گزاری بسیج اطـلاعرسـانی ارتبـاط معنـاداری مـشاهدهگردید (03/0≤p) اما در خصوص نگرش آنهـا در قبـل وبعد از مداخله ارتباط معنادار نبود (06/0>p).
در این مطالعه (2/48%) از دانشآمـوزان اسـتفاده ازبسیج اطلاعرسانی را روشی مناسب برای انتقال اطلاعـاتمی دانـستند (5/44%). اسـتفاده از بـسیج اطـلاعرسـانی را روش کافی و کامل به شمار نمی آوردند و (3/7%) مخـالف استفاده از چنین روشی در انتقال پیام ها و اطلاعات بودند. نتایج به دست آمده در این مطالعه حاکی از آن است کهدان ش آم وزان از می ان چه ار روش اس تفاده ش ده در ب سیج اطلاعرسانی، مفیدتری ن و تأثیرگذارترین روش را بر یادگیریـشانبه ترتیب فـیلم آموزشـی (2/49%)، آمـوزش چهـره بـه چهـره(4/29%)، بنر (2/11%) و پمفلت (2/10%) عنوان کردند.
جدول 1- مقایسه فراوانی پاسخ دانش آموزان به سؤالات سنجش آگاهی قبل و بعد از برگزاری بسیج اطلاع رسانی
بعد از آموزش قبل از آموزش
اشتباه نمی دانم صحیح اشتباه نمی دانم صحیح %7 %11 %82 %8 %29 %63 علایم بیماری وبا
%47 %12 %41 %26 %42 %32 خصوصیات اسهال در بیماران وبایی
%4 %6 %90 %5 %12 %83 راه های انتقال بیماری وبا
%48 %4 %48 %50 %7 %43 طریقه سالم سازی آب آشامیدنی
%47 %9 %44 %51 %10 %39 عوامل مؤثر در ابتلا به بیماری وبا
%20 %9 %71 %27 %15 %58 نحوه برخورد با یک مریض اسهالی شدید
%13 %14 %73 %16 %41 %43 نحوه درمان بیماری وبا
%36 %7 %57 %43 %24 %33 روش های صحیح سالمسازی سبزیجات
%29 %21 %50 %33 %28 %39 مواردی که در پیشگیری از بیماری وبا نقشی ندارند
%25 %22 %53 %33 %38 %29 مواردی که در ابتلا به بیماری وبا نقشی ندارند
%31 %12 %57 %38 %23 %39 بیماری وبا در کدامیک از فصول سال شایع است
%64 %23 %13 %37 %59 %4 میزان پودر پرکلرین مورد نیاز جهت گندزدایی سبزیجات

جدول 2- فراوانی پاسخ دانش آموزان به سؤالات سنجش نگرش در بسیج اطلاع رسانی بیماری وبا
بعد از آموزش قبل از آموزش
بسیار مخالفم مخالفم نظری
ندارم موافقم بسیار موافقم بسیار مخالفم مخالفم نظری
ندارم موافقم بسیار موافقم %17 %26 %22 %19 %16 %14 %22 %25 %22 %17 من آدم قوی هستم و به بیماری وبا مبتلا نمی شوم.
%38 %42 %16 %2 %2 %28 %47 %20 %4 %1 بیماری وبا مختص افراد پیر و کودکان میباشد.
%8 %11 %17 %28 %36 %5 %13 %29 %34 %19 من معتقدم بیماری وبا در صورت عدم درمان می تواند کشنده باشد.
%57 %33 %6 %2 %2 %30 %48 %14 %7 %1 به نظر من نقش آب و سبزیجات در انتقال بیماری وبا چندان مهم نیست.
%29 %40 %20 %9 %2 %16 %35 %34 %12 %3 به نظر من شانس انتقال بیماری وبا از یک فرد به فرد دیگر خیلی کم است.
%52 %32 %8 %4 %4 %41 %36 %12 %5 %4 افراد مبتلا به اسهال لازم نیست به مراکز بهداشت ی درمانی مراجعه کنند.
%14 %12 %26 %26 %22 %10 %16 %27 %29 %18 من از تماس با یک بیمار وبایی ترس دارم.
%4 %5 %17 %36 %38 %4 %6 %17 %37 %36 من احساس می کنم در صورت رعایت نکردن بهداشت فردی به بیماری وبا مبتلا می شوم.
%19 %29 %27 %18 %7 %16 %31 %34 %13 %6 به نظر من افرادی که به کشور عراق مسافرت کرده اند فقط به بیماری مبتلا می شوند.
%42 %28 %20 %5 %5 %24 %37 %29 %6 %4 استفاده از توالتهای عمومی در هنگاه وفور بیمار ی خطر ی ندارد.
%14 %20 %29 %26 %11 %8 %19 %39 %26 %8 همنشینی و حرف زدن با افراد آلوده باعث انتقال بیماری وبا می شود؟

