زه اقتصادی در
تعداد بهرهبردار تعداد بهرهبردار تعداد بهرهبردار
بهینه بهینه بهینه صورت استفاده صورت استفاده
(گله گوسفند) (گله بز) (گله مخلوط بز و گوسفند) گوسفند بز
(هکتار) (هکتار) مساحت قابل
تعلیف سامان عرفی
107 114 89 7/2 6/8 8/6 775/2 شورباریک
155 165 130 11/1 10/5 13/4 1736/2 موردفل
168 178 140 3/4 3/2 4 570/4 حصار
160 169 133 7/2 6/8 4/68 1154 امیرآباد
168 178 140 2/2 2/1 2/7 383 بن کنار

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

168 178 140 5/2 4/9 6/2 874/8 کلاسرمورد
160 170 133 5/9 5/6 7/1 953/5 بیشه شیرین
168 178 140 5/8 5/5 7 980 شیرین آب
مرتع نشان داد که متوسط تعداد دام و تعداد بهرهبردار در منطقـهبیش از توان تولید مراتع و ظرفیـ ت مرتـع مـیباشـد. همچنـین متوسط سطح مرتع اختصاص یافته به هر بهرهبردار برای استفاده پایدار از مرتع نیز در طرحهای مرتعداری جاری، کمتـر از حـدبهینه و اندازه اقتصادی میباشد.

بحث و نتیجهگیری
تعداد زیاد دام و دامدار در منطقه م ـورد مطالعه، سطوحواحدهای بهرهبرداری را بهشدت تحت تأثیر خـود قـرار داده وبهدلیل عـدم کفا یـ ت درآمـدها ی ناشـی از مرتعـداری، همـوارهبهرهبرداران با فقر مواجه بوده و لذا خروج از آسـتانه خـط فقـربرای بهرهبرداران موجود در شرایط فعلی دشوار خواهد بود. بـاتوجه به تخریبهای صورت گرفته ناشی از فشار چرای دام در منطقه مورد مطالعه، انجام این تحقیق ضرورت داشت تا با تعیین اندازه بهینه اقتصادی مراتع برای دامداران، بتوان زمینهسازیهای لازم بهمنظور تشکیل واحدهای مرتعـداری اقتصـادی را فـراهمنموده و از این طریق ضمن تعدیل فشار چرای دام، از تخریـ ب بیشتر مراتع جلوگیری شده و شرای ط بهرهبرداری پایـ دار فـراهمگردد. در طراحی واحدهای بهره بـرداری مرتعـی بـرای نیـ ل بـهاندازه بهینه، مسائل اقتصادی، اجتماعی و اکولوژیـ ک از عوامـلمؤثر و غیرقابل اغماض بوده که باید مـورد توجـه جـدی قـرارگیرند. بررسی وضعیت کـاربر ی اراضـی نشـان داد کـه حـدود6/1051 هکتار از سطح کل منطقه به اراضی کشاورزی و سـا یر کاربریهای غیرمرتعی اختصاص دارد و از ای نـرو بـا توجـه بـهاینکه سطح زیادی از عرصه از شرایط مناسب بـرا ی چـرای دام خارج میشود، بایـ د تمهیـ دات لازم را بـرا ی کـاهش فشـار بـه عرصه باقیمانده درنظر گرفت. تعداد کل بهرهبرداران موجود در منطقه مورد مطالعه 169 خانوار بوده که با عنایت به سـطح کـلمراتع قابل تعلیف که معادل 1/7427 هکتار در قالـب 8 سـامانعرفی بهرهبرداری میباشد، متوسط سطح اختصاصی مرتع به هر بهرهبردار در شـرا یط و وضـع یت موجـود حـدود 9/43 هکتـارمیباشد. با توجه به اندازه بهی نه بهدست آمده جهت واحـد هـای بهرهبرداری مرتعی در منطقه، مقایسه بی ن طرح هـای مرتعـداری اجرا شده و مطالعه صورت گرفته از نظر تعداد دام مجاز، تعـدادبهرهبردار و متوسط سطح مرتع نشان داد که متوسط تعداد دام و تعداد بهرهبردار در منطقه بیش از تـوان تول یـد و ظرفیـ ت مرتـعبوده و مساحت مراتع در اختیار هر دامدار در شـرایط فعلـ ی در کلیه سامانهای عرفی کمتر از اندازه بهینـه مـیباشـد. در نت یجـهبهرهبرداری از کلیه واحدها در حال حاضر غیراقتصادی بـوده ونیاز به کاهش دامدار تا رسیدن به اندازه مطلـوب در هـر واحـدعرفی میباشد. این نتایج بیانگر آن است که در شـرا یط کنـون ی، س هم خانواره ا از اراض ی مرتع ی پاس خگوی نیازه ای آنه ا نمیباشد که ای ن یافته با نتایج تحقیقات دیگران هم خـوانی دارد (11، 12 و 14). مقای سه یافتههای تحقیـ ق حاضـر بـا تحقیقـاتدیگران درخصوص اندازه مناسب گله و سـطح به ینـه مرتـع درمناطق مختلف در جدول 8 منعکس گردیده است.
