کوچک9 ( ونولها ) تقسیم می‌شوند.
مویرگها10 که عروق بسیار ظریفی هستند و در حد فاصل آرتریولها و ونولها قرار دارند.
سرخرگهای بزرگ رگهای خونی پرفشاری هستند که خون را از قلب دور کرده و به سرخرگهای کوچک می‌رسانند. سپس خون وارد مویرگها شده و تبادل اکسیژن، دی اکسیدکربن و مواد مغذی و فضولات متابولیسمی صورت گرفته و وارد سیاهرگهای کوچک می‌شود. از آنجا خون کم فشار وارد سیاهرگ‌های بزرگ شده و به قلب بازمی‌گرد.
تمام سرخرگها خون را از قلب دور کرده و تمام سیاهرگها خون را به قلب نزدیک میکنند. در نتیجه تمام سرخرگها حاوی خون تصفیه شده هستند، غیر از سرخرگ ششی که خون تصفیه نشده را از بطن راست به ششها می‌برد تا تصفیه شود. تمام سیاهرگها حاوی خون تصفیه نشده هستند، غیر از چهار سیاهرگ ششی که خون تصفیه شده را از ششها به دهلیز چپ برمی‌گردانند[2].
مهم‌ترین سرخرگ بدن آئورت می‌باشد که خون را از بطن چپ قلب دریافت و به اعضای بدن می‌رساند. در ابتدای محل خروج آئورت از بطن چپ، دریچه آئورت قرار دارد. کار دریچه آئورت این است که هنگام انبساط بطن چپ بسته شده و مانع از برگشت خون از آئورت به قلب می‌شود. آئورت پس از خروج از بطن چپ به سه قسمت آئورت صعودی11، قوس آئورت12، و آئورت نزولی13 تقسیم می‌شود. شریانهای کرونری از ابتدای آئورت منشأ گرفته و بنابراین اولین شریان‌هایی هستند که خون حاوی اکسیژن زیاد را دریافت کرده و به عضلات قلب میرسانند. دو شریان کرونری (چپ وراست) نسبتاً کوچک بوده و هر کدام فقط ? یا ? میلی‌متر قطر دارند. بعد از آئورت صعودی به قوس آئورت میرسیم. از قوس آئورت ابتدا شریان براکیوسفالیک14 جدا می‌شود که این شریان خود به دو شاخه شریان تحت ترقوه‌ای راست15 و کاروتید راست16 تقسیم می‌شود. دومین شریان اصلی که از آئورت جدا می‌شود شریان کاروتید چپ17 و سومین شریان، شریان تحت ترقوه‌ای چپ18 است. بعد از قوس آئورت، آئورت نزولی قرار دارد. آئورت نزولی را در قفسه سینه، آئورت سینه‌ای19 و در محوطه شکم، آئورت شکمی20 می‌نامند. شریانهای سلیاک21، شریانهای کلیوی22 راست و چپ و شریان‌های روده‌ای23 بالا و پایین از آئورت نزولی جدا می‌شوند. آئورت در انتهای مسیر خود به دو شریان لگنی24 راست و چپ منشعب شده و به اندام تحتانی خون رسانی می‌کند. شکل 1-1 سرخرگ آئورت و شاخههای منشعب شده از آن را نشان میدهد. شکل 1-2 شاخه‌های منشعب شده از قوس آئورتی را به وضوح نشان میدهد.
شکل ‏1-1: نمایی از آئورت و شاخههای مهم منشعب شده از آن[3]
شکل ‏1-2: نمایی از آئورت و شاخه‌های جدا شده از قوس آئورتی[4]
1-3-2- قلب
قلب انسان از چهار حفره تشکیل شده است که وظیفه آن پمپ کردن خون به سراسر بدن میباشد. قلب دارای چهار حفره است. دهلیز25 راست، بطن26 راست، دهلیز چپ و بطن چپ[2].
