حات چرخه عناصر غذایی نفوذپذیری پایداری شاخصها
پوشش جهت کنترل اثرات ناشی از قطرات باران × پوشش خاک
مانع از اثر تخریبی قطرات باران × الف: پوشش لاشبرگ
درجه و میزان خردشدگی لاشبرگ × × ب: منشأ و درجه تجزیه لاشبرگ
شامل جلبک، قارچ، گلسنگ و سرخس × × پوشش نهانزادان
میزان شکستگی پوسته سطحی × شکستگی پوسته
فرسایش فعلی خاک/ میزان هدر رفت خاک × نوع و شدت فرسایش
ارزیابی حجم رسوبات منتقل و ته نشین شده × مواد رسوبی
ناهمواریهای سطحی جهت حفظ منابع آآّبّب- بذر × × ناهمواری سطح خاک
ارزیابی میزان تخریب خاک بهطور مکانیکی × × طبیعت سطح خاک
تراکم تاج پوشش درختان و بوتهایها × × پوشش گیاهان چند ساله
ارزیابی میزان پایداری قطعات خاک در برابر رطوبت × × پایداری در برابر رطوبت
طبقهبندی بافت خاک سطحی × بافت خاک
0-211073Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.65 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.65 ]

الف ب

شکل 1. (الف) موقعیت منطقه مطالعاتی در کشور (ب) تصویر ماهوارهای منطقه سگزی به همراه نقاط نمونهبرداری معادن مورد مطالعه، مناطق رفرنس معادن در مجاورت آنها قرار دارد.

جدول 1. ارتباط شاخصهای 11 گانه با ویژگیهای عملکردی
و به آزمایشـگاه منتقـل گردیدنـد . در آزمایشـگاه گـچ بـهروش کربنات سدیم، آهک بـه روش تیتراسـیون برگشـتی، مـاده آلـی بـه روش والک ی و ب لاک، ذرات رس، س یلت و ش ن ب هروش هیـدرومتری ( 1)، ه دایت الکتریک ی و pH نمون هه ای خ اک انـدازه گی ری ش دند. پ س از بررس ی نرم ال ب ودن دادهه ا ب ا
126873867918Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.65 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.65 ]

آزمون آندرسون دارلینـگ، عملکـرد منـاطق مرجـع و برداشـتمع دن بــا اســتفاده از آزمــون آم اری t مســتقل بررســی شــد.
همچنین برای بررسی تفاوتهای شاخصهـای 11 گانـه روش
تحلیــل عملکــرد چشــمانــداز در منــاطق معــدن کــاوی شــده و مرجـع از روش غیرپـارامتری کروسـکالوالیـز اسـتفاده شـد.
برای بررسی تفاوت متغیرهای ادافیکی از آزمون آنالیز واریـانسی کطرف ه( ANOVA) اس تفاده ش د و ب ا اس تفاده از آزم ون توکی میانگین متغیرهای اندازهگیری شده در تیمارهای مختلـفبررسـی شـد. کلیـه آزمـونهـا در نـرم افـزار آمـاریSPSS 17 انجام شد.

