اد بهداشتی شامل: الف) 7 سؤال مربوط به سازه حساسیتدرک شده (سؤالات 53-47)، ب) 7 سؤال مربـوط بـه سـازهشدت درک شده (سؤالات 60-54)، ج ) 7 سـؤال مربـوط بـهسازه موانع درک شده (67-61)، د ) 7 سؤال مربوط بـه سـازهمنافع درک شده (سـؤالا ت 74-68)، ه ) 7 سـؤال مربـوط بـهسازه خودکارآمدی (سؤالات 81-75). مقیاس و امتیاز هر کدام از این سازهها به این صورت در نظر گرفته شده است: کـاملاً موافق (نمره 5)، موافق (نمره 4)، بی نظـر (نمـره 3)، مخـالف(نمره 2)، کاملاً مخالف (نمـره 1). بـه ایـن ترتیـب حـداقل وحداکثر نمره به ترتیب 7 و 35 می باشد. کـسب نمـره بیـشتر،نشان دهنده قویتر بودن این سازهها در سالمند مـی باشـد . و) بخش پایـانی پرسـشنامه شـامل 3 سـؤال مربـوط بـه سـازهراهنماهای عمل (سؤالات 84-82) می باشد که مقیاس آن به صورت دو گزینه ای (بله و خیر) می باشد.
جهـت سـنجش روایـی و پایـایی ابـزار، پرسـشنامهتوسط 21 سالمند تکمیل گردید. سـ پس ایـن افـراد بـه دوگروه مداخله (6 نفر ) و مقایسه (15 نفر ) تقسیم شده و پس از مداخله آموزشی در گروه مداخله، پس از دو هفته مجـدداًپرسشنامه در هر دو گروه مداخله و مقایسه تکمیل گردید وهر نوبت با اطمینان 95% تطبیق داده شـد و اشـکالات آننیز برطرف گردید. این افراد بعـداً از مطالعـه اصـلی خـارجشدند. زمانی پایایی ارزشمند و قابل قبول است کـه مقـدارضریب آلفای کرونباخ بالای 7/0 باشد (20). ضریب آلفایکرونباخ بخش دوم پرسشنامه که مربوط به سنجش سبکزندگی است برابر با 76/0 می باشد (21).
مقدار ضریب آلفای کرونباخ قسمت سوم پرسشنامهبه قرار ذیل تعیین گردید : حـساسیت درک شـده (6/74%)، ش دت درک ش ده (9/66%)، موان ع درک ش ده (8/65%)، منافع درک شده (9/63%)، خودکفایتی (6/77%).
در مرحله پیش آزمـون، تمـامی افـراد مـورد مطالعـه،ابزارهای دموگرافیک، سنجش سبک زندگی و سازههای مدلاعتقاد بهداشتی (حساسیت درک شده، شدت درک شده، موانعدرک شده، منافع درک شده، خودکفایتی و راهنماهایی بـرایعمل) را تکمیل نمودند . سپس مداخلـه آموزشـی فقـط بـرایگروه مداخله طی یک ماه و در قالـب 6 جلـسه آموزشـی بـهمنظور ارتقای سبک زندگی سالم به صورت هفتگی و مـنظمبرگزار گردید . مدت زمان هر یـک از جلـسات حـدود 60-45 دقیقه بود . نیازسـنجی اولیـه از طریـق مـصاحبه نیمـه بـاز ازمشارکت کنندگان انجام شد. در شروع هـر جلـسه، پژوهـشگرابتدا به مدت 10 دقیقه مقدم های در راستای موضوع موردنظر و با هدف گرم کردن جلسه همچنین مـرور مطالـب قبـل بـهطور خلاصه بیان می نمود. سپس به مـدت حـدود 40 دقیقـهمباحث جلسه موردنظر را باز نموده در صورت نیـاز از نمـایشعملی نیز استفاده می گردید. 10 دقیقه جهت پاسـخ گـویی بـهسؤالات سالمندان اختصاص می یافـت . در نهایـت پژوهـشگرمطالب را جمع بندی نموده و پایان جلسه را اعلام می نمود. در این جلسات، محتواهای آموزشی به شیو ههای زیر ارایه گردید : برای ساز ههای حساسیت درک شـده و شـدت درک شـده از فیلم آموزشـی، داسـتان ناتمـام، سـخنرانی، پرسـش و پاسـخ اسـتفاده گردیـد. بـرای سـازه منـافع درک شـده شـیوه هـای سخنرانی و پرسش و پاسخ به کار گرفته شد. برای سازه موانعدرک شده شیوه های بارش افکـار (Brain storming) و پرسش و پاسخ استفاده گردید. برای