شکل 1-3 شمایی از این چهار حفره را نشان میدهد که علایم به‌کاربرده شده برای حفرهها عبارتند از :
LV=Left Ventricle, LA=Left Atrium, RA=Right Atrium, RV=Right Ventricle
شکل ‏1-3: تصویری از قلب و حفره‌هایش[5]
قلب توسط یک دیواره عضلانی عمودی به دو نیمه راست و چپ تقسیم می‌شود. هر یک از دو نیمه راست و چپ نیز مجدداً به وسیله یک دیواره عضلانی افقی نازک‌تر به دو حفره فرعی مجزا تقسیم می‌شوند. حفره‌های بالایی دهلیز نام داشته و دریافت‌کننده خون می‌باشند و حفره‌های پایینی بطن نام دارند که وظیفه آنها پمپ کردن خون دریافتی به اعضای بدن میباشد. بین بطنها و دهلیزها و همچنین بین قلب و سرخرگهای بزرگ (آئورت و سرخرگ ریوی) دریچههایی وجود دارد که در مجموع چهار دریچه میباشند. وظیفه دریچههای قلبی جلوگیری از بازگشت جریان خون از بطنها به دهلیزها یا از سرخرگهای بزرگ به بطنها میباشد. دریچههای دهلیزی- بطنی27 شامل دریچه سه لتی28 و دریچه دولتی (میترال29) میباشند، که به ترتیب بین دهلیز و بطن راست و بین دهلیز و بطن چپ قرارگرفته‌اند. دریچه ریوی30 بین بطن راست و سرخرگ ریوی قرار گرفته است و دریچه آئورتی31 بین سرخرگ آئورت و بطن چپ قرار دارد. جریان خون از بطن چپ به آئورت میرود و پس از گردش در نواحی مختلف بدن (بجز ششها) از طریق دو سیاهرگ به نامهای اجوف فوقانی32 و اجوف تحتانی33 به دهلیز راست وارد میشود. این گردش خون به عنوان گردش سیستمیک34 شناخته میشود. خون وارد شده به دهلیز راست از طریق دریچه دهلیزی- بطنی وارد بطن راست می‌شود. جریان خون از بطن راست از طریق شریان ریوی به سمت ریه‌ها فرستاده میشود که دهلیز چپ در برگشت این خون فرستاده شده به ریهها را دریافت میکند. این گردش خون به عنوان گردش ریوی35 تعریف میشود. نرخ پمپاژ خون از راه گردشهای سیستمیک و ریوی در شرایط معمولی حدود 2/5 لیتر در دقیقه میباشد. میتوان گفت قلب از دو پمپ که به صورت سری خون را در گردش سیستمیک و ریوی بدن پمپ میکنند، تشکیل شده است. بطن راست که یک پمپ کم فشار میباشد، خون گردش ریوی را تأمین میکند، در حالی که بطن چپ که یک پمپ پرفشار میباشد، خون گردش سیستمیک را تأمین میکند[6]. شکل 1-4 نمایی از این ورود و خروج خون به قلب را نشان میدهد.
شکل ‏1-4: نمایی از نحوه ورود و خروج خون در قلب[7]
1-3-3- سیستم گردش خون36
وظیفه سیستم گردش خون برآوردن نیازهای بافت‌ها است، یعنی حمل مواد غذایی به بافت‌ها، حمل فرآوردههای زائد به خارج از بافت‌ها، رساندن هورمونها از یک قسمت بدن به قسمت دیگر و به طور کلی حفظ یک محیط مناسب در تمام مایعات بافتی برای بقا و عمل مناسب سلولها میباشد.
خون پمپ شده از قلب که حاوی مواد غذایی و اکسیژن میباشد، توسط سرخرگ‌ها در بدن توزیع می‌گردد. همان طور که قبلتر توضیح داده شد، سرخرگها (شریانها) پس از انشعاب به شاخه‌های باریک، سرخرگهای کوچک (آرتریولها) را به وجود میآورند. سرخرگهای کوچک نیز به انشعابات باریک‌تری به نام مویرگ ختم می‌شوند. مبادله مواد بین خون و سلولهای اندام‌های مختلف در سطح مویرگ‌ها انجام می‌شود. پس از مبادله مواد، خون مویرگی به سیاهرگهای کوچک (ونول) منتقل شده و نهایتا توسط سیاهرگها (وریدها) مجددا به قلب بازمی‌گردد[2]. شکل 1-5 دستگاه گردش خون و میزان خون در قسمتهای مختلف آن را نشان میدهد.
