بـاتأکید بر اجزای مدل اعتقاد بهداشتی در خصوص تغذیـ ه با شیر مادر آموزش داده شد. بلافاصله و همچنین سه ماه پس از زایمان مجدداً به منظور انجام آزمون پس آزمـونپرسشنامه توسط دو گـروه م داخلـه و مقایسـه از طریـقحضوری در مراجعه ماهیانـه مـادران تکمیـل گردیـد. بـاتوجه به پیگیری پرسشگران و تحت پوشش بودن افـراددر مراکز بهداشتی درمانی تابعه دانشگاه در مطالعه ریزش در مراحل پژوهش وجود نداشت. به منظور رعایت موازین اخلاقی در پژوهش، آموزش به گروه مقایسه پس از اتمام مرحله پس آزمون انجام شد و در هر مرحله از مطالعه بـهافراد اطمینان داده شد که اطلاعـات آن هـا نـزد محقـق محرمانه می ماند. نتایج به دست آمده در این سه مرحلـهبا هم مقایسه شد و داده های جمع آوری شده با استفاده از ن رم اف زار آم اری SPSS v.11.5 و توس ط آزم ون اندازه گیری های تکراری و تی تست مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در این مطالعه سطح معناداری آزمـون 05/0 در نظر گرفته شد.

یافتهها

میانگین سنی افراد مورد مطالعه 09/4±85/28 سـالبود. اطلاعات دموگرافیک دو گـروه و بررسـی عـدم وجـود اختلاف آماری معنادار بین سازه ه ای مدل اعتقاد بهداشتی با سطح تحصیلات، شـغل، نمایـه تـوده بـدنی، میـزان درآمـدماهیانه در جدول 1 آمده است (05/0>p) (جدول شماره 1).
متغیـ ر حساسـ یت درک شـ ده در سـ ه مرحلـ ه پیش آزمون، پس آزمون اول و دوم نتایج نشـان داد کـه درگروه مداخله، تحلیل آزمون انـدازه گ یـری هـ ای تکـراری از لحاظ آماری معنا دار بود (001/0p). در گروه مقایسه نیـزتحلیل آزمون انـدازه گ یـری هـ ای تکـراری نشـان داد کـه اختلاف میانگین ها از لحاظ آماری معنا دار بود (001/0p) (جدول شماره 2). سازه شـدت درک شـده در سـه مرحلـهپیش آزمون، پس آزمون اول و دوم نتایج نشـان داد کـه درگروه مداخله، تحلیل آزمون انـدازه گ یـری هـ ای تکـراری از لحاظ آماری معنادار بود (001/0p).
تحلیل آزمون اندازه گیری هـ ای تکـراری در گـروهمقایسه نشان داد که اختلاف میانگین ها از لحاظ آمـاریمعنادار نبود (75/0=p) (جدول شـماره 2). متغیـر منـافعدرک شده در سه مرحله پیش آزمـون، پـس آزمـون اول ودوم نتایج نشان داد که در گروه مداخله و مقایسه، تحلیل آزمون اندازه گیری های تکراری از لحـاظ آمـاری معنـادار بود (001/0p) (جدول شماره 2). موانـع درک شـده درسه مرحله پیش آزمون، پس آزمون اول و دوم نتایج نشان داد کــه در گــروه مداخلــه و مقایســه، تحلیــل آزمــوناندازه گیری هـ ای تکـراری از لحـاظ آمـاری معنـادار بـود (001/0p) (جدول شماره 3). متغیر راهنما برای عمـل در سه مرحله پیش آزمون، پـس آزمـون اول و دوم نتـایجنشــان داد کــه در گـ روه مداخلــه، تحلیــل آزمــون اندازه گیری های تکراری از لحـاظ آمـاری معنـادار اسـت (001/0p) (ج دول ش ماره 3) ام ا در گ ـروه مقایس ه اخــتلاف میــانگین هــا از لحــاظ آمــاری معنــادار نبــود (32/0=p). متغیر خودکارآمدی در سه مرحله پیش آزمون، پس آزمون اول و دوم نتایج نشان داد که در گروه مداخله و مقایسه، تحلیل آزمون اندازه گیری های تکراری از لحاظ آماری معنادار است (001/0p) (جـدول شـماره 3). بـ ه علاوه آزمون تی مستقل نشـان داد کـ ه اخـتلاف آمـاری معناداری بین دو گروه مداخله و مقایسه سه مـاه پـس اززایمــان از نظــر ســازه رفتــار شــیردهی وجــود داشــت (02/0=p).