سازه راهنماهـایی بـرایعمل برگه های حقایق (Fact sheet) در اختیـار سـالمندانقرار گرفت . برای سازه خودکفایتی شیوههای بحث گروهـی ونمایش عملی همچنین تکنیک حل مـسأله گروهـی بـه کـاررفت. تمام مراحل انجام مطالعه بـا موافقـت مـدیریت شـبکهبهداشت و درمان شهرسـتان اسلامـشهر و مـسؤولین مراکـزبهداشتی درمانی شهرستان انجام گرفت، سعی شـد در مراکـزبهداشتی درمانی اختلالی در انجام وظیفه پرسنل ایجاد نشود،به افراد شرکتکننده در مطالعه در خصوص محرمانـه مانـدناطلاعات کسب شده از آن ها اطمینان خاطر داده شد و نتـایجپـس از پایـان مطالعـه در اختیـار شـبکه بهداشـت و درمـان شهرستان اسلامشهر قرار گرفت. برای تجزیه و تحلیل دادهها جهت گزارش توزیع داده های طبقه بندی شده از تعداد و درصد و برای گزارش توزیع دادههای کمـی از میـانگین و انحـرافمعیار استفاده شد. جهت بر رسی اثر مداخله بر پیامدهای کمی(با لحاظ مقادیر اولیه شاخص ها) از آزمون آنالیز واریانس برای تکرار مشاهدات استفاده گردید. جهت بررسی تاثیر مداخله بـرشاخص های طبقه بندی شده (سبک زندگی ) از آزمون کای دو استفاده شد . حد معنادار آماری کمتـر از 05/0 در نظـر گرفتـهشد.

یافتهها

در این مطالعه در مجموع 80 فرد 60 ساله و بـالاترش رکت کردن د. می انگین س ن اف راد در گ روه مقای سه(63/5±)56/67 و در گروه مداخله (47/5±)33/67 بود. در هر دو گروه بیـشتر افـراد بـی سـواد بودنـد (7/53% گـروهمقایسه و 1/64% گروه مداخله). در مـورد وضـعیت درآمـد،بیشترین درصد در هر دو گروه مربـوط بـه درآمـد ناکـافی(5/58% گروه مقایسه و 7/48% گروه مداخله) بود. در بخش سازههای مـدل اعتقـاد بهداشـتی مـشاهدهگردید که میانگین حساسیت درک شده 3 ماه پس از آموزش در گروه مداخله افزایش یافت. این تفاوت ایجاد شـده از نظـرآماری معنادار بود (001/0<p). همچنین میانگین شدت درکشده به طور معناداری افـزایش یافـت (002/0=p). میـانگینموانع درک شده 3 ماه بعد از مداخله در گروه مداخله کـاهشیافت. این اختلاف از لحاظ آماری معنـا دار بـود (001/0<p).
میانگین منافع درک شده و خودکفایتی درک شده نیـز 3 مـاهبعد از مداخله به طور معنـا داری افـزایش یافـت (001/0<p).
میانگین راهنما هایی برای عمل 3 ماه بعد از مداخله در گـروهمداخله کاهش معناداری داشـت (001/0<p). نتـایج مقایـسهمیانگین و انحراف معیار سازههای مدل اعتقاد بهداشتی قبل و3 ماه پس از مداخله در دو گروه مقایسه و مداخلـه در جـدول شماره 1 نشان داده شده است.
همچنین مشخص گردیـد میـانگین نمـرات حیطـهپیشگیری، قبل از مداخله در گروه مقایسه (85/7±)57/55 و در گروه مداخله (38/5±)77/57 بود . ایـن مقـدار 3 مـاهبعد از مداخله در گروه مداخلـه 97/1 نمـره افـزایش و بـه74/59 رسید . این تفاوت ایجاد شده از نظر آمـاری معنـا دار بود (003/0=p). میانگین نمرات حیطه ورزش و تغذیـه، 3 ماه بعد از مداخله در گروه مداخله افزایش یافت . این تفاوتاز نظر آمـاری معنـا دار بـود (004/0=p). میـانگین نمـراتحیطه استرس، 3 ماه بعد از مداخله افزایش یافت. امـا ایـنتفاوت ایجاد شده از نظر آمـاری معنـا دار نبـود (99/0=p). همچنین میانگین نمـرات حیطـه روابـط اجتمـاعی و بـینفردی 3 ماه بعد از مداخله در گروه مداخله افـزایش یافـت.