شکل ‏1-5: دستگاه گردش خون و توزیع خون (درصد نسبت به کل حجم خون بدن) در قسمتهای مختلف آن[7]
1-3-4- دوره قلبی37
هر ضربان قلب شامل دو مرحله انقباض و انبساط میباشد. مرحله انقباضی قلب را سیستول و مرحله انبساطی قلب را دیاستول مینامند. دوره قلبی مجموعه یک سیستول و یک دیاستول و یا به عبارت دیگر، مدت زمانی است که از انتهای یک انقباض قلب تا انتهای انقباض دیگر طول میکشد. تعداد ضربان قلب به طور طبیعی حدود 75 بار در دقیقه میباشد که در این صورت هر سیکل قلبی 8/0 ثانیه طول میکشد که در آن سیستول بطنی 3/0 ثانیه و دیاستول بطنی 5/0 ثانیه میباشد. اتفاقاتی که در طی یک دوره قلبی، یعنی از ابتدای یک سیستول بطنی تا ابتدای سیستول بطنی بعد رخ میدهد، به شرح زیر است:
با شروع سیستول بطنی، در اثر افزایش فشار داخل بطن‌ها و زیادتر شدن فشار داخل بطن‌ها از فشار دهلیزها، دریچه‌های دهلیزی- بطنی بسته می‌شوند، اما هنوز دریچه آئورت و دریچه ریوی باز نشده‌اند. برای باز شدن این دریچهها باید فشار درون بطن چپ بیشتر از فشار درون شریان آئورت و فشار درون بطن راست بیشتر از فشار درون شریان‌ ریوی گردد. این مرحله را مرحله انقباض حجم ثابت میگویند. در پایان این مرحله، بطن فشار کافی برای باز کردن دریچههای آئورتی و ریوی در برابر فشار شریان آئورت و شریان ریوی تولید میکند. در حالت طبیعی حداقل فشار داخل شریان آئورتی 80 میلیمتر جیوه و در شریان ریوی 8 میلی‌متر جیوه است. بنابراین هنگامی که فشار بطن چپ کمی بیشتر از 80 میلیمتر جیوه و فشار بطن راست کمی از 8 میلیمتر جیوه بالاتر میرود، دریچههای آئورت و ریوی باز شده و بلافاصله خون شروع به بیرون ریختن از بطنها میکند. خروج در ابتدا سریع بوده ولی با پیشرفت سیستول آهسته میشود. حدود 70 درصد تخلیه در طی ثلث اول مرحله خروج خون و 30 درصد باقیمانده در طی دو ثلث بعدی انجام میشود. بنابراین ثلث اول، مرحله خروج سریع و دو ثلث آخر، مرحله خروج آهسته نامیده میشوند.
وقتی فشار داخل بطن‌ها آن قدر کاهش یافت که از فشار درون شریان‌های آئورتی و ریوی کمتر شد، دریچه‌های آئورتی و ریوی بسته می‌شوند. کاهش فشار داخل بطنی طی دیاستول بطنی ادامه می‌یابد تا اینکه فشار داخل بطنها از فشار دهلیزها کمتر شود. در این هنگام دریچه‌های دهلیزی-بطنی باز شده و خون از دهلیزها وارد بطن‌ها می‌شود. در این زمان یک دوره قلب کامل شده است. شکل 1-6 تغییرات فشار دهلیزی، بطنی و آئورتی را طی یک سیکل قلبی نشان میدهد[7].
شکل ‏1-6: تغییرات فشار دهلیزی، بطنی و آئورتی[7]
1-3-5- خون
به طور کلی خون از دو جزء سلولهای خونی و پلاسما تشکیل شده است. حدود 45-40 درصد حجم خون سلولهای خونی و بقیه آن پلاسما میباشد. درصد حجمی سلولهای خونی تحت عنوان هماتوکریت38 شناخته میشود. سلولهای خونی شامل گلبولهای قرمز39، گلبولهای سفید40 و پلاکتها41 میباشند. گلبولهای قرمز وظیفه حمل اکسیژن و دیاکسیدکربن را دارند. گلبولهای سفید در ایمنی بدن نقش داشته و پلاکتها در لخته شدن خون نقش ایفا میکنند. پلاسما مایعی میباشد که درون آن سلولهای خونی معلق میباشند. پلاسما شامل پروتئینها، الکترولیتها، هورمونها و . . . میباشد. خون حدود 6 تا 8 درصد وزن بدن انسانهای سالم و معمولی را تشکیل میدهد. اغلب انسانها حدود 5/4 تا 6 لیتر خون در بدن خود دارند. چگالی خون کمی از چگالی آب بیشتر و حدودKg/m3 1060 می‌باشد. لزجت خون یک ویژگی بسیار مهم میباشد، چون کاری که نیاز است تا خون درون سرخرگها جریان یابد را تحت