ش به صورت در دسترس انتخاب شدند. تعداد نمونهها با در نظر گرفتن خطا در سطح 2% و توان آزمون 52% و با توجه به مطالعه رنجبر و همکاران )3(، 112 نفر برآورد گردید. با توجه به احتمال ناقص بودن پرسشنامهها و در نظر گرفتن 12% ریزش نمونهها، 132 نفر از دانشجویان مشغول به تحصیل به عنوان نمونه مطالعه در نظر گرفته شدند که تعداد 102 مورد از آنها پرسشنامهها را تکمیل نمودند. معیار ورود به مطالعه، مشغول به تحصیل بودن در رشته پرستاری و تمایل به شرکت در مطالعه و تکمیل ناقص سؤالات پرسشنامه به عنوان معیار خروج در نظر گرفته شد.
ابزار گردآوری اطلاعات در پژوهش حاضر پرسشنامه دو قسمتی بوده که بخش اول شامل ثبت مشخصات فردی و دموگرافیک شامل سن ،جنس، سنوات تحصیلی و معدل کل بوده و بخش دوم پرسشنامه استانداردگرایش به تفکر انتقادی ریکتس )Ricketts-0223( بود .این پرسشنامه یک ابزار خودگزارشی است که میزان تمایل به تفکر انتقادی را میسنجد و دارای 33 عبارت و 3 زیرمقیاس خلاقیت) 1، 2، 0، 11، 11، 10، 01، 02، 06، 05 و 03(، کمال یا بالندگی )0، 10، 12، 13،
نشریه آموزش پرستاری، دوره 1، شماره 4، مهر و آبان 5931
گردید عدم شرکت در پژوهش هیچ گونه تأثیر منفی بر آموزش آنها در دانشکده ندارد. جهت اجرای این پژوهش دانشجویان نیم سال پایانی سال اول، دوم، سوم و چهارم به عنوان نمونه در نظر گرفته شدند و عملکرد تحصیلی آنها با معدل کل سنجیده شد. در پایان دادهها جمع آوری شده و با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 16 و با شاخص آمار توصیفی) برآورد فراوانی، میانگین و انحراف معیار( و آمار استنباطی ) آنالیز واریانس تک عاملی، آزمون تی تست و ضریب همبستگی پیرسون ( مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در همه آزمونها سطح معناداری 2% مد نظر قرار گرفت. همچنین جهت آزمون نرمال بودن متغیرها از آزمون آماری کلوموگروف- اسمیرنوف استفاده گردید.
یافتهها
نتیجه آزمون کلوموگروف- اسمیرنوف با (66/2 = P( نشان داد که دادهها از توزیع نرمال برخوردارند. همچنین بر اساس نتایج پژوهش ،میانگین سنی دانشجویان 1/0 ± 60/01 با حداقل سنی 13 سال و حداکثر 06 سال بوده است. اکثریت واحدهای مورد مطالعه زن) 1/20%( بوده و 60 نفر) 0/21%( معدل بالای 12 داشتهاند. یافتهها نشان داد که میانگین نمره گرایش به تفکر انتقادی دانشجویان 23/12 ± 1/116 بوده است .جدول 1 میانگین و انحراف معیار نمره گرایش به تفکر انتقادی و زیر مقیاسهای آن در سه حیطه خلاقیت، کمال و تعهد را نشان میدهد. آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که بین گرایش به تفکر انتقادی با معدل کل ارتباطی وجود ندارد )52/2 = P( و (20/2 = r( و همچنین بین گرایش به تفکر انتقادی و سن نیز ارتباط آماری معنی داری دیده نشد (33/2 = P) و (20/2 r =). 32،03، 31، 30 و 33( و تعهد) 3، 1، 6، 5، 3، 12، 13، 16، 15، 00-
