روپاشی پیش‌رونده در ساختمان هفت‌طبقه سعادت‌آباد- تهران ]5[
2-3- بررسی استانداردهای مرتبط با خرابی پیش‌رونده:
از مهم‌ترین آئین نامه‌های طراحی که پدیده خرابی پیش‌رونده را مورد بررسی قرار می‌دهند می‌توان از استاندارد انگلیسی ((BS1، آئین نامه ساختمان ملی کانادا (NBCC)2 استاندارد اروپایی3 (CEN)، انجمن مهندسین عمران آمریکا (ASCE)4 کمیته ایمنی (ISC)5، دپارتمان دفاعی (DOD)6، معیارهای تسهیلات متحد (UFC)7 اداره سرویس‌های عمومی امریکا(GSA)8، نام برد]20[.
در ادامه مقایسه جامعی از مقررات مربوط به خرابی پیش‌رونده در آئین نامه‌های معتبر بین‌المللی ساختمانی در زمینه‌های تعریف خرابی پیش‌رونده و خرابی موضعی، موارد کاربرد الزامات مرتبط با خرابی پیش‌رونده و روش‌های کلی بررسی پدیده خرابی پیش‌رونده همچنین نحوه بارگذاری ارائه شده است.
2-3-1- تعریف خرابی پیش‌رونده و خرابی موضعی:
با استفاده از پدیده دومینو9 می‌توان پیش‌روندگی خرابی را به وضوح نشان داد. شکل(2-1) ‏تعدادی کارت با ارتفاع L‏ را نشان می‌دهد که به فاصله ? از همدیگر قرارگرفته‌اند.

1 British standard
2 National Building Code of Canada
3 Comité European de Normalization
4 American Society of Civil Engineers
5 Interagency Security Committee
6 Department Of Defense
7 Unified Facilities Criteria
8 General Services Administration
9 Domino

شکل (2-9): کارت‌ها به ارتفاع L و به فاصله? از یکدیگر[20]
فرض می‌کنیم یکی از کارت‌ها در اثر ضربه پایداری خود را از دست داده و خراب شود. وضعیت کارت‌های دیگر را بعد از این خرابی می‌توان در دو حالت بررسی کرد:
حالت اول L?:?‏ یعنی وقتی که فاصله کارت‌ها از ارتفاعشان کمتر است. این وضعیت در شکل (2-2) نشان داده شده است. در این حالت ناپایداری کارت اولی باعث گسترش ناپایداری به صورت پیش‌رونده به تمام کارت‌های دیگر خواهد شد وخرابی به صورت پیش‌رونده رخ خواهد داد.

شکل (2-10): حالت اول L? ?[20]
حالت دوم L?? ‏: یعنی وقتی که فاصله کارت‌ها، از ارتفاعشان بیشتر است. همان طوری که در شکل (2-3) مشاهده ‏می‌شود، در این حالت ناپایداری اولیه به صورت موضعی در محل شروع خرابی باقی‌مانده و انتشاری واقع نمی‌شود.

شکل (2-11): حالت دوم L? ? [20]

هر یک از آیین‌نامه‌های معتبر بین‌المللی مرتبط با خرابی پیش‌رونده، تعریف جداگانه‌ای از این پدیده و خرابی موضعی ارائه می‌دهند که در ادامه به آن اشاره می‌شود:
انجمن مهندسین عمران آمریکا خرابی پیش‌رونده را به صورت گسترش خرابی موضعی اولیه از عضوی به عضو دیگر که سرانجام به گسیختگی تمام سازه یا قسمت بزرگی از آن می‌انجامد، تعریف می‌کند. در صورتی که آسیب به 15 تا 20 درصد طبقه یا مساحت سقف و یا m2100محدود شود و یا کل آسیب به طبقات مجاور و یا به یک دهانه محدود گردد به عنوان آسیب موضعی تلقی می‌شود]8[.
استانداردهای انگلیسی از کلمه‌ پیش‌رونده استفاده نمی‌کنند اما در عوض از اصطلاح “خرابی سازه‌ای نامتناسب با علت اولیه” بهره می‌گیرند. خرابی موضعی به %15 طبقه یا مساحت کف؛ یاm2 100 هر کدام که کمتر باشد، محدود می‌شود]20[.
تعریف آئین نامه GSA از خرابی پیش‌رونده وضعیتی است که خرابی عضوی منجر به خرابی اعضا متصل شده می‌گردد، بطوریکه خسارت کلی با علت اولیه نامتناسب است. محدوده خرابی مجاز برای ملاحظات بیرونی باید به دو مورد محدود گردد:
الف – دهانه‌های سازه‌ای که مستقیم با عضو حذف‌شده در ارتباط‌اند و دقیقاً یک طبقه بالاتر از عضو عمودی حذف‌شده قرار دارند.
ب- 1800 فوت مربع 167) مترمربع (در تراز طبقه‌ای که مستقیماً بالای عضو عمودی حذف‌شده قرار دارد.
بین این دو، مساحت کوچک‌تر به عنوان محدوده مجاز انتخاب می‌شود.
برای ملاحظات داخلی، محدوده خرابی باید به موارد زیر محدود گردد:
الف- دهانه‌های سازه‌ای که مستقیماً با عضو عمودی حذف‌شده در ارتباط‌اند.
ب- 3600 فوت مربع 334) مترمربع ( در تراز طبقه‌ای که مستقیماً بالای عضو عمودی حذف‌شده قرار دارد.
بین این دو، مساحت کوچک‌تر به عنوان محدوده مجاز انتخاب می‌شود]21[.

