میتواند به ارتقاء تحصیلی دانشجویان منجر شود )13(. رفتارهای مدنی در هر عرصه و محیطی که باشند ،پیشایندها و پیامدهایی دارند. از مهمترین پیشایندهایی که تاکنون برای درگیر شدن افراد در رفتارهای مدنی از آنها یاد شده، عدالت و اخلاق است )2(. اگرچه بسیاری از مؤسسات آموزش عالی رفتار مدنی را به عنوان یک موضوع مهم آموزشی برای دانشجویان در برنامه درسیشان گنجاندهاند. اما تحقیق در مورد میزان استفاده دانشجویان از رفتار مدنی محدود است )11(.
از میان انواع دانشگاهها ورشته های متعددی که در دنیا وجود دارد ،دانشگاههای علوم پزشکی به خاطر موقعیت استراتژیکی که در تمام دنیا دارند، اغلب محل کشمکش اصلی بر سر مفاهیم اولیهئ سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و…بوده اند و همیشه اندیشمندانی از دانشگاههای علوم پزشکی به چنین حوزههایی وارد ومنشا تحولات بزرگی شدهاند )11(. دانشجویان پرستاری با یک سری ارزشها، عقاید واخلاقیات شخصی وارد دانشکدههای پرستاری می شوندکه تعدادی از این صفات میتواند مثبت و تعدادی نیز میتواند منفی باشد. اعتقادات واعمال اخلاقی یک مسئله مهم برای مربیان پرستاری است، زیرا یکی از اهداف مهم آموزش تربیت دانشجویانی است که از لحاظ اخلاقی در سطح مناسبی باشند )12(. با توجه به اهمیت رفتار مدنی در افزایش عملکرد فردی، تیمی و سازمانی مهم است که مداوم در جستجوی راههای افزایش رفتار مدنی در بین دانشجویان باشیم تا آنها را برای مواجهه با آینده کاریشان آماده کنیم )9(.
اخلاق وارزش های اخلاقی سرچشمه بسیاری از رفتارها و کنش و واکنشهای انسان در عرصههای مختلف است که از فطرت خداجوی انسانها نشآت میگیرد )1( بنیان نظری رابطه بین اخلاق تحصیلی با رفتارهای مدنی–تحصیلی، از طریق مدل رفتار برنامه ریزی شده تبیین پذیر است )13(. بر اساس الگوی رفتار برنامه ریزی شده آیزن، نگرش نسبت به یک رفتار، هنجار ذهنی و کنترل رفتاری ادراک شده، سه عنصر اصلی برای ایجاد قصد ونیت رفتاری محسوب میشود هاردینگ و همکاران گزارش کردهاند که گرایش به ارزشهای اخلاقی پیش بینی کننده تمایل به رفتارهای مثبت )نظیر رفتارهای مدنی تحصیلی( هستند )19(.
رعایت اخلاق در برخی مشاغل نظیر حرفه پرستاری که به صورت مستقیم با جان انسان هاسروکار دارد، دارای اهمیت مضاعف است .اخلاق حرفهای در این حوزه به صورت کاربردی در عمل کادر پزشکی وحوزه تصمیم گیری وارد میشود وتنها به بیان صفات پسندیده، یا نحوه برخورد با بیمار وتدوین قوانین آداب ومعاشرت طبیب نمیپردازد. دانشگاه بستر مناسبی برای شکل گیری رفتارهای انسانی است و دوره دانشجویی بهترین زمانی است که علاوه بر آموزش علوم و مهارت ها ،اصول و شیوه کاربست اخلاق حرفهای نیز فراگرفته میشود. با توجه به نکات ذکر شده پژوهش حاضر با هدف واکاوی میزان رعایت رفتارهای مدنی- تحصیلی وعوامل مؤثر برآن در دانشجویان اجرا شده است.
روش کار
در این پژوهش توصیفی تحلیلی، جامعه آماری پژوهش شامل تمامی دانشجویان، دانشکده پرستاری و مامایی رازی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان بودند. نمونه گیری به روش سرشماری صورت گرفت. جهت جمع آوری اطلاعات از پرسشنامهی رفتارهای مدنی تحصیلی )Educational Citizenship Behavior Questionnaire( که قبلاً توسط گل پرور )1399( طراحی و به کار گرفته شده بود، استفاده شد )1(. پرسشنامه مورد ارزیابی مجدد قرار گرفت و گویه هایی که مشابهت بالایی داشتند حذف شدند. روایی پرسشنامه توسط 19 نفر از اساتید محترم دانشکده پرستاری مامایی رازی مورد تأیید قرار گرفت. جهت تأیید پایایی پرسشنامه ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شد. که میزان آن 93/9 بود. پرسشنامه رفتارهای مدنی- تحصیلی شامل 19 گویه در مقیاس لیکرت از همیشه )1 امتیاز( تا هرگز) 1 امتیاز( بود. پرسشنامه شامل سه حیطه یاری رسانی ومشارکت ،پای بندی به قواعد و برقراری روابط صمیمانه میباشد. حیطه یاری رسانی و مشارکت دارای 2 گویه) 39-2 امتیاز(، حیطه پای بندی به قواعد دارای 9 گویه) 11-9 امتیاز( و حیطه برقراری روابط صمیمانه با 3 گویه) 11-3 امتیاز( بود. آلفا کرونباخ محاسبه شده برای حیطهها به ترتیب 39/9، 31/9 و 22/9 بود. جهت محاسبه امتیاز هر حیطه نمره سؤالات با یکدیگر جمع وتقسیم بر تعداد سؤالات آن حیطه شد. جمعآوری دادهها با مراجعه حضوری به کلاس درس دانشجویان و به روش خوداظهاری صورت گرفت .
19

اهداف مطالعه و روش کار به صورت کامل برای شرکت کنندگان توضیحداده شده و رضایت شفاهی جهت مشارکت در تحقیق ازآنان گرفته شد .همچنین به شرکت کنندگان اطمینان کامل جهت بی نام بودن پرسشنامهها و محرمانه بودن اطلاعات داده شد. معیار ورود به مطالعه گذراندن حداقل یکترم تحصیلی بود.
تجزیه وتحلیل دادهها بر اساس اهداف مطالعه توسط نرم افزار آماری SPSS نسخه 19 وبا استفاده از شاخصهای آمار توصیفی )توزیع فراوانی، میانگین و انحراف معیار( و تحلیلی )آزمونهای تی مستقل,،ANOVA و ضریب همبستگی پیرسون( انجام شد .
یافتهها
از 299 نفر دانشجویی که در این پژوهش شرکت کردند ،219 نفر) 2/31%( زن وبقیه مرد بودند. طیف سنی شرکت کنندگان در مطالعه 19 تا 12 سال و میانگین سنی 3/1 ± 12/23 سال بود. از نظر رشته تحصیلی 193 نفر )9/23%( دانشجوی رشته پرستاری و 93 نفر) 1/32%( دانشجوی رشته
جدول 1: میانگین حیطههای رفتارهای مدنی تحصیلی در دانشجویان
افرازنده و همکاران
مامایی بودند. تعداد 213 نفر از دانشجویان در مقطع کارشناسی، 29 نفر در مقطع کارشناسی ارشد و 9 نفر در مقطع دکترا در حال تحصیل بودند .

  • 2