زمـــان الکترونیکـــی وغیرالکترونیکـی اسـت و هـدف آن بهینـ هسـازی بـازدهی آموزش همراه با کاهش هزینهها است (23). در ای ن محیطتعاملات و ارتباطات اجتماعی تسهیل می شوند، بـسیاری ازمــشکلات آموزشــی ســنتی کــاهش مــی یابنــد و بــرای یادگیرندگان محیطی انعطافپذیر، راحـت و در عـین حـالبهره مند از مزایای آموزشی چهره به چهره ایجاد مـی شـود (24).
Moskal و hortman ، Dziuban طبق نظر
(25)، یـادگیری تلفیقـی بـه دوبـاره طراحـی کـردن مـدلآموزش ی هم راه ب ا مشخ صات آن اش اره دارد ک ه ای نویژگیها عبارتند از: 1. تغییر از آموزش معلم محـوری بـهشاگرد محوری که یادگیرندگان فعال هـستند؛ 2. افـزایشتعاملات بین معلم-شاگرد، شا گرد-شاگرد، شاگرد -محتوا وشاگرد-برونداد. همچنین کشف شده اسـت کـه یـادگیریتلفیقی در برنامههای آموزش معلمـان، کارآمـدی معلمـانابتدایی، مهار تهای تفکـر انتقـادی، خلاقیـت و کارآمـدیتدریس شخصی مؤثر است (26). در یادگیری تلفیقی هـمیادگیرنده و هم یاددهنده با انگیزه بیشتری بـه یـادگیری وجستجوی مطالب می پردازند و یادگیری بهتر و عمیقتـریایجاد می شود (27). در مقایسه با آموزش سنتی، استفاده ازفناوری موجب بهبود تعاملات اجتماعی بـین دانـشجویان،یادگیری مشارکتی و یادگیرنده- محور می شود کـه بهبـودتفکر انتقادی، تأمل و بازتاب اندیشه، به اشـتراک گذاشـتننقطه نظـرات گونـاگون، انـسجام محتـوا و افـزایش درکدانشجویان از کاربردهای محتوا را به دنبال دارد (28).
بیشتر مطالعـات در ایـن زمینـه بـرروی اثربخـشیتکنولوژیهایی است که در زمینه آموزش به عنوان مکملآموزش حضوری در کلاس درس به کار رفتـه و همچنـینبر عوامل تعیین کننده و پیش بینی کننده موفقیت یا شکستدر این رویکرد، متمرکز شده است (29). تعداد کمی از اینمطالعات در مورد آموزش عالی به طور اخص متمرکز بودهاست (30). از پژوه شهایی که در این زمینه صورت گرفتهاست می توان به یک تحلیل در سطح وسـیع در رابطـه بـااستفاده از تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات، در مورد این که چه مق دار تکنولوژی ها مورد استفاده قرار گرفتـه انـد توسـطChen و همکاران (31) وKuh وhu (32) اشاره کـرد،اما توجهات و ملاحظات کمی در مورد ایـن کـه چگونـه وچرا از این تکنولوژی استفاده شده اسـت وجـود دارد (33).
پژوهش دیگری که در ایـن زمینـه صـورت گرفتـه اسـت،پژوهش اﷲ کرمی (34) است که نشان داد یادگیری تلفیقیدر مقایسه با روش حضوری بـر افـزایش خلاقیـت، تفکـرانتقـادی و مؤلفـه هـای سـیالی، بـسط، ابتکـار، تحلیـل، و استنباط دانش آموزان اثربخشی بیـشتری دارد. بنـی هاشـم،رضایی، بدلی و دانا نیز در پژوهـشی (23) تـأثیر یـادگیریتلفیقی بر تفکر خلاق دانشجویان را نشان دادنـد. زهـری -انبوهی، نیکروان مفرد و پازارگاردی (35) اظهار داشت کـ ه الگوی آموزش بالینی تلف یقی، در مقایسه با الگوی آمـوزشس نتی، روی ارتق اء س طح درک و عملک رد دان شجویان پرستاری در کارآموز ی بالینی واحد قلب مؤثرتر بوده است.
