،(33) Cabrera و همکاران (34) بـه تـأثیر برنامه مداخله روانی آموزشی مثبتاندیشی در بهبود کیفیتکاری و تابآوری در شرایط سخت کاری و همچنـین اثـرمثبتی که روی فرسودگی شغلی دارد توجه شده است.
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

از آنجا که فرسودگی شغلی پرستاران باعث کاهش بازده کاری، افزایش غیبت از کـار، افـزایش هزینـه هـای بهداشتی و جابجایی پرسنل، تغییرات رفتاری و فیزیکی و در برخی موارد مصرف مواد، کاهش کیفیت خدمات ارایه شده بـه بیمـاران و بـه دنبـال آن نارضـایتی از خـدمات پزشکی می شود و از همه مهمتر مراجعین اصلی پرستاران، یعنی مددجویان و بیماران تحـت تـأثیر قـرار مـی گیرنـد ، بنابراین شناخت و پیشگیری از فرسودگی شغلی در ارتقای بهداشت روانـی افـراد و ارتقـای سـطح کیفیـت خـدما ت ضروری است. بررسی وضعیت سـلامت جـسمی و روانـیپرستاران در بیمارستان هـ ا و توجـه بـه سـلامت آن هـا و ارزیابی مشکلات آن ها باعث ایجـاد انگ یـزه و مـداخلات مؤثر در حفظ نیروی انسانی ب ه عنوان مهـم تـرین بخـش سرمایه سیستم بهداشتی مورد توجه برنامه ریزان و مدیران سلامت خواهد بود. بنابراین از آنچـه کـه بیـان گردیـد در یک جمعبندی کلی می توان گفت که با توجـه بـه میـزانپایین تر خوش بینی زنان پرستار در مقایسه با مردان پرستار،پایین تر بودن سـخترویـی و تـابآوری زنـان پرسـتار درمقایسه با پرستاران مرد و همچنین بالاتر بودن فرسـودگیشغلی پرستاری در زنان در مقایسه با مردان، این پـژوهشبا هدف بررسی تأثیر متغیرهای مختلف (سن، نـوع کـار دربیمارستان، رسمی یا قراردادی و تأهل) و همچنین بررسی تأثیر آموزش مثبتاندیشی بـر سـخترویـی ، تـابآوری وفرسودگی شغلی پرستاران انجـام گردیـد. بنـابراین سـؤال اصلی که مطـرح مـی گـردد ایـن اسـت کـه آیـا آمـوزشمثبتاندیشی بر سخترویی، تابآوری و فرسودگی شـغلیدر زنان پرستار، تأثیر دارد؟

روش مطالعه
طرح این پژوهش، نیمه تجربی با پیش آزمون، پس آزمون با دو گروه آزمای ش و کنترل است. جامعه آماری این پـژوهش شـامل کلیـه پرسـتاران زن شـاغل بـه کـار در بیمارستانهای دولتی و خصوصی در شهرستان قوچـان درنیمه دوم سال 1391 بودند که نمونه آماری مورد نیاز ایـنپژوهش به صورت تصادفی منظم از بین زنـان پرسـتار بـااستفاده از فرمول محاسبه حجم نمونه کـوکران انتخـاب وبه صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (20 نفـر) و گـروهکنترل (20 نفـر) قـرار گرفتنـد . پرسـتاران گـروه آزمـایشبراساس نوع بیمارسـتان در دو گـروه (12 نفـر بیمارسـتاندولتی و 8 نفر از بیمارستان خصوصی) و در دو گروه جهتمداخلــه آموزشــی در مرکــز مــشاوره خــصوصی خــارج بیمارستان، پـس از همـاهنگیهـ ای لازم بـا مـدیر شـبکهبهداشت شهرستان شرکت داشتند. ابتدا هدف تحقیق برای آزمودنیها بیان شـد و بـه لحـاظ رعایـت اصـول اخلاقـیپژوهش، پرستاران با رضایت در کلیه مراحل پیش آزمـون،مداخله آموزشی و پس آزمون شرکت نمودنـد . داده هـا بـ ه صورت فردی در دو بخـش پـیش آزمـون و پـس آزمـونتوسط همکار پژوهش جمع آوری گرد ید و مداخله آموزشـیو روانــی بــه صــورت گروهــی انجــام گرفــت. آمــوزش خوش بینی، به صـورت مـشاوره گروهـی (تعامـل اعـضایگروه) و طی 8 جلسه (هر جلسه 90 دقیقـه ) بـا اسـتفاده ازاسلایدهای دیداری برای دو گروه آزمایش به طـور مجـزا توسط نویسنده مسؤول مقاله حاضر، اجرا شد و برای گـروهنمونه هیچ گونه مداخلـه (آمـوزش ) انجـام نـشد و کنتـرلگردید که در هیچ کلاس آموزشـی در طـول مداخلـه نیـزشرکت نداشته باشند. جلسات آموزشی به صـورت هفتگـیدر روزهای سه شنبه (عصر) برگزار گردید . پرسـتاران گـروهآزمایش جهت شرکت در جلسات آموزشی، شـیفت کـاریخود را تغییر می دادند که هماهنگی لازم صورت می گرفت.
