003). جنسهای متعددی از باکتریها به عنوان انواع محرک رشد گیاه معرفی شدهاند. این باکتریها در بسیاری از فرایندهای کلیدی بوم نظام از جمله کنترل بیولوژیکی پاتوژنهای گیاهی، چرخه عناصر غذایی و استقرار گیاهچه دخالت دارند و امروزه برای اهداف کشاورزی و جنگلداری مورد توجه میباشند. این باکتریها ممکن است ریزوسفر، سطح ریشه و یا حتی فضای بین سلولی را کلونیزه نمایند (مک کلی12، 2001). باکتریهای ریزوسفری محرک رشد گیاه میتوانند با استفاده از مکانیزمهای مختلفی به طور مستقیم و غیرمستقیم در افزایش رشد و عملکرد گیاه نقش داشتهاند. در روش غیرمستقیم باکتریهای محرک رشد با استفاده از مکانیزمهای خاصی اثرات مضر بیماریهای گیاهی را تعدیل نموده و به این طریق موجب افزایش رشد گیاه میشوند. در روش مستقیم این باکتریها با تثبیت آزادزی نیتروژن، تولید متابولیتهای موثر در رشد گیاه، مانند هورمونهای گیاهی (اکسین، سیتوکینین، جیبرلین)، انواع ویتامینها بخصوص ویتامینهای گروه B و انواع اسیدهای آمینه مثل آرژنین، لیزین، تریپتوفان و بیوتین، افزایش حلالیت ترکیبات نامحلول مثل فسفر و پتاسیم از طریق تولید اسیدهای معدنی و آلی، تولید سیدروفورها و افزایش فراهمی عناصر کم مصرف به ویژه آهن و تولید آنزیم ACC دآمیناز موثر در کاهش اثرات سوء اتیلن تنشی به رشد بهتر گیاه کمک میکنند (گلیک و همکاران13، 2001).
باکتریهای ریزوسفری محرک رشد گیاه میتوانند با استفاده از مکانیزمهای مختلفی به طور مستقیم و غیرمستقیم در افزایش رشد و عملکرد گیاه نقش داشته باشند. در روش غیرمستقیم باکتریهای محرک رشد با استفاده از مکانیزمهای خاصی اثرات مضر بیماریهای گیاهی را تعدیل نموده و به این طریق موجب افزایش رشد گیاه میشوند. در روش مستقیم این باکتریها با تثبیت آزادزی نیتروژن، تولید متابولیتهای موثر در رشد گیاه، مانند هورمونهای گیاهی (اکسین، سیتوکینین، جیبرلین)، انواع ویتامینها بخصوص ویتامینهای گروه B و انواع اسیدهای آمینه مثل آرژنین، لیزین، تریپتوفان و بیوتین، افزایش حلالیت ترکیبات نامحلول مثل فسفر و پتاسیم از طریق تولید اسیدهای معدنی و آلی، تولید سیدروفورها و افزایش فراهمی عناصر کم مصرف به ویژه آهن و تولید آنزیم ACC دآمیناز موثر در کاهش اثرات سوء اتیلن تنشی به رشد بهتر گیاه کمک میکنند (گلیک و همکاران14، 2001).
باکتریهای آزادزی خاک که برای گیاهان مفید هستند، اغلب شامل تعدادی از باکتریهای مختلف نظیر Azotobacter،Azospirillum ،Pseudomonads ، Acetobacter،Burkholderia ، Bacilli و غیره هستند. باکتریهایPGPR میتوانند روی رشد و نمو گیاه به دو طریق غیر مستقیم و یا مستقیم تاثیر داشته باشند. تحریک غیرمستقیم رشد گیاه موقعی رخ میدهد که باکتریها، برخی از اثرات مضر یک موجود بیماریزا را توسط یک یا چند مکانیسم کاهش داده یا از عمل آن جلوگیری به عمل آورند. به عبارت دیگر، تحریک مستقیم رشد گیاه توسطPGPR معمولاً شامل تامین گیاه با یک ترکیب سنتز شده توسط باکتری یا تسهیل جذب عناصر غذایی از محیط میباشد. چون بسیاری از ترکیبات شیمیایی که جهت جلوگیری از آفات و بیماریها در گیاهان استفاده میشوند برای حیوانات و انسان خطرناک هستند و میتوانند در اکوسیستمهای طبیعی ماندگار شده و تجمع پیدا کنند، بنابراین مواد شیمیایی در حال جایگزین شدن با روشهای بیولوژیکی (استفاده از PGPR بیوکنترل) بیخطر برای محیط زیست جهت تحریک رشد گیاه هستند (وسی، 2003). خصوصیات مرتبط با بیوکنترل عوامل بیماریزای گیاهی عبارتند از:
1- سنتز آنتیبیوتیک
2- ترشح سایدروفور (کلاته کننده آهن) جهت به دست آوردن آهن محلول از خاک و تامین آن برای گیاه و بنابراین محروم کردن عوامل بیماریزای قارچی در کسب آهن محلول
3- تولید (باقری و همکاران، 1381)متابولیتهای با وزن مولکولی کم نظیر هیدروژن سیانید با فعالیت ضدقارچی
4- تولید آنزیمهای کتیناز، بتا-1،‏3-گلوکاناز، پروتئاز یا لیپاز که دیواره عدهای از سلولهای قارچی را میتوانند لیز کنند.
