ن نیز از بین می روند. لذا کیست های تخمدانی به نسبت منشأیی که از آن ایجاد می شوند به صورت زیر تقسیم بندی می گردد:] 14[.
1- کیست های با منشأ فولیکولی : این نوع کیست در زمانی که تخمک گذاری انجام نمی شود و یا وقتی که فولیکول بالغ در خود کلاپس شده، تشکیل می گردد و می تواند رشدی با قطر 3/2 اینچ داشته باشد. پاره شدن چنین کیستی می تواند در تخمدان درد بسیار شدیدی را در همان طرف به وجود آورد. این کیست ها بدون علامت تشکیل شده و ممکن است در عرض چند ماه ناپدید شود.
2- کیست جسم زرد یا کورپوس لوتئوم (Corpus Luteum) : این نوع کیست تخمدانی معمولاً بعد از رها شدن تخمک از فولیکول رخ می دهد. اگر بارداری رخ ندهد، جسم زرد شکسته شده و ناپدید می گردد. حال اگر خون یا مایع درون جسم زرد تجمع یابد می تواند باعث دردهای موضعی، بی نظمی یا قطع قاعدگی یا علائمی مشابه بارداری خارج رحمی شود. به دنبال جذب خون، یک کیست جسم زرد حاصل می شود که حتی در مواردی قطرش از 11 سانتی متر نیز تجاوز می کند. در اکثر موارد این کیست ها در یک طرف بدون علائم بالینی ممکن است یافت شوند.
3- کیست های تکا لوتئینی (Theca lutein cyst): در بین کیست های عملکردی تخمدانی کمترین میزان شیوع را دارند. این کیست ها معمولا دو طرفه بوده و قطر آن ها ممکن است از 25 سانتی متر تجاوز نماید. معمولاً مشکل بیمار درد و احساس سنگینی در لگن و یک توده قابل لمس در آدنکس است. این کیست ها غالباً به همراه حاملگی (از جمله حاملگی های مولار)، در چندقلویی، کوریوکارسینوما، دیابت، حساسیت بهRh ، کلومیفن سیترات و آنالوگ GnRH ممکن است دیده شود. کیست های تکالوتئینی ممکن است چند حفره ای باشند و به طور خود به خودی پسرفت کنند.
4- کیست درموئید (Dermoid cyst): این یک کیست غیرعادی است که معمولا در خانم‌های جوان تر ایجاد شده و قطر آن تا 6 اینچ می رسد که به آن “تراتوم” هم گفته می‌شود. این کیست شبیه بافت پوستی است و در آن چربی، استخوان، مو و غضروف هم ممکن است وجود داشته باشد.
5- کیست هموراژیک (Hemorrhagic cyst): کیست هموراژیک تخمدان بر اثر پارگی رگ دیواره کیست تخمدان و بروز خونریزی داخل کیست می تواند ایجاد گردد. تظاهر آن با علائمی همچون درد شکمی در یکطرف بدن است.
6- کیست اندومتریوم (endometrioma cyst): این گونه کیست ها در حالتی ایجاد می‌شود که فرد مبتلا به اندومتریوز باشد (یعنی بافت اندومتر رحم در جایی خارج از رحم رشد کند). وقتی بافت رحم در تخمدان رشد کند، چنین کیستی به‌وجود می‌آید. این بیماری در سنین باروری خانم‌ها رخ داده و ممکن است باعث درد مزمن لگن و خونریزی شود.
7- کیست ساده: کیست هایی حاوی مایع سروزی، با جدار نازک و شفاف هستند که معمولا نرم می باشند، و قطرشان به ندرت از 10 سانتی متر تجاوز می کند. این کیست ها معمولا در سنین یائسگی شیوع دارند که عمدتاً یکطرفه هستند، اما در تخمدان مقابل به احتمال زیاد، تعدادی اجسام ژرمینال یافت خواهد شد. کیست‌های ساده از کیست‌های اجسام ژرمینال حاصل می شوند. پس از کیستی شدن در اجسام ژرمینال، اپی‌تلیوم پوششی دچار پس‌رفت می شود و در صورتی که به جای پس‌رفت، تکامل و تمایز صورت بگیرد، کیست‌هایی با لایه اپی‌تلیوم شبیه اپی‌تلیوم لوله تشکیل خواهد شد.
8- تخمدان پلی کیستیک (Polycystic ovary): تخمدان پلی کیستیک زمانی‌ به وجود می‌آید که کیست‌های متعدد کوچک در یک تخمدان بزرگ دیده شود. این حالت در خانم‌های طبیعی یا دارای اختلال هورمونی ممکن است دیده شود. اولتراسوند (سونوگرافی) در این زمینه تشخیصی می تواند موثر باشد. نوعی از این کیست را نشانگان یا سندرم تخمدان پلی کیستیک گویند. در این نشانگان علائم دیگری هم همراه است مثلا خطرات قلبی- عروقی و مقاومت به انسولین وجود دارد که خطر دیابت و فشار خون بالا را زیاد می‌کند. علاوه بر این باعث خونریزی غیرطبیعی ماهیانه و سقط و ناباروری می‌شود. مهمترین مشکل موجود در این بیماران، عدم تخمک گذاری است که ممکن است به ناباروری بیانجامد. علائم تخمدان پلی‌کیستیک هنگامی ظاهر می‌شود که عدم تخمک‌گذاری برای مدتی طولانی تداوم یافته باشد ]14[.