جدول 1- مقایسه خصوصیات دموگرافیک افراد در دو گروه شرکت کننده مطالعه تحت پوشش مراکز بهداشتی درمانی تهران سال 1391
سطح معناداری گروه مقایسه گروه مداخله متغیر
درصد تعداد درصد تعداد 0/32 75/2 100 84/9 113 خانهدار وضعیت اشتغال
21/8 29 6 8 کارمند 3 4 9/1 12 آزاد 0/44 0/7 1 1/5 2 بی سواد سطح تحصیلات
37/6 50 29/3 39 زیردیپلم 51/2 68 54/1 72 دیپلم 10/5 14 15/1 20 دانشگاهی 0/6 27/1 36 41/4 55 کمتر از 500 هزار تومان میزان درآمدماهیانه خانواده
63/9 85 51/8 69 500 هزار تومان- یک میلیون 9 12 6/8 9 بیش از یک میلیون تومان 0/38 0/8 1 – – کمتر از 18 سال سن
52/6 70 33/1 44 18-26 سال 46/6 62 66/9 89 بیش از 26 سال 0/2 – – – – کمتر از 8/19 نمایه توده بدنی (BMI)
22/5 30 25/5 34 19/8-26 33/8 45 32/3 43 26-29 43/7 58 42/2 56 بیش از 29
جدول 2- مقایسه میانگین و انحراف معیار سازه های حساسیت، شدت و منافع درک شده در افراد مورد مطالعه تحت پوشش مراکز بهداشـتی درمـانیتهران سال 1391
سطح معناداری پس آزمون دوم پس آزمون اول پیش آزمون گروه ها متغیر
میانگین وانحراف معیار میانگین وانحراف معیار میانگین وانحراف معیار <0/001 69/39±13/79 79/37±17/41 67/19±16/4 مداخله حساسیت درک شده
<0/001 68/67±18/55 70/61±19/52 70/60±19/52 مقایسه – 0/73 <0/001 0/09 سطح معناداری <0/001 65/97±12/71 74/92±16/15 64/34±13/73 مداخله شدت درک شده
0/75 68/05±18/74 68/17±18/34 68/29±18/27 مقایسه – 0/36 0/004 0/04 سطح معناداری <0/001 81/25±10/42 85±13/42 78/21±12/81 مداخله منافع درک شده
<0/001 83/84±9/51 85/12±10/02 85/12±10/02 مقایسه – 0/004 0/065 <0/01 سطح معناداری
جدول 3- مقایسه میانگین و انحراف معیار سازه های موانع درک شده، راهنما برای عمل و خودکارآمدی در افراد مورد مطالعـه تحـت پوشـش مراکـزبهداشتی درمانی تهران سال 1391
نتیجه آزمون پس آزمون دوم پس آزمون اول پیش آزمون گروه ها متغیر
میانگین وانحراف معیار میانگین وانحراف معیار میانگین وانحراف معیار <0/001 54/08±12/27 69/29±15/73 45/39±9/93 مداخله موانع درک شده
<0/001 59/17±14/46 75/82±18/53 46/65±11/41 مقایسه – 0/002 0/002 0/29 سطح معناداری <0/001 71/57±26/72 61/05±30/43 44/73±30/83 مداخله راهنما برای عمل
0/32 54/02±26/94 53/67±26/6 53/67±26/6 مقایسه – <0/001 0/02 0/03 سطح معناداری <0/001 80/64±9/97 81/82±14/55 32/98±5/21 مداخله خودکارآمدی
<0/001 79/16±12/25 80/04±12/76 33/68±5/1 مقایسه – 0/31 0/16 0/41 سطح معناداری بحث