همانگونه که در این جدول ملاحظه میشود در مناطق مختلـفکشور با توجه به وجود خرده نظـام هـای مختلـف اکولوژیـ ک، اقتصادی و اجتماعی، اندازههای مختلفی بهعنـوان انـدازه بهینـهواحدهای بهرهبرداری مرتعی مشخص گردیده است. تاملینسـونو همکاران (23) اعلام داشـته انـد انـدازه واحـدهای مرتعـی در اختیار و مالکیت هر شـخص، تحـت تـأثیر نـوع بهـرهگ یـری از اراضی یاد شده قرار دارد و نوع بهرهگیری ن یـز در انـدازه مـوردنیــــ از مــــؤثر اســــت. ایشــــان در تحقیقــــی کــــه در ساوانهای نیمهخشک منطقه کوازولو – ناتـال آفری قـای جنـوبی انجام دادند به این نتیجه رسیدند که اراضی مرتعی که گسـتره ای کمتر از 1000 هکتار دارد، نمیتوانـد درآمـد اقتصـادی و سـودمناسبی را ایجاد نماید. نوسانات اندازه بهینه اقتصادی در مناطقی با شرایط متفاوت اکولوژیک و اقتصـاد ی- اجتمـاعی بـه حـدی است که بهعنوان مثـال پـین و همکـاران ( 22) انـدازه مطلـوب وسعت اراضی برای هر خانوار را 303 هکتـار ب یـان نمـوده انـد.بدیهی است فرهنگ و دانش بومی مردم هر منطقـه در نحـوه ونوع استفاده از منابع طبی عـی نیـ ز بـر انـدازه مطلـوب اقتصـادی واحدهای بهرهبرداری مؤثر است. متقابلاً همانگونه که گالوین و آتورنتون (20) بیان نمودهاند در مناطقی که سهم سرانه اعضـا ی خانوار از اراضی مرتعی و کشاورزی و همچنـین تعـداد واحـددامی بهازای اعضای خانوار بیشتر باشد، امنیـت غـذایی و رفـاهشبانی راحتتر ایجاد شده و بهرهبرداری اصولی از منابع طبیعی صورت میگیرد.

نتایج ارزیابی معیار درآمد به هزینـه ( BCR) نشـان داد ایـن معیار برای گوسفند 3/1 و برای بز 26/1 میباشد. ایـ ن رقـم درتحقی ق میلادفر و همکاران در ارومیـ ه در سـال 1386 بـ ه میـ زان 13/1 بهدست آمـد ه اسـت ( 18). بـالاتر بـودن میـ زان BCR در تحقیق حاضر نسبت به مطالعه میلادفر و همکاران بیـ انگر بـازدهاقتصادی بیشتر دامداری مرتعی در مراتـع منطقـه مـورد مطالعـهمیباشد. بدیهی است در صورت تعدیل تعداد دام در منطقـه تـاحد مطلوب اقتصادی، بهرهوری این فعالیت اقتصادی بـه م یـ زان بیشتری ارتقا خواهد یافت.