لازم به ذکر است کـه بـه لحـاظ رعایـت اصـول اخلاقـیپژوهش، مداخله آموزشی برای 17 نفر (عدم شرکت 3 نفر ) از افراد گروه کنترل که داوطلبانه شـرکت داشـتند، 25 روز پس از اجرای مداخله بر گروه آزمایش، اجرا گردید.
این پژوهش در 4 مرحله طبـق مراحـل زیـر انجـامشد:
مرحل ه اول (پ یش آزم ون): اج رای آزم ون ه ای سخترویی، تابآوری و فرسودگی شغلی بـرای پرسـتاراندو گروه آزمایش و کنترل.
مرحلــه دوم: اعمــال مداخلــه روانــی (آمــوزش مثبت اندیشی) به صورت گروهی و طی 8 جلسه برای گروه آزمایش (در دو گروه 12 و 8 نفره) اجرا شد و بـرای گـروهکنترل هیچ گونه مداخلـه ( آمـوزش) انجـام نـشد و کنتـرلگردید که در هیچ کلاس آموزشـی در طـول مداخلـه نیـزشرکت نداشـته باشـند. محتـوای ک لـی جلـسات آموزشـی (برگرفته از تمرین عملی خوشبینی و مثبتاندیشی مارتینسلیگمن (1988)) در جدول شماره 1 ارایه شده است.
مرحله سوم (پس آزمون ): اجرای مجدد آزمونهـ ای سخترویی و تابآوری (3 روز پس از مداخله) و فرسودگیش غلی (7 روز پ س از مداخل ه) و بررس ی ت أثیر آم وزش مثبتاندیشی بر متغیرهای اصلی پـژوهش و در پرسـتاراندو گروه آزمایش و کنترل.
مرحلـه چهـارم: اعمـال مداخل ه روان ی (آم وزش مثبتاندیشی) بـرای گـروه کنتـرل (1 مـاه پـس از اتمـاممداخله برای گروه آزمایش).
برای جمع آوری داده ها از سه ابزار زیر استفاده شد:
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

پرسشنامه فرسودگی شغلی (MBI): پرسشنامه فرسـودگی شـغلی توسـط Maslach و Jackson (35) ساخته شده است که دارای 22 عبارت در سه بعد خـستگی هیجانی (9 سؤال)، مـسخ شخـصیت (5 سـؤال) و کفایـت شخصی (8 سؤال) اسـت کـه هـر سـؤال امتیـازی از صـفر(هرگز) تا شش (هر روز) دریافت میکند. امتیازات بالاتر در خستگی هیجانی و مسخ شخـصیت؛ و امتیـازات کمتـر در کفایت شخصی نشان دهنده فرسودگی شغلی مـی باشـد . در نهایت آزمودنی براساس نمرات پرسشنامه فرسودگی شغلی در بعد خستگی هیجانی در 3 گروه زیاد (نمره 30 یا بیشتر)، متوسط (نمره 29-18)، پایین (نمره 17 و کمتر)، طبقه بندی می شوند. نمرات بعد مسخ شخـصیت نیـز در 3 گـروه زیـاد(نمره 12 و بیشتر)، متوسط (نمره 11-6) و پایین (نمره 5 و کمتر) قرار می گیرند. نمرات بعد کفایـت شخـصی نیـز در 3 گروه بالا (نمره کمتر از 33)، متوسط (نمره 39-34) و پـایین(نمره 40 و بیشتر) طبقه بندی می شوند. ضریب آلفا کرونبـاختوسط ماسلاچ، در هر سه بعد 71/0 تا 90/0 و پایایی آن به روش آزمون بازآزمون بـا یـک مـاه فاصـله ، 60/0 تـا 80/0 گزارش شده است (36و37).