در آئین نامه‌هایDOD و UFC، تحت خرابی پیش‌رونده مساحت خرابی طبقه‌ای که مستقیماً بالای عضو خارجی آسیب‌دیده قرار دارد باید کمتر از m2 70 یا% 15 (هر کدام کمتر) باشد و طبقه‌ای که مستقیماً زیر عضو حذف‌شده قرار دارد نباید تخریب گردد و مساحت خرابی طبقه‌ای که مستقیماً بالای عضو داخلی آسیب‌دیده قرار دارد باید کمتر از m2140 یا %30 مساحت کل طبقه باشد و طبقه‌ای که مستقیماً زیر عضو حذف‌شده قرار دارد نباید تخریب گردد]22[.
در آئین نامه ساختمانی ملی کانادا (NBCC)، خرابی پیش‌رونده پدیده‌ای است که در آن گسترش و انتشار یک تخریب موضعی از یک عضو به عضو دیگر صورت می‌گیرد و منجر به خرابی سازه می‌گردد که نامتناسب با علت اولیه یا خسارت موضعی اولیه می‌باشد. همچنین این آیین‌نامه در طراحی عبارت “بی‌عیب بودن” برای همه ساختمان‌ها را به کار می‌برد. بی‌عیب بودن این‌گونه تعریف شده است: “توانایی ساختمان برای جذب خرابی موضعی بدون گسترش فراگیرآن”]20[.
2-3-2- سؤالات اساسی در هنگام بررسی خرابی پیش‌رونده
1- علت وقوع خرابی چه بوده است؟
2‏- چه هنگامی یک خرابی محلی، به صورت موضعی باقی می‌ماند و انتشاری ایجاد نمی‌شود؟
3- تحت چه شرایطی یک خرابی محلی می‌تواند در بخش بزرگی از سازه انتشار یابد؟
4- چه پارامترهایی امکان انتشار خرابی محلی را افزایش یا کاهش می‌دهند؟
5- چگونه طراح می‌تواند از وقوع پدیده انتشار جلوگیری نماید؟
2-3-3- عوامل ایجادکننده خرابی پیش‌رونده
خرابی پیش‌رونده در سازه‌ها بیشتر به دو علت زیر اتفاق می‌افتد:
الف) خطاهای طراحی و اجرایی
ب) بارهای غیرعادی1
2-3-3-1- بارهای غیرعادی
معمولاً ساختمان‌ها برای بارهای عادی نظیر مرده، زنده، باد و زلزله طراحی می‌شوند. با وجود این بارهای دیگری نیز وجود دارند که احتمال وقوع آن‌ها کم است. ولی در صورت اتفاق می‌توانند منجر به خرابی‌های وحشتناکی شوند. بارهای مذکور بارهای غیرعادی نامیده می‌شوند. بارهای غیرعادی در واقع بارهایی هستند که مقدار راستا و مدت زمان آن‌ها غیرقابل‌پیش‌بینی است. به عنوان مثال در بارگذاری انفجاری به عنوان یکی از بارهای غیرعادی، زمان اعمال بار بسیار کوتاه می‌باشد و معمولاً بر حسب میلی‌ثانیه (هزارم ثانیه) بیان می‌شود که این با زلزله و تندباد که بر حسب ثانیه بیان می‌شود و یا باد و سیل مداوم که بر حسب ساعت بیان می‌شود، متفاوت است[23].
در مواقعی نیز بارهای غیرعادی به صورت اضافه‌بار2 اتفاق می‌افتند. منظور از اضافه‌بار همان بارهای طراحی هستند با این تفاوت که در بعضی مواقع، با مقدار بیشتری از بارهای در نظر گرفته‌شده ظاهر می‌شوند. ‏
1 Abnormal Loading
2 Overload
به عنوان مثال بار برف، مواقعی وجود دارد که به علت تغییرات جوی، مقدار بارش برف از مقدار در نظر گرفته‌شده در طراحی بیشتر می‌شود.
2-3-3-2- طبقه‌بندی بارهای غیرعادی]23[
‏1- تغییرات شدید در فشار هوا، نظیر:
انفجار بمب، انفجار گاز، انفجار مواد سوختی، انفجارت خارج ساختمان.
2- برخوردهای تصادفی، نظیر:
برخورد وسایل نقلیه موتوری با ساختمان، برخورد هواپیما با ساختمان.
3- بارهای غیرعادی ناشی از نشست‌های پیش‌بینی‌نشده
4- فشارهای غیرعادی ناشی از ایجاد گودال در زمین مجاور
و…
2-3-4- موارد کاربرد ملاحظات مرتبط با خرابی پیش‌رونده