در این مطالعه با توجه به محدودیت هـای موجـود، از آمـارتولید مرتع در یک سال میانگین بهمنظور محاسبه ظرفیـ ت چـرااستفاده شد. ضرورت دارد در مطالعات بعدی، ضمن تهیـ ه آمـاربلند مدت تولید، از متوسط خـوب تول یـ د در سـطح ت یـپ هـای مرتعی منطقه که در یک دوره آماری قابل قبول اندازهگیری شده بهمنظور محاسبه ظرفیت چرا استفاده شود. ارزانـی و همکـاران(4) و معتمدی (15) نیز در تحقیقات خود به این موضوع اشاره نمودهاند که در حالت استفاده از آمار بلند مدت، ظرفیت برآورد
جدول 8. یافتههای تحقیق در مقایسه با تحقیقات دیگران درخصوص اندازه بهینه گله و مرتع
اندازه مناسب مرتع
(هکتار) اندازه مناسب گله(واحد دامی) محل انجام تحقیق سال تحقیق نام
60 169 آذربایجان شرقی 1379 انصاری و همکاران (9)
200 203 اصفهان- شهرستان سمیرم 1379 آقاخانی (1)
530 127 فارس و کهگیلویه و بویر احمد 1379 ازکیا (7)
120 142 چهار محال و بختیاری 1382 محمدی و همکاران (28)
متوسط 268-375 250-200 لرستان 1383 ارزانی و همکاران (4)
350 550 ارومیه 1389 میلادفر و همکاران (36)
متوسط 136 گوسفند 146 مرغا- ایذه 1392 نتایج این تحقیق در حالت اول*
متوسط 137 بز 186 مرغا- ایذه 1392 نتایج این تحقیق در حالت اول
متوسط 174 گله مخلوط 168 مرغا- ایذه 1392 نتایج این تحقیق در حالت اول
متوسط 131 گوسفند 140 مرغا- ایذه 1392 نتایج این تحقیق در حالت دوم**
متوسط 166 بز 178 مرغا- ایذه 1392 نتایج این تحقیق در حالت دوم
متوسط 157 گله مخلوط 159 مرغا- ایذه 1392 نتایج این تحقیق در حالت دوم
* اتکای صرف به درآمد دامداری در مرتع و** با درنظر گرفتن سایر منابع درآمدی
شده بهگونهای خواهد بود که در شـرا یط خشکسـال ی، در عـ ین اینکه به پوشش گیاهی صدمه وارد نمیشود دامدار هـم متوجـهخسارت چندانی نشده و ناگزیر به فروش بیش از اندازه دامهای خود نخواهد شد.
با توجه به یافتههای محققان دیگـر کـه در شـرایط کنـون ی، وضـعیت اکولوژیـک مراتـع دارای طـرح مرتعـداری را از نظـر شاخصه هـای مختلـف اکولوژ یـ ک، بهتـر از مراتـع فاقـد طـرحمرتعداری بیان نمودهاند (7 و 10)، لازم اسـت در منطقـه مـوردمطالعه نیز تهی ه طرحهای مرتعداری بـرای مراتـع فاقـد طـرح واصلاح وضعیت در مراتع دارای طرح در اولویت برنامههای این بخش قرار گیرد. این مسأله بـه ویـ ژه بـا توجـه بـه بـی نظمـی و آشفتگی قابل مشاهده در نحوه بهرهبرداری از مراتع این منطقه و اسـ یر منـاطق زاگـرس و همچنـین وابسـتگی زنـدگی معیتشـ ی دامداران و بهرهبرداران محلی بـه مراتـع، دارای اهم یـت ز یـادی میباشد. در حال حاضر در تمامی سامانهای عرفـی در کشـورملاک صدور پروانههای چـرای دام دسـتورالعمل مم یـزی مرتـعبوده که صرفاً تکیه بر مسائل فنی داشته و نقش و جایگاه مسائل اقتصادی و اجتماعی در آن کمرنگ دیده شـده اسـت. پیشـنهادمیگردد برای جلوگیری از ادامـه وضـع موجـود، در واگـذاری مراتع به دامداران، شرایط بهینـه اقتصـادی بـه منظـور بهـرهوری بیشتر این بنگاهها مدنظر قرار گرفته و با توجه بـه انـدازه بهینـهمرتع و حداقل تعداد دام مورد نیاز برای رفع نی ازهـای دامـدارانصورت پذیرد. در این راستا