استفاده از برنامه آموزشی در بهبود سبک زندگی و ارتقای سلامت سایر گروههای بیماران مزمن، بوده است )1(، ارزیابی اثرگذاری مداخلات آموزشی پرستاری در بهبود سبک زندگی نوجوانان مبتلا به تالاسمی ماژور امری لازم و ضروری به نظر میرسد، لذا در این مطالعه تلاش شد به تعیین تأثیر برنامه آموزش ارتقای سلامت بر سبک زندگی نوجوانان مبتلا به تلاسمی ماژور پرداخته شود.
روش کار
پژوهش حاضر یک مطالعه نیمه تجربی تک گروهی از نوع قبل و بعد از مداخله میباشد. حداقل تعداد نمونه با استفاده از فرمول زیر 32 نفر بدست آمد که در آن احتمال خطای نوع اول =α = 0.05 ⇒ ????????
96.1، توان آزمون

84.0 =β = 0.80 ⇒ ???????? − 1، تفاوت معنیدار بالینی =∆
2????1 − µ و اندازه اثر 5.0 =???????????????????????? ???????????????? = |∆|⁄???? در نظر گرفته شد. مداخله آموزشی در قالب یک برنامه ارتقای سلامت در ابعاد تغذیه، فعالیت فیزیکی و مدیریت استرس در پنج مرحله طراحی شد وبر روی 34 نفر از نوجوانان 63 تا 69 سال مبتلا به تالاسمی ماژور تحتدرمان در بیمارستان طالقانی گنبدکاووس در سالهای 6324-6323
61
انجام گردید. معیارهای ورود به مطالعه عبارت از داشتن پرونده پزشکیبه دلیل ابتلا به تالاسمی ماژور در بیمارستان طالقانی گنبدکاووس ،داشتن سن 63 تا 69 سال، دارا بودن سواد خواندن و نوشتن، عدم ابتلا به بیماری حاد دیگر، نبودن در مرحله حاد بیماری، عدم مواجهه با رویداد تنشزای شدید طی یک سال گذشته و دارا بودن هر دو والد بهصورت والدین زیستی بود. معیارهای خروج از مطالعه نیز شامل نقلمکان به شهری دیگر در زمان انجام مطالعه، عدم حضور در حداکثر دو جلسه آموزشی، بروز عوارض بیماری تالاسمی مانند دیابت، نارسایی قلبی، پوکی استخوان و مشکلات عصبی بود. در این پژوهش با توجه به وجود معیارهای ورود و خروج از مطالعه و از طرف دیگر محدودیت تعداد نمونهها تنها 34 نفر شرایط لازم را برای ورود به مطالعه دارا بودند که همگی در مطالعه شرکت داده شدند.
ابزار مورد استفاده در این مطالعه پرسشنامه ویژگیهای جمعیت شناختی و پرسشنامه نیمرخ سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت 2 واکر و پندر بود. جهت ارزیابی روایی ابزار مورد استفاده ترجمه فارسی پرسشنامه در اختیار 62 نفر از اساتید و صاحبنظران دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، قرار داده شد و میزان شاخص اعتبار محتوا برای گویه های موجود در ابزار بکار گرفتهشده در این مطالعه برای ابعاد تغذیه، فعالیت فیزیکی و مدیریت استرس به ترتیب 93/23،3/3 و 21/3 بودند، بنابراین تمامی گویه ها از اعتبار لازم برخوردار بودند. میزان شاخص اعتبار محتوا برای کل ابزار نیز 26/3 محاسبه شد. روایی محتوای پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناختی نیز از جانب 62 نفر از اساتید و صاحبنظران دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تأیید شد. برای تعیین پایایی از شیوه تعیین همسانی درونی )محاسبه آلفای کرونباخ( و روش باز آزمایی )پایایی ثبات( بهره گرفته شد. ضریب آلفای کرونباخ پرسشنامه برای زیرمقیاس های تغذیه 13/3، فعالیت فیزیکی 92/3، مدیریت استرس 96/3 و برای کل پرسشنامه 23/3 محاسبه گردید. همچنین پرسشنامه به 63 نفر از افرادی که مشخصات نمونهها را دارا بودند، داده شد )خارج از نمونه پژوهش( و پس از دو هفته دوباره همان پرسشنامه بین همان 63 نفر توزیع شد. ضریب همبستگی بین دو بار اجرای آزمون 24/3 محاسبه گردید. برای انجام این مطالعه پس از اخذ مجوزهای لازم از معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گلستان، نوجوانان مبتلا به تالاسمی ماژور تحت درمان در بیمارستان طالقانی گنبدکاووس مورد شناسایی قرار گرفتند و با آنها تماس برقرار گردید و ضمن ارائه توضیحات کامل در مورد روش اجرا ،هدف انجام مطالعه و مدت مطالعه از آنها برای شرکت در مطالعه و جلسات آموزشی دعوت به عمل آمد و رضایتنامه کتبی برای شرکت در مطالعه اخذ گردید و به آنها توضیح داده شد که هر زمان که مایل باشند میتوانند از شرکت در مطالعه انصراف دهند همچنین در مورد محرمانه بودن اطلاعات گردآوریشده نیز به افراد مورد مطالعه اطمینان داده شد.
برای انجام مداخلات آموزشی از شیوه آموزش پنج مرحلهای آ Five
A’s (Assess, Advise, Agree, Assist, Arrange) استفاده گردید که روشی آموزشی است که اولین بار توسط انجمن بین المللی سرطان مطرح گردیده و امروزه با تغییراتی که در آن داده شده میتوان جهت ایجاد سایر تغییرات مثبت رفتاری از آن بهره جست و به ترتیب
نشریه آموزش پرستاری، دوره 1، شماره 6، فروردین و اردیبهشت 6931
جدول 1: مقایسه میانگین نمرات ابعاد سبک زندگی قبل و بعد از آموزش در واحدهای مورد پژوهش
p-value یک ماه بعد از آموزش بلافاصله بعد آموزش قبل از آموزش جنبه آموزش
3/3336 29/13 ± 6/23 61/13 ± 2/33 63/63 ± 6/13 تغذیه
3/3336 21/63 ± 2/41 62/33 ± 2/29 63/11 ± 6/12 فعالیت فیزیکی

  • 2