جدول 3- فراوانی پاسخ دانش آموزان به سؤالات سنجش رفتار در بسیج اطلاع رسانی بیماری وبا
بعد از آموزش قبل از آموزش
خیر بلی گاهی اوقات بلی اغلب خیر بلی گاهی اوقات بلی اغلب %25 %52 %23 %10 %52 %38 من از آب چشمه های روستا جهت آشامیدن استفاده می نمایم
%1 %18 %80 %2 %34 %63 قبل از خوردن غذا دست های خود را با آب و صابون شست و شو می دهم.
%1 %10 %87 %2 %12 %86 بعد از توالت رفتن حتماً دست های خود را با آب و صابون شست و شو می دهم.
%76 %15 %9 %79 %13 %8 من سبزیجات و میوه ها را بدون شست و شو مصرف می کنم
%10 %49 %41 %24 %51 %25 در صورت احساس هرگونه علایم اسهالی در خود به مراکز بهداشتی درمانی مراجعه می نمایم.
%80 %14 %6 %81 %11 %8 من در فصل گرما در آب های راکد و قناتها شنا می کنم.
%9 %33 %58 %19 %50 %31 من ترتیب مراحل سالمسازی سبزیجات را به خوبی می توانم انجام دهم.
١۴
جدول 4- مقایسه میانگین نمرات آگاهی، نگرش و رفتار دانش آموزان قبل و بعد از برگزاری بسیج اطلاع رسانی
عملکرد نگرش آگاهی
39/1±5/27 25/9±9/22 22/5±8/12 قبل از برگزاری
59/7±7/13 37/7±12/8 67/14±16/9 بعد از برگزاری

جدول 5- ارتباط بین معدل و بعد خانوار دانش آموزان با میزان آگاهی، نگرش و رفتار (p-value)
رفتار نگرش میزان آگاهی
0/32 0/29 0/19 معدل
0/14 0/11 0/08 بعد خانوار