اعتبار و پایایی علمی پرسشنامه فرسـودگی شـغلی ماسلاچ برای اولین بار در ایران توسط فیلیان مورد تأییـد قرار گرفته است و ضریب بازآزمایی آن 78/0 گزارش شده است (38). این پرسشنامه توسـط پیمـانی (39) و طـالعی،محمدنژاد و ثمری (40) به کار برده شده و اعتبـار علمـی آن مورد تأیید قرار گرفته است.
در این پژوهش، پایایی این آزمون از طریق ضریب آلفای کرونباخ، 82/0 و برای خـرده آزمـون هـ ا بـه ترتیـب80/0، 78/0 و 84/0 محاسبه گردید.
مقیاس تاب آوری کونـور و دیویدسـون (CD-RISC): برای سنجش تـاب آوری از مقیـاس تـاب آوری Connor و Davidson استفاده گردید (41). مقیـ اس، ی ک اب زار 25 س ؤالی اس ت ک ه س ازه ت اب آوری را در اندازه های پنج درجه ای لیکرت از صـفر تـا چهـار (کـاملا ً نادرست، بندرت درسـت ، گـاهی درسـت ، اغلـب درسـت، همی شه درس ت) م ی س نجد. ح داقل نم ره ت اب آوری شرکت کنندگان در مقیاس صفر و حداکثر نمره آنهـا صـداست. افراد با نمره بالاتر از 60، جزو افراد تاب آور محسوب می شوند. این مق یاس در فرم فارسی در مطالعـات قبلـی ازروایی و پایا یی خوبی برخوردار بوده است (42). روایی (بـه روش تحلیل عوامل و روایی همگرا و واگرا) و پایایی (بـهروش بازآزمایی و آلفای کرونباخ) توسط سازندگان آزمون در گروه های مختلف مناسـب بـه دسـت آمـده اسـت. در مطالعه جوکار، ضریب آلفای کرونباخ 87/0 به دسـت آمـد (43). ضریب آلفای کرونباخ پرسشنامه در پژوهش حاضـر،
83/0 به دست آمد.
پرسشنامه سخترویـی : پرسـشنامه زمینـهیـابیدیدگاههـای شخـصی (سـخترویـی ) توسـطKobasa ساخته شد (44). پرسشنامه شامل 50 آیتم است . هر خـردهتست از یک مق یاس 4 امت یازی (از 1 صـحیح نیـ ست تـا 4 کاملاً صح یح است ) تشکیل شده است . نمـره هـا رو ی سـهسطح تعهـد (16مـورد )، کنتـرل (17 مـورد) و چـالش (17 مورد) محاسبه م یگردد. ایـن پرسـشنامه در ایـران توسـطقرب انی (1373) ترجمـه، روای ی ص وری و محت وایی آنمحاسبه شده و در مـوارد لازم، اصـلاحات بـهعمـل آمـدهاست. مطالعه قربانی نشان داد که ضریب پایایی پرسشنامه70/52،0/0و52/0 است و این ضـریب بـرای کـل صـفتسخت رویی 75/0 محاسبه شده است (44). ضریب آلفـای کرونباخ پرسشنامه در پـژوهش حاضـر بـرای کـل صـفتسخت رویی، 77/0 به دست آمد.

یافتهها
نتایج تحلیل دادههای به دست آمـده بـا اسـتفاده ازنرم افزار SPSS v.16 به شرح زیر بیان می گردد:
متغیرهای سابقه کار، تأهل، شرایط و محیط کار بـرفرسودگی شغلی پرستاران، تأثیرگذار بوده است. با اسـتفادهاز آزمونt مستقل (با رعایت پیش فرض های نرمال بـودنتوزیع و