بررسـی پژوهـشها ی پیـشین نـشان مـیدهـد کـه یادگیری تلف یقی م یتواند از جمله روشهای کارآمد و مؤثردر یـادگیری باشـد. پـژوهش اهـ ی متعـددی بـه مقایـسه اثربخشی روشهای یادگیری تلفیقی و سنتی (17،36و37) پرداخت هان د. ب سیاری از مربی ان در تح صیلات ع الی از یادگیری تلف یقی، بهعنوان روش جـایگزین بـرای آمـوزشچهرهبهچهره و آموزش به کمک کامپیوتر، استفاده کردهاند.
این شیوه نقاط قوت هر یک از این آموزشهـا را دارد و درعین حال ضعفهای آن ها را به کمترین میزان مـی رسـاند (38).
بنا بر مطالب فوقالذکر، ضرورت داشتن مهارتهای تفکر انتقادی دانشجویان پرستاری و قابـل پـرورش بـودن مهارتهای تفکر انتقادی از یک سو، که به عنوان یکـی ازنیازهای اصلی جامعـه مـدرن امـروزی و حرفـه پرسـتاریشناخته مـی شـود و ظهـور انـواع تکنولـوژی هـا در زمینـهآموزش در کنار تدریس حضوری و گـسترش وسـیع نگـاهتلفیقی به این امر از سوی دیگر، نشاندهنده اهمیـت ایـن
دو موض وع ب رای تحقی ق اس ت. ب ا توج ه ب ه اهمی ت مهارتهای تفکر انتقادی و رشد آن در عرصه فعالیتهـایپرستاری به نظر میرسد که یک مسأله ضروری و پایـهای اس ت، ام ا آنگون ه ک ه بای د در ط ی مراح ل تح صیلیدانشجویان پرستاری به آن توجـه کـرد، نمـی شـود. بـدینترتیب نتیجه آن برخورداری از سطوح پایینتر این مهـارتمیان دانشجویان و پرسنل پرستاری بوده است که باید بـهآن توجه و در جهت رفع آن برنامه ریزی گردد و همچنـینپـرورش نیـروی انـسانی مبتنـی بـر فنـاوری اطلاعـات و ارتباطات و اسـتفاده از یـادگیری الکترونیکـی در آمـوزشبرای جامعه اجتنابناپذیر است، لذا پژوهش حاضر، با هدفتعیین اثربخشی یادگیری تلفیقی بر پـرورش مهـارتهـایتفکر انتقادی و مؤلفههای آن (تحلیل، استنباط، ارزشـیابی،استدلال استقرایی و استدلال قیاسی) است.

روش مطالعه
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

در این پژوهش، از طـرح آزمایـشی پـیش آزمـون- پس آزمون با دو گروه (آزمـایش و کنتـرل) اسـتفاده شـد. جامعه آماری این پـژوهش را کلیـه دانـشجویان پرسـتاریدانـشگاه علـوم پزشـکی اردبیـل تـشکیل مـی داد. نمونـه پـژوهش حاضـر، شـامل دو کـلاس بـود کـه بـه صـورتنمونهگیری در دسترس انتخاب گردید و دانـشجویان یـککلاس 30 نفر و دیگری 31 نفر بودند؛ که در کـل، حجـمنمونه 61 نفر بود. معیارهای ورود به مطالعه، تمایل داشتندانشجویان به شرکت در پژوهش و برداشتن درس تغذیه وتغذیه درمانی بود و معیـار خـروج از مطالعـه هـم نداشـتنتمایل شرکت در پژوهش بود. برای اجرای پژوهش حاضر،ابتدا با دانشگاه علوم پزشکی اردبیل، برای انجام پـژوهش،هماهنگیهای لازم به عمل آمـد و بـا قبـول همکـاری ازسوی آن دانشگاه و بعـد از مـذاکره بـا اسـتاد مربوطـه درخــصوص شــیوه اجــرای پــژوهش، ابتــدا پــیش آزمــونمهارتهای تفکر انتقادی برای هر دو گروه (گروه آزمایشو کنترل ) اجرا شد . سپس یکـی از کـلاسهـا بـه صـورتگمارش تصادفی به عنـوان گـروه آزمـایش و دیگـری بـهعنوان گروه کنترل برگزیده شـدند. پـس از اجـرای پـیشآزمون، متغیر مـستقل (یعنـی اسـتفاده از تکنولـوژیهـایاطلاعاتی و ارتباطاتی از قبیل وایبـر، ایمیـل