نامهها، در ابتدا نامهای از دفتر پژوهشهای بالینی بیمارستان گلستان اخذ شد حجم نمونه از طریق جدول مورگان محاسبه شد؛ اگر حجم جامعه معلوم باشد سادهترین روش برای تعیین حجم نمونه استفاده از جدول مورگان است. زمانی که نه از واریانس جامعه و نه از احتمال موفقیت یا عدم موفقیت متغیر اطلاع داشته باشیم و نتوان از فرمولهای آماری برای برآورد حجم نمونه استفاده کرد از جدول مورگان استفاده میکنیم. در جدول مورگان، به تناسب اینکه حجم جامعه به چه میزانی است، تعداد نمونه آماری را برآورد مینماییم )27(. لازم به ذکر است که جدول مورگان برای افزایش دقت مطالعه حجم نمونهها را بالا پیشنهاد مینماید )جامعه ما شامل 167 کارکن درمانی بودند که بر اساس این جدول، حجم نمونه 217 نفر مشخص شد(. پس از محاسبه حجم نمونه، نمونه از طریق نمونهگیری تصادفی طبقهای و با توجه به تعداد افراد در هر واحد انتخاب شد. قبل از توزیع پرسشنامهها، به کارکنان اطمینان خاطر داده شد که اطلاعات آنهامحرمانه باقی خواهد ماند و فقط برای پژوهش مورداستفاده قرار میگیرند. سپس، پرسشنامهها با توجه به رضایت و همکاری سرپرستاران و پرستاران، در بین 217 پرستار از 11 واحد بیمارستانی توزیع شد )تنها پرسنلی انتخاب شدند که مدرک تحصیلیشان دیپلم یا بالاتر از آن بود و بیش از 1 سال سابقه کاری داشتهاند(. پرسشنامهها پس از دو هفته، توسط پژوهشگر جمعآوری شدند که از بین 217 پرسشنامه، 161 پرسشنامه عودت داده شدند. پرسشنامههایی که در این پژوهش به کار گرفته شدند، شامل موارد زیر میباشند:
پرسشنامه عدالت سازمانی: در پژوهش حاضر از پرسشنامه 27 مادهای Neihoff وMoorman 1339 استفاده گردید. این پرسشنامه دارای سه بُُعد عدالت توزیعی )5 ماده(، عدالت رویهای )6 ماده( و عدالت تعاملی )3 ماده( است. به سؤالات در یک طیف لیکرتی 5 درجهای از 5 )کاملاً مخالفم( تا 1 )کاملاً موافقم( پاسخ داده میشود. تمامی سؤالات این پرسشنامه بهصورت معکوس در نظر گرفته شدهاند تا بتوان از این طریق بیعدالتی سازمانی ادراکشده را سنجید. دامنه نمرات این پرسشنامه بین 27 تا 177 میباشد و نمرات بالاتر بیانگر ادراک کارکنان از وجود بیعدالتی در محیط کاری میباشد. در پژوهشSpreitzer وMishra برای هر بُُعد به ترتیب ضریب آلفای کرونباخ 37/7، 31/7 و 16/7 به دست آمده است )21(. در پژوهش حاضر ضرایب پایایی ابعاد بیعدالتی توزیعی، بیعدالتی رویهای و بیعدالتی تعاملی با استفاده از روش آلفای کرونباخ به ترتیب 61/7، 11/7 و 39/7 محاسبه شده است.
برای بررسی روایی پرسشنامه با استفاده از نرمافزار 22-AMOS شاخصهای جذر میانگین مجذورات خطای تقریب(RMSEA) ، شاخص برازندگی تطبیقی(CFI) و شاخص نیکویی برازش(GFI) بر روی مادههای این مقیاس محاسبه شدند )76/7RMSEA = ، 31/7CFI = و 19/7GFI= ( که نشان میدهد تمامی مادهها بار عاملی معنیداری بر عوامل خود داشتند و پرسشنامه از روایی مطلوبی برخوردار است.