02 و 00( است. آزمودنی در یک مقیاس لیکرت 2 درجهای )از شدیداً مخالفم= 1 تا کاملاً موافقم= 2(، میزان مخالفت یا موافقت خود با هر یک از عبارات را مشخص میکند. در این پرسشنامه، نمرهگذاری بدین شرح است: شدیداً مخالفم = 1، مخالفم = 0، نمیدانم = 3، موافقم = 1 و کاملاً موافقم = 2. سؤالات) 0، 10، 12، 13، 03، 32، 30، 33( پرسشنامه، نمره گذاری به صورت معکوس انجام شده است. ریکتس )0223( بهمنظور هنجاریابی پرسشنامه گرایش به تفکر انتقادی، آن را بر روی 62 نفر از دانشجویان سال دوم رشته کشاورزی اجرا کرد. ضریب پایایی زیرمقیاس خلاقیت = 03/2، بالیدگی = 02/2 و زیرمقیاس تعهد = 53/2 و ضریب پایایی 56% برای کل پرسشنامه گزارش شد. حداکثر و حداقل نمره کسب شده در این آزمون 162 و 33 و میانگین 33 امتیاز بوده است و در زیر مقیاس خلاقیت با حداکثر 22 و حداقل 11 با نمره میانی 33، بالندگی یا کمال با حداکثر نمره 12 و حداقل 3 و میانگین 00 و تعهد با حداکثر نمره 62 و حداقل 13 و با میانگین 33 میباشد
.)1(
در مطالعه کرمی و همکاران) 0211(، همبستگی درونی پرسشنامه، با آلفای کرونباخ 01% تائید شده است )00(. در مطالعه حاضر نیز این ضریب 02% انداره گیری شد. جهت اجرای این تحقیق پژوهشگر پس از اخذ مجوز از دانشکده پرستاری-مامایی شیراز، با مراجعه به کلاسهای درس نظری دانشجویان پرستاری و معرفی خود، هدف از انجام مطالعه و نحوه پاسخگویی به پرسشنامه را برای آنها توضیح داده و در صورت تمایل به شرکت در مطالعه، پرسشنامه در اختیار آنها قرار داده میشد و در رابطه با حفظ بی نامی به آنها اطمینان خاطر داده شد و خاطرنشان

جدول 1: شاخصهای امار توصیفی گرایش به تفکر انتقادی و زیر مقیاسهای آن در دانشجویان پرستاری
میانگین ± انحراف معیار حداکثر نمره حداقل نمره زیر مقیاسهای تفکر انتقادی
10/00 ± 2/1 23 05 خلاقیت
00/21 ± 1/0 30 10 کمال
10/20 ± 2/3 22 31 تعهد
116/21 ± 12/23 112 31 نمره کلی

بوده است و نتیجه آزمون تی مستقل تفاوت معنی داری را بین تفکر انتقادی با جنس نشان نداد (50/2 =(P . گرایش به تفکر انتقادی در دانشجویان با معدل زیر 12 و بالای 12 یکسان بوده ونتیجه آزمون تی مستقل بیانگر آن بود که دو مؤلفه گرایش به تفکر انتقادی و معدل کل ارتباط معنادار آماری با هم ندارند (30/2 =(P . جدول 0 میانگین و انحراف معیار نمره گرایش به تفکر انتقادی را بر اساس سنوات تحصیل نشان میدهد. آزمون آنالیز واریانس تک عاملی تفاوت معنی داری را بین سنوات تحصیل و میزان گرایش به تفکر انتقادی نشان نداد )00/2 = F و 20/2= P(. میانگین نمره گرایش به تفکر انتقادی در مردان 2/11 ± 22/111 و در زنان 0/5 ± 16/115

جدول 2: میانگین و انحراف معیار نمره گرایش به تفکر انتقادی بر اساس سنوات تحصیل
کل تعهد خلاقیت کمال تفکر انتقادی
111/6 ± 0/5 10/2 ± 2/0 11/0 ± 0/3 06/1 ± 2/1 ترم دوم
113/3 ± 11/0 12/6 ± 0/6 12/6 ± 6/5 00/0 ± 0/1 ترم چهارم
113/0 ± 3/3 13 ± 1 11/6 ± 3/6 05/6 ± 2/1 ترم ششم
111 ± 11/1 16/3 ± 2/1 10/0 ± 2/6 02/0 ± 2/6 ترم هشتم
116/1 ± 12 10 ± 2/3 10/0 ± 2/1 00 ± 1/0 کل
مقادیر جدول به صورت انحراف معیار ± میانگین بیان شده اند.