استاندارد انگلیسی:
ساختمان‌های با 5 طبقه یا بیشتر نیازمند بررسی حذف عضو باربر یا پیش‌بینی بست و اتصالات مناسب یا هر دو می‌باشند]20[.
آئین نامه‌ DOD:
ساختمان‌هایی با 3 طبقه یا بیشتر نیازمند ملاحظاتی در برابر خرابی پیش‌رونده در زمینه تهدیدهای تروریستی می‌باشند .[22]

آئین نامه‌ اروپایی:
در این آئین نامه خرابی پیش‌رونده در چهار گروه بررسی می‌گردد:
گروه 1: این گروه شامل ساختمان‌های مسکونی با 3 طبقه یا کمتر می باشد و هیچ ملاحظاتی برای در نظر گرفتن این حوادث مورد نیاز نیست.
گروه 2: این گروه شامل ساختمان‌های مسکونی بین 3 تا 6 طبقه، ساختمان‌های اداری کمتر از 4 طبقه می‌باشد و هیچ ملاحظاتی فراتر از مقررات پایداری و مقاومت که در کد اروپایی ارائه شده است مورد نیاز نمی‌باشد.
گروه 3: ساختمان‌هایی با 10 طبقه یا کمتر که تحلیل ساده استاتیکی معادل بر اساس دستورالعمل‌های طراحی مربوطه ضروری است.
گروه 4: در ساختمان‌ها با بیش از 10 طبقه باید تحلیل دینامیکی غیرخطی انجام گیرد]20.[
آئین نامهGSA:
با لحاظ نمودن نوع کاربری ساختمان، سکونت مجاورت با وسایل نقلیه متحرک یا پارک شده، طراحی لرزه‌ای و ملاحظات مربوطه در نظر گرفته شود]21.[
2-3-5- روش‌های کلی بررسی پدیده خرابی پیش‌رونده [24 و 25 و 26]

عمده استانداردها به سه روش طراحی برای کاهش خرابی پیش‌رونده اشاره می‌کنند.

• روش کنترل حادثه1
• روش طراحی غیرمستقیم2
• روش طراحی مستقیم3
1-5-3-2 روش کنترل حادثه:
در بعضی موارد احتمال خرابی به علت حوادث غیرعادی از قبیل انفجار گاز یا برخورد وسایل نقلیه (شکل 12-2) را می‌توان با استفاده از روش‌های زیر کاهش داد:

1 Event Control Method
2 Indirect Design Methods
3 Direct Design Methods

• حذف حادثه: به طور مثال به وسیله عدم استفاده از گاز یا عدم ذخیره مواد اشتعال زا.
• حفاظت در برابر حادثه: به طور مثال با ایجاد حصار برای ستون‌ها و دیوارهایی که در معرض برخورد وسایل نقلیه هستند.
• و…
روش کنترل حادثه، چون مقاومت سازه را در مقابل خرابی پیش‌رونده افزایش نمی‌دهد و از طرفی به عواملی بستگی دارد که از کنترل طراح خار