پرسشنامه سایش اجتماعی
این پرسشنامه توسطDuffy و همکارانش )2772( ساخته شده است و شامل 11 ماده است. سؤالات دارای یک طیف لیکرتی 5 درجهای از 1 )بسیار کم( تا 5 )بسیار زیاد( است. طیف نمرات این پرسشنامه بین
11 تا 07 میباشد و نمرات بالاتر بیانگر ادراک کارکنان از وجود تعارض و کشمکش در روابط خود با همکاران و یا سرپرستشان میباشد. در پژوهشی، ضریب پایایی پرسشنامه با روش آلفای کرونباخ 39/7 محاسبه شده است )22(. ضریب پایایی پرسشنامه در پژوهش خائف الهی و درویشی )1911(، برابر با 31/7 محاسبه شده بود )9(. در پژوهش حاضر ضریب پایایی پرسشنامه با استفاده از روش آلفای کرونباخ 13/7 به دست آمد. جهت محاسبه روایی، شاخصهای تحلیل عوامل تأییدی پرسشنامه با استفاده از نرمافزار 22-AMOS بر روی مادههای این مقیاس محاسبه شدند )71/7CFI = 7/19 ،RMSEA = و 11/7GFI= ( که حاکی از روایی مطلوب این پرسشنامه است.
پرسشنامه وفاداری سازمانی: در این پژوهش وفاداری سازمانی با استفاده از پرسشنامهAli وAl-Kazemi 2770 اندازهگیری گردید. این پرسشنامه دارای 0 ماده و با طیف لیکرتی 5 درجهای از 1 )بسیار مخالفم( تا 5 )بسیار موافقم( نمرهگذاری میشود. دامنه نمرات این
50
پرسشنامه بین 0 تا 95 میباشد و نمرات بالاتر بیانگر وفاداری و تعهدبیشتر کارکنان به سازمان میباشد. در پژوهشAli و Al-Kazemi،پایایی پرسشنامه با روش آلفای کرونباخ 11/7 به دست آمده است )29(. در پژوهش گلپرور و نادی )1937( نیز ضریب آلفای کرونباخ 69/7 به دست آمد )21(. این پژوهشگران برای محاسبه روایی پرسشنامه از روش تحلیل عاملی اکتشافی به شیوه مؤلفههای اصلی و چرخش از نوع واریماکس )در این تحلیل عاملیKMO برابر با 19/7 و خیدو برای آزمون کرویت بارتلت برابر با 961/571 و 771/7P < به دست آمدند( استفاده کردند که نتایج نشان داد هر هفت سؤال این پرسشنامه بر روی یک عامل با ارزش ویژه 795/9 و توان تبیین واریانس 95/19 قرار دارند. در پژوهش حاضر ضریب پایایی پرسشنامه با استفاده از روش آلفای کرونباخ 01/7 به دست آمد. شاخصهای بهدستآمده از تحلیل عاملی تأییدی با استفاده از نرمافزار 22-RMSEA = 7/76( AMOS، 37/7 = CFI و 35/7 = GFI( حاکی از روایی مطلوب این مقیاس است.
پرسشنامه بهزیستی شغلی: جهت سنجش بهزیستی شغلی از مقیاس 91 مادهای بهزیستی شغلیParker وHyett 2711 استفاده شده است. این مقیاس برای نخستین بار در این پژوهش ترجمه و مورداستفاده قرار گرفته است. این مقیاس شامل 1 بُُعد خشنودی شغلی )17 ماده(، احترام سازمان به کارکنان )0 ماده(، توجه سرپرست )0 ماده( و تداخل کار در زندگی شخصی )0 ماده( است. پاسخها بر روی مقیاس لیکرتی 5 درجه-ی از 1 )هرگز( تا 5 )بسیار زیاد( قرار میگیرد. در این مقیاس سؤال 26 که مربوط به بُُعد تداخل کار در زندگی شخصی است، معکوس است. نمره کل مقیاس، از مجموع نمرات خرده مقیاسها به دست میآید؛ طیف نمره کل بین 91 تا 155 است و نمرات پایین در این مقیاس به معنای پایین بودن سطح سلامت و بهزیستی کارکنان در محیط کار میباشد. Parker وHyett برای محاسبه پایایی این پرسشنامه از ضریب همبستگی آزمایی- بازآزمایی استفاده کردند. این ضریب به ترتیب برای خشنودی شغلی، احترام سازمان به کارکنان، توجه سرپرست، تداخل کار در زندگی شخصی و کل مقیاس 31/7، 35/7، 10/7، 01/7 و 31/7 محاسبه شدند. برای محاسبه روایی پرسشنامه از روش تحلیل عاملی اکتشافی به شیوه مؤلفههای اصلی و چرخش از نوع واریماکس استفاده کردند که نتایج نشان داد هر 91 سؤال این پرسشنامه بر روی یک عامل با توان تبیین واریانس 57/52 قرار دارند )12(. در پژوهش حاضر، ضرایب پایایی محاسبهشده با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ برای ابعاد خشنودی شغلی، احترام سازمان به کارکنان، توجه سرپرست و تداخل کار در زندگی شخصی به ترتیب برابر 03/12،7/39،7/7 و 62/7 میباشند. شاخصهای تحلیل عوامل تأییدی پرسشنامه نیز با استفاده از نرمافزار 22-AMOS بر روی مادههای این مقیاس محاسبه شدند )76/7RMSEA = ، 31/7CFI = و 19/7GFI= (که حاکی از روایی مطلوب این پرسشنامه است.