بحث

بسیج اطلاعرسانی مـی توانـد بـه طـور مـستقیم یـاغیرمستقیم سبب ایجاد تغییرات مثبت شده و یا از تغییراتمنفی جلوگیری نمایـد . در ایـن مطالعـه اثربخـشی بـسیجاطلاعرسانی پیشگیری از بیماری وبا در دانشآموزان گروههدف مورد بررسی قرار گرفت. نتایج مطالعه نشان داد کـهطراحی و برگزاری بسیج اطلاعرسانی در افـزایش آگـاهی،نگرش و رفتار افراد در موارد پیشگیری از بیماری وبا مـؤثر بوده است.
در طراحـی و اجـرای بـسیج اطـلاع رسـانی اساسـاً احتمـال موفقیـت بـا بـه کـار بـردن روش هـای متعـدد و مداخلات چندگانه افزایش می یابد (11). که در این مطالعهنیز برای انتقال پیام ها و اطلاعات موردنظر از چهـار شـیوهآموزش چهره به چهره، فیلم آموزشی، بنر و پمفلت جهـتتأثیرگذاری بیشتر استفاده گردید.
طول مدت زمان بسیج اطلاعرسانی ممکن است دریک بازه زمانی کوتاه یا در یک مدت زمان طولانی انجـامشـود (12). در مطالع ه م ا م دت زم ان برگ زاری ب سیج اطلاعرسانی در بازه زمانی چهار ماه انجام شـده اسـت. در مطالعهNathanail وAdamos در خـصوص بـسیجاطلاعرسانی جاده سالم طول مدت زمـان برگـزاری بـسیجاطلاعرسانی چهار هفته بوده است (13). ایـن در حالیـستکه در مطالعه دیگری که توسطKevin و همکارانش درخصوص بسیج اطلاعرسانی پیشگیری از سیگار انجام شدهمدت زمان شروع تا خاتمه آن چهـار سـال طـول کـشیدهاست (14). در مطالعـهای کـهElder و همکـاران انجـامدادند به این نتیجه رسیدند که اثربخشی مداخل ههایی که ازترکیب چند کانال و در مدت زم ان طولانی تـر انجـام شـدهباشد نسبت به سایر مداخلات بیشتر می باشد (15).
١۵
در مطالعه اخیر بین سطح سواد پدر و مادر و میـزانآگاهی افراد ارتباط معناداری مـشاهده گردیـد . ایـن نـشانمی دهد که آگـاهی دانـش آمـوزان دارای والـدین تحـصیلکرده، بالاتر از سایرین می باشـد کـه بـا مطالعـه عبـدی وهمکاران در این رابطه هم خوانی دارد (16).
در مطالعه اخیر هدف از برگزاری بسیج اطلاعرسانی تغییر در هر سه بعد آگاهی، نگرش و رفتـار دانـشآمـوزان جهت پی شگیری از بیماری وبا بود کـه در هـر سـه زمینـه
تغییرات حاصـل شـد. در مطالعـهای کـهRandolph وهمکاران به بررسی 18 بسیج اطـلاعرسـانی برگـزار شـدهپرداخته بودند نتایج نشان داد که بـسیج اطـلاعرسـانی در (67%) موارد بر آگاهی افراد، (24%) موارد بر نگرش افراد و
(89%) موارد بر رفتار افراد تأثیرگذار بوده است (17).
در این مطالعه آگاهی افراد پس از برگـزاری بـسیجاطلاعرسانی 6/44% رشد داشته است و میزان رشد نگرشو رفتار افراد به ترتیب (8/11%) و (6/20%) گـزارش شـدهاست. در مطالع های کـ ه توسـطFreimuth و همکـ اران انجام شده است نتایج نشان داد ه که در 14 مورد ارزشـ یابی انجام شده که تأثیرات بسیج اطلاعرسانی بر آگـاهی افـرادسنجیده شده میزان تغییرات آگاه ی از 10% تا 60% متغیـ ر بوده است . در هم ین مطالعه در 16 ارزش یابی بررسـی شـدهکه تأثیرات بسیج اطلاعرسانی بـر نگـرش سـنجیده شـده بیشترین م یزان تأثیر در حدود (38%) گزارش شـده اسـت. همچنــی ن براســاس مطالعــه مــروری فــوق در 29 مــورد ارزشیابی انجام شده در خصوص تأثیر بسیج اطـلاعرسـانی ب ر رفت ار اف راد 20 م ورد از ب سیج ه ای اطـلاع رس انی موفقیت آمیز بوده و 9 مورد آنها ناموفق بـوده و بـر رفتـارافراد تأثیرگذار نبود هاند. میانگین تغ ییر در ارز یابیهای انجام
شده در خصوص رفتار (29%) بوده که دامنه تغ ییرات آنها از (4%) تا (74%) متغیر بوده است (18).
می دانـستند ایـن در حالیـست کـه در مطالعـه منتظـری وهمکارانش در خـصوص بـسیج اطـلاعرسـانی ایـدز فقـط(23%) افراد استفاده از چنین روشی را در آموزش مناسب و
(50%) آن را نامناسب می دانستند (25).
از محدودی تهای مطالعه مـا نبـودن گـروه کنتـرلجهت مقایسه و همچنین کمبود وقـت و فـضای آموزشـیمناسب و فشردگی برنامه درسی دانشآموزان با توجـه بـهنزدیک بودن به اتمام سال تحصیلی بود. که این مـوارد درمطالعات آتی می تواند مدنظر قرار گیرد لازم به ذکـر اسـت این اولین مطالعهای است که در زمینه بسیج اطلاعرسـانی در خصوص پیشگیری از بیماری وبـا