5- رقابت با عوامل بیماریزای گیاهی برای عناصر غذایی و محلهای روی سطح ریشه
6- کاهش تولید اتیلن تنشی (ناشی از حمله عامل بیماریزا در گیاهان با آنزیم ACC دآمیناز) (وسی، 2003).

1-10 مکانیسم عمل PGPR ها
باکتریهای ریزوسفری محرک رشد گیاه میتوانند با استفاده از مکانیزمهای مختلفی به طور مستقیم و غیرمستقیم در افزایش رشد و عملکرد گیاه نقش داشتهاند. در روش غیرمستقیم باکتریهای محرک رشد با استفاده از مکانیزمهای خاصی اثرات مضر بیماریهای گیاهی را تعدیل نموده و به این طریق موجب افزایش رشد گیاه میشوند. در روش مستقیم این باکتریها با تثبیت آزادزی نیتروژن، تولید متابولیتهای موثر در رشد گیاه، مانند هورمونهای گیاهی (اکسین، سیتوکینین، جیبرلین)، انواع ویتامینها بخصوص ویتامینهای گروه B و انواع اسیدهای آمینه مثل آرژنین، لیزین، تریپتوفان و بیوتین، افزایش حلالیت ترکیبات نامحلول مثل فسفر و پتاسیم از طریق تولید اسیدهای معدنی و آلی، تولید سیدروفورها و افزایش فراهمی عناصر کم مصرف به ویژه آهن و تولید آنزیم ACC دآمیناز موثر در کاهش اثرات سوء اتیلن تنشی به رشد بهتر گیاه کمک میکنند. اهمیت استفاده از PGPR ها برای گیاهان مختلف به عنوان کود زیستی هر روزه در حال افزایش میباشد و تحقیقات وسیعی در این مورد در حال اجراست. اما امکان استفاده از این موجودات در تحقیقات آزمایشگاهی گیاهی از جمله کشت بافت گیاهی هنوز در حال بررسی است. با توجه به اینکه این میکروارگانیزمها انواع مواد را به محیط اضافه میکنند، احتمال اینکه بر روی مراحل مختلف کشت بافت از ایجاد کالوس تا مرحله انتقال به خاک اثرات مثبتی داشته باشند وجود دارد. در این مورد گزارشهای بسیار اندکی موجود است و تحقیق بر روی این موضوع ضروری به نظر میرسد. گلیک (2001) عوامل پروبیوتیک از نظر عملکرد به دو گروه اصلی تقسیم میشوند:
1- عواملی که به‌طور مستقیم با مکانیزم‌های مختلف بر رشد گیاهان و جوانهزنی بذور یا بهبود تولید محصولات تاثیر می‌گذارند.
2- عواملی که از طریق کنترل بیمارگرهای گیاهی به‌طور غیرمستقیم برای رشد گیاهان مفید هستند.

1-10-1 نقش مستقیم PGPR ها
باکتری‌های محرک رشد گیاه به‌طورمستقیم از طریق مکانیزمهای زیر سبب رشد بهتر گیاهان می‌شوند (احمدزاده، 1392):
1- تثبیت ازت: 78 درصد اتمسفر را ازت تشکیل می‌دهد، اما گیاهان به‌طورمستقیم قادر به استفاده از آن نیستند. تثبیت ازت توسط باکتری‌ها از دو طریق در گیاهان لگوم (تیره‌ی بقولات) توسط باکتری‌های گروه ریزوبیوم با ایجاد گره و به‌طور همزیست و در گیاهان غیرلگوم به‌کمک باکتری‌های گروه ازتوباکتر بدون ایجاد گره و به‌طور غیرهمزیست انجام می‌شود.
2- حل کردن فسفات: این باکتریها به کمک آنزیم‌های فسفاتاز خارج سلولی فسفات‌های آلی را به ترکیبات معدنی تبدیل می‌کنند.