نتایج و بحث
ساختار مناطق مورد بررسی
در نتیجه استحصال معدن تقریباًتقریبا تمامی پوشـش گیـاهی معـادن رس و گچ از بین رفته است. بین مقادیر تراکم بوتههـا، ارتفـاع،ضخامت، عرض و حجم گیاهان در مناطق مرجع گچ و مرجـعرس تفـاوت معنـیداری وجـود د اشـت (05/0 P ). براسـاسنتایج، میزان درصد پوشش گیاهی در سایت مرجـع گـچ دارایمقدار بیشتر و در سایت مرجع رس دارای مقادیر کمتـری بـود .
همچنین وجود سنگ و سنگریزههای زیاد در سایت مرجع گـچباعث افزایش درصد پوشش حفاظتی خاک شـده بـود ولـی بـاشروع استخراج معدن گچ، نقش سنگ و سنگریزهها نیز بهعنوان مانعی در برابر فرسایش از بین رفته و باعث افزایش حساسـیتمنطقه به فرسایش و بهخصوص فرسایش بادی گشته و بههمین دلیل این منطقه به محل برداشت گرد و غبار تبدیل شده اسـت.اما این مسأله در مرجع رس مصداق نداشت چـون ایـن منطقـهفاقد سنگ و سنگریزه سطحی بود. بنابراین ساختار پوشـش درسایت مرجع گچ وضعیت بهتـری داشـت (جـدول 2). مقایسـهنتایج ساختار چشمانداز در مناطق مرجـع و معـدنکـاوی شـدهنشان داد که تعداد لکهها در هر 10 متر، کل لکههـای گیـاهی وشاخص نظام یافتگی چشـم انـداز (میـزان توانمنـدی و قابلیـتچشمانداز) در سایتهای مرجـع و معـدنی تفـاوت معنـیدارینداشتند( 05/0 P ). دلیل این امر را میتوان به محدودیتهـای بومشناختی منطقه نسبت داد بهطوریکه منطقه مرجع نیز پوشش گیاهی ضعیفی داشت. با این وجود نتـایج نشـان داد کـه میـزانخاک لخت در طول هر ترانسکت در مناطق مرجع و معدنی هر کدام از سایتهـا دارای تفـاوت معنـیداری بودنـد (05/0 P )
(جدول 3).
پیوستگی خاک لخت در مناطق مرجع کم بوده درحـالی کـهمناطق استخراج معدن بـ هصـورت یکپارچـه عـاری از هرگونـهپوشش میباشد. حذف کامل پوشش گیاهی در منـاطق م عـدنیباعث تسریع روند فرسایش شده است .تونگوی و لودویگ نیـزاشاره داشتند که حذف پوشش گیـاهی در منـاطق معـدنکـاویشده ،یکـی از مخـرب تـرین فعالیـتهـایی اسـت کـه در یـکاکوسیستم میتواند اتفاق بیافتد (30). بهطور کلی رویشگاههایی که در آن خاک لخت بهطور وسیع و پیوسته قرار دارد، سـاختار نامناسبتری نسبت به رویشگاههایی دارند که مقدار خاک لخت با درجه پیوستگی کمتر در آن مناطق وجود دارد (18). تفـاوتشــاخص ســازمان یــافتگی چشــم انــداز در منــاطق مرجــع ومعدنکاوی شده معنیدار نبود اما عدد ایـن شـاخص در منـاطقمرجع بهطور نسبی کمی بیشتر از مناطق معدنی بود. دلیـل ایـنامر میتواند این مسئله باشد که حتـی میـزان کـم تـاج پوشـشبوتــههــای گیــاهی در منــاطق مرجــع باعــث کــاهش نســبی فرسایشپذیری این مناطق در مقایسه با مناطق معدنی که عاری از هر گونه پوشش گیاهی میباشند شده است .هولم و همکاران نشان دادند که شاخصهای لکههای پوشـش گیـاهی بـر میـزانشاخصهای ساختاری تأثیر دارند( 19). این نتایج با یافتـه هـایبور و سارگنت نیز مطابقت دارد( 12).

مقایسه عملکرد مناطق معدنکاوی شده و مرجع براساس نتایج بهدست آمده، تفـاوت شـاخص هـای پایـداری و نفوذپذیری در مناطق مرجع و معـدن کـاوی شـده هـ ر یـک از سایتهای رس و گچ معنیداری بود (05/0 P ). همچنین بین شاخص چرخه عناصر غذایی سایت مرجع و معدن گچ تفاوت
126873867918Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.65 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.65 ]

معنیداری وجود داشت، ولی در قسمت مرجـع و معـدنکـاویشده سایت رس، تفاوت معنیداری مشـ اهده نشـد (05/0 P ) (جدول 4). در سایت رس بهغیر از شاخصهای آزمون پایداری در برابر رطوبـت، پوشـش، منشـأ و درجـه تجزیـه لاشـبرگ وناهمواری سطح خاک و در سایت گچ بهغیـر از شـاخصهـایمنشأ و درجـه تجزیـه لاشـبرگ، پوشـش نهـانزادان، طبیعـت وناهمواری سطح خاک و مواد رسوبی، بقیه شاخصها در قسمت مرجع و معدنکاوی شده تفاوت معنیداری داشتند (05/0 P ) (ج دول 5). می زان ک ل ش اخصه ای عملک ردی در من اطق معدنکاوی شده نسبت به مرجـع دارای مقـادیر کمتـری اسـت (جدول 4). شاخص پایداری در میان لکهها (خاک لخت) کمتر است (18) و کاهش نفوذپـذیری نیـز ناشـی از تغییـر کـاربری

  • 2