1-5- سندرم تخمدان پلی کیستیک
سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) یک ناهنجاری هورمونی رایج در میان زنانی است که در سنین باروری قرار دارند. نام این سندرم با توجه به ظاهر اکثر تخمدان های مبتلا به این عارضه انتخاب شده است، یعنی وجود کیست های متعدد بر روی دیواره خارجی تخمدان ها. این سندرم می تواند بر جنبه های مختلف سلامت زنان تأثیر گذار باشد، از قبیل : سیکل قاعدگی، توانایی باروری، هورمون ها، قلب، رگ های خونی و ظاهر فرد مبتلا ]25[.
شکل1-7- تفاوت تخمدان پلی کیستیک و تخمدان سالم
شایع ترین علت تخمک گذاری نامنظم و عدم تخمک گذاری، چه در جمعیت عمومی و چه در زنان مراجعه کننده با ناباروری، سندرم تخمدان پلی کیستیک است. عدم تخمک‌گذاری ممکن است به دلایل متفاوتی، نظیر مشکلات در محور هیپوتالاموس‌- هیپوفیز، فیدبک غیر طبیعی به معنای عدم تحریک FSH یا LH یا پاسخ به آن ها، شرایط موضعی، آناتومیک و فیزیولوژیک تخمدان ها و تجمع آندروژن‌ها در فولیکول تخمدانی بوجود بیاید ]25[. شکل 1-7، تفاوت تخمدان سالم و پلی کیستیک را نشان می دهد، که تخمدان پلی کیستیک حاوی کیسه های پر از مایع متعددی می باشد.
PCOS، با رد سایر اختلالات و وضیعت های طبی مانند حاملگی، اختلالات هیپوتالاموس و هیپوفیز یا سایر علل هایپر آندروژنیسم (مانند تومورهای ترشح کننده آندروژن یا نوع غیر کلاسیک هایپر پلازی مادرزادی فوق کلیه) و همچنین وجود دو معیار از معیارهای زیر، تشخیص داده می شود:
1- تخمک گذاری نامنظم یا عدم تخمک گذاری (تظاهر یافته به صورت قاعدگی نامنظم یا عدم قاعدگی).
2- افزایش میزان آندروژن ها در گردش خون، یا هایپر آندروژنیسم (تظاهرات بالینی افزایش آندروژن).
3- تخمدان های پلی کیستیک تشخیص داده شده با سونوگرافی (وجود کیست های کوچک متعدد در تخمدان ها) ]8 و46[.
شکل 1-8- تصویر سونوگرافی تخمدان پلی کیستیک تخمدان نرمال
یکی از مشکلات زیربنایی موجود به همراه سندرم تخمدان پلی کیستیک، وجود عدم تعادل هورمونی است. در زنانی که به سندرم تخمدان پلی کیستیک مبتلا هستند،تخمدان ها بیش از حد طبیعی آندروژن تولید می کنند. آندورژن ها هورمون های مردانه ای هستند که زنان نیز آنها را تولید می کنند. بالا رفتن این هورمون ها روی شکل گیری و آزادسازی تخمک در دوره تخمک گذاری تأثیر می گذارد ]25[.
محققین همچنین بر این باورند که انسولین با سندرم تخمدان پلی کیستیک در ارتباط است. انسولین هورمونی است که تبدیل قند، نشاسته و سایر مواد غذایی را برای بدن به منظور مصرف یا ذخیره سازی کنترل می نماید. در بسیاری از زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک مقدار انسولین بسیار بالاست. به نظر می رسد مقدار بالای انسولین تولید آندوژن ها را افزایش می دهد. میزان بالای آندوژن می تواند به عوامل زیر منجر شود: آکنه، رشد موهای زائد، افزایش وزن، مشکل در تخمک گذاری]8 و 25[.
1-5-1- شیوع PCOS
بین یک دهم تا یک بیستم زنانی که در سنین باروری قرار دارند، به بیماری سندرم تخمدان پلی کیستیک مبتلا می باشند. یعنی فقط در ایالات متحده آمریکا تقریباً 5 میلیون زن به این سندرم مبتلا هستند. سندرم تخمدان پلی کیستیک حتی ممکن است در دختران یازده ساله نیز بروز یابد ]25[.
در اکثر مطالعات، شیوع PCOS در زنان در سن باروری به طور میانگین 5 تا 10 درصد تخمین زده شده است. اما میزان شیوع گزارش به طور طبیعی وابسته به نژاد و قومی که مطالعه روی آن ها انجام می پذیرد، می باشد. به طور مثال این نرخ در فنلاند 4/3 % گزارش شده است در حالی که در کشور سوئد گزارش رسمی انتشار نیافته است ]44[. همچنین در ایالات متحده آمریکا 5 تا 8 % ]41[ و در استرالیا 12 تا 21 % گزارش گردیده است ]46[.
1-5-2- عوامل بروز PCOS
اگرچه دانشمندان علت وقوع سندرم تخمدان پلی کیستیک را نمی‌دانند ولی عوامل زیر می توانند در این میان نقش داشته باشند:
1- عدم تعادل هورمونی:

  • 2