پرسشنامه کنترل شغلی: برای سنجش کنترل شغلی، از مقیاس 22 مادهای کنترل شغلیDwyer و1331Ganster استفاده گردید. پرسشنامه دارای یک طیف لیکرتی 5 درجهای از 1 )بسیار کم( تا 5 )بسیار زیاد( میباشد. این پرسشنامه برای نخستین بار در این پژوهش ترجمه و مورداستفاده قرار گرفته است. دامنه نمرات این مقیاس بین 22 تا 117 میباشد و نمرات بالاتر در این مقیاس بیانگر ادراک کارکنان از داشتن کنترل بر وظایف خود در شغلشان میباشد. در پژوهشی،ضریب آلفای کرونباخ 16/7 برای این مقیاس به دست آمده است )25(. در پژوهش حاضر ضریب پایایی پرسشنامه با استفاده از روش آلفای کرونباخ 37/7 به دست آمد. شاخصهای حاصل از تحلیل عاملی تأییدی با استفاده از نرمافزار 22-AMOS محاسبه شدند )76/7RMSEA =، 31/7CFI = و 15/7GFI= ( که بیانگر اعتبار و روایی مطلوب این پرسشنامه است.
علاوه بر اطلاعات جمعآوریشده از طریق این پرسشنامهها، اطلاعات دموگرافیک نمونه آماری نیز جمعآوری شدند. این اطلاعات شامل سن، جنس، وضعیت تأهل، سابقه کاری، مدرک تحصیلی و نوع استخدام بود.
پس از جمعآوری دادهها و وارد کردن آنها در نرمافزار 22-SPSS
(statistical package for social science)، ابتدا میانگین و انحراف معیار هر کدام از متغیرها محاسبه شد و سپس، ضریب همبستگی پیرسون، برای بررسی رابطه ساده بین متغیرهای پژوهش حاضر و آزمون معناداری آن و نیز تحلیل رگرسیون چندگانه به شیوه سلسلهمراتبی بهمنظور بررسی نقش تعدیلی کنترل شغلی در رابطه بین بیعدالتی سازمانی ادراکشده و سایش اجتماعی، استفاده شد. برازش مدل پیشنهادی با استفاده از روش مدلیابی معادلات ساختاری و اثرات غیرمستقیم به کمک روش بوتاستراپ در نرمافزار 22-AMOS
جدول 1: یافتههای توصیفی و همبستگیهای مربوط به متغیرهای پژوهش
میانگین ± انحراف معیار 4 3 2 1
15/19 ± 51 – – – – عدالت سازمانی ادراکشده
3/02 ± 20/31 – – – -7/13* سایش اجتماعی
11/50 ± 06/29 – – 7/11 7/15 کنترل شغلی
2/17 ± 91/66 – 7/16*

وفاداری سازمانی
16/31 ± 31/99 7/79 7/51** 7/72 7/99** بهزیستی شغلی
(analysis of moment structures) مورد بررسی قرار گرفتند. همچنین برای بررسی نرمال بودن توزیع آماری متغیرها، آزمونکولومگراف- اسمیرنوف بکار گرفته شد. در این مطالعه 75/7P ≤ وضریب اطمینان 35% در نظر گرفته شد. برای پیشبینی دادههای مفقود نیز از روش رگرسیونی استفاده شده است.
یافتهها
در بررسی اطلاعات دموگرافیک آزمودنیهای پژوهش، از 161 پرستار موردمطالعه، 26 نفر مرد )5/15%( و 112 نفر زن )5/11%( بودند؛ از