این مطالعه با هـدف تع یـین تـأثیر مداخلـه آموزشـی مبتنی بر مدل اعتقاد بهداشتی بر تـداوم رفتـار شـیردهی در مادران باردار سه ماهه سوم مراجعهکننده به مراکز بهداشـتی درمانی تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی تهـران در سـال1391 انجام گردید. لازم به توضیح است که به دلیـل عـدمانجام مطالعه ای مطابق با روش شناسی و گـروه هـدف ایـنمطالعه با رویکرد مدل اعتقاد بهداشتی امکان مقایسه نتـایجبه شکل گسترده وجود نداشت که این خود به نوعی نوآوری مطالعه حاضـر بـه شـمار مـی رود. نتـایج حاصـل از مداخلـهآموزشی نشان داد که در مرحله پس آزمون اول و پس آزمون دوم ب ین دو گ روه مداخل ه و مقایس ه از نظ ر س از ه ه ای حساسیت درک شده، شدت درک شده، موانـع درک شـده وراهنما برای عمل ارتباط آماری معناداری وجود داشت. نتایج تحلیل سازه های مدل اعتقاد بهداشتی در گروه مداخله نشان داد که میزان تمام سازه های مـدل اعتقـاد بهداشـتی قبـل وپس از مداخله آموزشی از لحاظ آماری معنادار بود. همسو بـایافته های حاضر، نتایج مطالعه آقابابایی و همکاران حـا کی از آن بود که تنها 3% از واحـدها ی پـژوهش قبـل از آمـوزشتغذیه با شیر مادر از آگاهی خوب برخوردار بودنـد، در حـالی که بعد از آموزش این میزان به 5/55% افزای ش یافـت . بـین میزان آگاهی قبل و بعد از آموزش تفـاوت معنـادار ی وجـودداشت. در زمینه عملکرد 5/30% از واحدهای پژوهش قبل از آموزش تغذیه با شیر مادر از عملکرد خوب برخـوردار بودنـد،بعد از آموزش، این میزان به 5/70 % رسید. به علاوه میـ زان عملکرد قبل و بعد از آموزش با هم تفاوت داشته است (17).
بنابراین آموزش تغذیه با شیر مادر می تواند وضیعت تغذیه بـاشیر مادر را بهبود بخشد.
Mellin و همکاران مطالعـ ه ای نیمـه تجربـی بـهمنظور تعیین تأثیر برنامه های آموزش تغذیه بـا شـیر مـادرانجام دادند. نظرسنجی از مادران و پرستارانی که با مادران مورد مطالعه تعامل داشـتند، قبـل و 6 مـاه پـس از انجـاممداخله صـورت گرفـت. نمـرات سـطح دانـش، نگـرش و آسودگی برخورد با مسایل مربوط به تغذیـ ه بـا شـیر مـادراندازه گیری شد. نتایج نشان داد که نمرات سطح دانش بـهطور معناداری بهبود یافته بود (18) که این نتایج با مطالعه حاضر هم خوانی دارد. در مطالعه Caine و همکاران که با هدف بررسی تأثیر آموزش پره ناتال بر تغییر رفتار شیردهی
۴۴
انجام شد، میزان تغذیه انحصاری با شیر مادر در بین افـرادشرکت کننده در برنامه های آموزش پرناتـال بـیش از افـرادغیر شرکت کننده در این برنامه هـ ا بـود و 25% ایـن افـرادشیرخواران خود را با شیر مادر تغذیه نمودند (19). مطالعـهآینده نگر Rosen و همکاران بـه منظـور بررسـی اثـراتمختلف پیامدهای تغذیه با شیر مادر با استفاده از سه روش مختلف آموزش پره ناتـال (آمـوزش بـا اسـتفاده از نمـایشویدئویی، آموزش گروهـی، آمـوزش در قالـب گـروه هـ ای حمایتی مادران و برنامه ویزیت های هفتگی پس از زایمان) انجام گردید. نتایج نشان داد که شیرخواران مادرانی که در کلاس های آموزش شیردهی شرکت نمودند در مقایسه بـاگروه شاهد بیشتر از شیر مادر در 6 مـاه اول پـس از تولـد تغذیه می شدند اما اختلاف آمـ اری معنـادار ی بـی