تفاوت ایجاد شده از نظر آمـاری معنـا دار نبـود (26/0=p).
نتایج مقایسه میانگین و انحراف معیار حیطـههـ ای سـبکزندگی قبل و 3 ماه پس از مداخله در دو گـروه مقایـسه ومداخله در جدول شماره 2 نشان داده شده است.
میانگین نمره سبک زندگی، قبل از مداخله در گروهمقایـــ سه (11/17±)43/130 و در گـــ روه مداخلـــ ه (4/16±)31/133 بود . این مقدار 3 مـاه بعـد از مداخلـه در گروه مداخله 58/10 نمره افزایش و به 89/143 رسید . این تفاوت ایجاد شـده از نظـر آمـاری معنـی بـود (02/0=p).
مقایسه میانگین و انحراف معیار نمره سبک زندگی قبـل و3 مـاه پـس از مداخلـه در دو گـروه مقایـسه و مداخلـه در جدول شماره3 نشان داده شده است.
آزمون کای دو نشان داد سطح سبک زندگی 3 ماه پس از مداخله در گروه مقایسه در 6/8% افراد بدتر، در 4/91% افراد تغییر نکرده بود و در هیچکدام از آنان بهتر نشده بود. در گروهمداخله سطح سبک زندگی در هیچ کدام از افـراد بـدتر نـشدهبود. در 3/4% افراد تغییر نکرده بـود و در 4/11% افـراد بهتـرشده بود . این اختلاف از نظر آماری معنادار و نشان دهنده تا ثیر مداخله آموزشی براساس مدل اعتقاد بهداشتی بر بهبود سـطحسبک زندگی افراد مورد مطالعه بود (03/0=p). مقایسه سطح سبک زندگی قبل و 3 ماه پس از مداخله در دو گروه مقایـسهو مداخله در جدول شماره 4 آمده است.
جدول 1- میانگین و انحراف معیار سازه های مدل اعتقاد بهداشتی قبل و 3 ماه پس از مداخله در دو گروه مقایسه و مداخله
p-value
( سطح معناداری 05/0<p) 3 ماه پس از مداخله پیش از مداخله متغیر
p-value
تٔاثیر مداخله p-value تغییرات در طول زمان گروه مقایسه 35=n گروه مداخله 39= n گروه مقایسه 41= n گروه مقایسه 35=n گروه مداخله 39= n گروه مقایسه 41= n <0/001 <0/001 +5/14 25/54
(±3/28) +0/37 19/83
(±3/88) 20/4
(±4/29) 19/46
(±4/32) حساسیت درک شده
0/002 <0/001 +3/52 25/29
(±3/13) +0/17 20/71
(±3/82) 21/77
(±4/47) 20/54
(±4/19) شدت درک شده
<0/001 <0/001 -7/8 18/43
(±3/23) 0-/62 26/18
(±4/6) 26/23
(±3/73) 26/8 (±3/98) موانع درک شده
<0/001 <0/001 +4/8 (±3/09) 26/57 +0/03 20/6 (±3/45) 21/77
(±4/86) 20/57
(±3/57) منافع درک شده
<0/001 <0/001 +6/42 24/91
(±3/15) +0/63 18/17
(±3/58) 18/49
(±4/76) 17/54
(±3/56) خودکفایتی درک شده
<0/001 <0/001 -2/27 3/47 (±0/44) -0/02 5/49 (±0/61) 5/74 (±0/61) 5/51 (±0/61) راهنمای عمل
جدول 2- میانگین و انحراف معیار حیطه های سبک زندگی قبل و 3 ماه پس از مداخله در دو گروه مقایسه و مداخله
p-value
( سطح معناداری 05/0<p) 3 ماه پس از مداخله پیش از مداخله متغیر
p-value
تٔاثیر مداخله p-value تغییرات در طول زمان مقدار تغییر در
گروه مداخله گروه مداخله 35=n مقدار تغییر در
گروه مقایسه گروه مقایسه 35=n گروه مداخله 39= n گروه مقایسه 41=