای ارتباطی، خصوصیات افراد قاطع، مشکلات ناشی از قاطع نبودن، موانع قاطع بودن، مراحل انجام رفتار قاطعانه و توصیه هایی برای »نه گفتن« بود که به شیوه های سخنرانی، پرسش و پاسخ و بحث گروهی ارایه گردید. در کار گروهی پژوهشگر دانشجویان را به چهار گروه تقسیم می نمود و از آن ها می خواست تا هر بار موضوع موردنظر را به بحث بگذارند. در پایان هر بحث، یک نفر از اعضای هر گروه به نمایندگی از بقیه اعضا، نظر گروه را در کلاس مطرح می نمود. در پایان کارگاه نیم ساعت برای پاسخگویی به سؤالات دانشجویان در نظر گرفته شد و از مطالب گفته شده جمع بندی صورت گرفت.
پس از گذشت دو هفته، پس آزمون گرفته شد و با در نظر گرفتن زمان مورد نیاز برای پاسخگویی از آن ها درخواست گردی د که به سؤالات آن پاسخ دهند.
ابزار گردآوری داده ها
ابزار پژوهش را مقیاس استاندارد قاطعیت Gambrill و Richey (1975) تشکیل داده که سؤالاتی مربوط به مشخصات دموگرافیک از قبیل سن،جنس، وضعی ت تأهل، وضعیت اشتغال، محل سکونت و …
به آن اضافه شد.
پرسشنامه قاطعیت Gambrill و Richey تشکیل شده از 40 سؤال می باشد. هر سؤال دارای پنج گزینه با پنج امتیاز است:
اصلاً ناراحت نمی شوم: 1 کمی ناراحت می شوم: 2 به طور متوسط ناراحت می شوم: 3 زیاد ناراحت می شوم: 4 بسیار زیاد ناراحت می شوم: 5
برای پاسخگویی به هر کدام از سؤالات بسته به میزان ناراحتی ایجاد شده یکی از اعداد 1 تا 5 انتخاب می شود. جمع امتیاز در دامنه ای بین 40 تا 200 می باشد که امتیاز کمتر نشان دهنده قاطعیت بالاتر و امتیاز بالاتر نشان دهنده قاطعیت کمتر است. در طبقه بندی سطوح قاطعیت افرادی که کمتر از 25% امتیازات (امتیاز 40 تا 9/79) را به خود اختصاص دهند دارای قاطعیت بالا، بین
25 تا 75 (امتیاز 80 تا 9/159) درصد دارای قاطعیت متوسط و بالای 75% (امتیاز 160 تا 200) دارای قاطعیت پایین محسوب می شوند (9). بهرامی به لحاظ پایایی ابزار، ضریب اعتبار 88/0 را برای این پرسشنامه گزارش کرده است. McCartan و Hargie، روایی سؤالات پرسشنامه Gambrill و Richey را بین 39% تا 70% گزارش کرده اند (1).
تجزیه تحلیل داده ها
برای تجزیه و تحلیل داده ها نرم افزار SPSS v.16 و آزمون های آماری تی مستقل (تعیین ارتباط بین نمرات قاطعیت دو گروه کنترل و مداخله)، تی زوجی (تعیین ارتباط بین نمرات قاطعیت قبل و بعد از مداخله در هر گروه)، کای دو و آزمون دقیق فیشر (تعیین ارتباط بین سطح قاطعیت و متغیرهای دموگرافیک کیفی)، آزمون همبستگی اسپیرمن (تعیین ارتباط بین نمرات قاطعیت و متغیرهای دموگرافیک کمی) و آزمون من ویتنی (تعیین همگنی دو گروه از نظر مشخصات دموگرافیک کمی) مورد استفاده قرار گرفت.

یافتهها

1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

در این مطالعه واحدهای پژوهش از نظر مشخصاتدموگرافیک مانند سن، وضعیت تأهل، اشتغال، تعداداعضای خانواده، رتبه تولد، نوع خانواده، در قید حیات بودنوالدین، میزان تحصیلات و شغل والدین، کفایت درآمدخانواده، وضعیت مسکن و علاقمندی به رشته تحصیلیهمگن بودند. تنها متغیر دموگرافیک ناهمگن، جنسیت بود.
مشخصات دموگرافیک به تفکی ک گروه ها در جدول شماره 1 آورده شده است.
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

نتیجه آزمون دقیق فیشر نشان داد که بین سطح قاطعیت و علاقمندی به رشته تحصیلی در دانشجویان پرستاری ارتباط آماری معناداری وجود دارد (044/0=p). نسبت قاطعیت بالا در دانشجویانی که علاقه کامل، نسبی یا عدم علاقه به رشته