و وبـلاگ درکنار آموزش حضوری در کلاس و به عبارت دیگر آمـوزشبرای گروه آزمایشی علاوه بر استفاده از آموزش حـضوری،با استفاده از تکنولوژ یهای ارتباطی مثلاً از طریـق ایمیـلتکالیف دانشجویان مورد بررسی قـرار مـی گرفـت و یـا بـااستفاده از گروهی که در شـبکه اجتمـاعی مجـازی وایبـرتشکیل داده شده بود به بحث و گفت وگو در مورد موضـوعدرســی پرداختــه مــی شــد و از طریــق وبــلاگ تکــالیفدانشجویان مورد برسی قرار می گرفت و نمرهدهـی هـم ازطریق وبلاگ بود) به مدت یک ترم تحـصیلی (سـه مـاه) برروی گروه آزمـایش اعمـال گردیـد و در نهایـت، بعـد ازپایان ترم تحصیلی، پس آزمـون پرسـشنامه مهـارتهـایتفکر انتقادی برروی هر دو گروه اجرا شد که بدین ترتیب،اطلاعات مـورد نیـاز جمـعآوری شـده و سـپس بـه دلیـلاستفاده از پیش آزمون جهت تعدیل تفاوتهای اولیـه بـینآزمــودنیهــا بــا اســتفاده از روش تحلیــل کوورایــانس(ANCOVA) مورد تجزیه و تحلیل واقع شـدند. دلیـلاستفاده از این آزمون به این امر بر میگـردد کـه در طـرحپژوهش حاضر محققان برای کنترل اثر مربوط به آمـادگیقبلی و تعدیل اثر این متغیر از پیش آزمون به عنوان متغیـرکنترل استفاده گردید.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

قبل از استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس باید برخیاز پیش فرضهای مهم این آزمون آماری مورد بررسـی قـراربگیرد، چرا که عدم رعایت این مفروضهها ممکن است نتایجتحقیق را با سوگیری همراه سازد. پیشفرضهای استفاده ازتحلیل کوواریانس عبارتند از: نرمال بودن توزیـع پراکنـدگیدادهها – برابری واریانسهای خطا – همگن بـودن خطـوطرگرسیون، این سه مفروضه قبل از تحلیل کوواریانس بـرایاین پژوهش مورد بررسی قرار گرفت. خوشـبختانه هـر سـهمفروضه آزمون تحلیل کوواریانس برقرار بود . یعنـی اسـتفادهاز تحلیل کوواریانس برای تحلیـل دادههـای ایـن پـژوهشمناسـب بـود. بـدین صـورت، از طریـق مقایـسه دو گـروه، فرضیه های پژوهش مورد بررسی قرار گرفتند.
ابــزار اســتفاده شــده در ایــن پــژوهش پرســشنامهمهارتهای تفکر انتقادی کالیفرنیا فرم ب (CCTST) بـود .
این پرسشنامه که در سال 1990 توسـط فاسـیون و فاسـیونساخته و ارزیابی شد دارای 34 گویه است که برخـی از آنهـاچهار گزینهای و برخی پنج گزینهای است . در هر گویـه فقـطیک پاسخ صحیح وجود دارد و نمره کل فرد میتواند حـداکثر34 باشد . پنج حوزه تفکر انتقادی که در این پرسـشنامه مـورد ارزیابی قـرار مـیگیـرد شـامل تحلیـل، ارزشـیابی، اسـتنباط،استدلال استقرایی و استدلال قیاسی است. زیرمقیاس تحلیلشامل 9 گویه، ارزشیابی شامل 14 گویه، اسـتنباط شـامل 11 گویه و استدلال استقرایی و قیاسی هر کدام شامل 15 گویـهاست. میانگین تعیین شده برای این آزمون 89/15 اسـت (3). ضریب پایایی آزمون با استفاده از روش آلفای کرونباخ 72/0 و اعتبار سازه تمام خرده مقیاسها با همبستگی مثبت و بالا بین 60-65% گزارش شده است (39).

یافتهها
در پژوهش حاضر 39 دانشجوی دختـر (93/63%) و
22 دانشجوی پسر (06/36%) حضور داشتند. میانگین سنیدانشجویان 14/21 با انحراف استاندارد 06/2 بود.