00
بحث
مطالعه حاضر با هدف بررسی میزان گرایش به تفکر انتقادی و ارتباط آن با عملکرد تحصیلی در دانشجویان پرستاری انجام گردیده است .
تفکر انتقادی لازمه کار پرستاری میباشد )00(. لذا این مسئله باید به دانشجویان پرستاری آموخته شود تا در کسب تجارب آموزشی و حرفهای رشد و توسعه پیدا کنند. بررسی تفکر انتقادی در پرستاری ممکن است از بررسی این مؤلفه در سایر رشتهها به علت ماهیت عملکرد بالینی آن متفاوتتر باشد )06, 00(. نتایج این مطالعه نشان داد که میزان گرایش به تفکر انتقادی در دانشجویان پرستاری بالاتر از حد میانگین آن بوده است. در راستای این امر نتیجه تحقیق Simpson و همکاران) 0220( نشان داد که نیاز به تفکر انتقادی در پاسخ به تغییرات سریع محیط مراقبت بهداشتی ضروری بوده و پرستاران باید برای ارائه مراقبتها به شکل انتقادی تفکر نمایند )05(. نتایج پژوهشها بر روی دانشجویان پرستاری در کانادا و استرالیا با نتایج مطالعه حاضر مشابه گزارش شده بود )03(. اما نتیجه مطالعه برخورداری نشان داد که 5/51% از دانشجویان پرستاری گرایش متزلزل به تفکر انتقادی را نشان داده و تقریباً هیچکدام گرایش قوی و باثبات نداشتهاند )03( و همچنین نتیجه مطالعه Suliman و همکاران )0223( نشان داد که دانشجویان پرستاری تمایل اندکی به تفکر انتقادی داشتهاند )32( در پژوهشی که توسط پاریاد و همکاران )0211( در شهر رشت انجام گرفت 56% دانشجویان کارشناسی پرستاری دارای تفکر انتقادی ضعیف بودهاند )01(. محیط آموزشی و شیوه تدریس میتواند در گرایش به تفکر انتقادی تأثیر گذار باشد. شاید علت گوناگونی در نتایج و ناهمسو بودن در آن ناشی از این مسئله باشد .محیطهای آموزشی که ایجاد کننده فرصت و فضای مناسب جهت تعامل هستند موجبات ارتقاء مهارت تفکر انتقادی را فراهم میآورند )0(. روش فعال تدریس ،شیوه تدریس مبتنی بر مشارکت گروهی، روش مسئله و همچنین روش آموزش مبتنی برسازنده گرایی در پرورش و رشد تفکر انتقادی تاثیرگذار میباشد )01, 00(.
در حالی که انتظار میرفت دانشجویان ترم بالاتر در پی افزایش سطح تحصیلات و افزایش تجارب گرایش به تفکر انتقادی بالاتری داشته باشند و مهارت تفکر نقادانه را بیشتر مورد استفاده قرار دهند ولی یافتهها حاکی از آن بود که بین گرایش به تفکر انتقادی و سنوات تحصیلی ارتباط معناداری وجود ندارد. همچنین نتایج مطالعات Cisneros )0223( بر روی دانشجویان داروسازی با نتایج مطالعه حاضر مشابه است )31(. در حالیکه در پژوهش Rogal و همکاران)0225( بر روی پرستاران بخش ویژه، نتایج نشان داد که میانگین نمرات گرایش به تفکر انتقادی از سال 1 به سال 1 افزایش داشته است )30(.
نتیجه مطالعه زرقی )0222( نیز نشان داد که بین میزان نمره تفکر انتقادی دانشجویان و ترم تحصیلی آنها تفاوت معناداری وجود ندارد )02(. این در حالیست که در صورت توجه کافی به رشد تفکر نقادانه در برنامههای آموزشی، انتظار میرود که مهارت تفکر انتقادی در دانشجویان مراحل پایانی تحصیل، رشد قابل قبولتری داشته باشد. بر این اساس میتوان گفت که توجه به این مقوله باید از سیاستهای جدی در آموزش پرستاری باشد. این ناهمگونیها در نتایج و یافتهها
03
میتواند ناشی از عوامل متعدد فرهنگی، نوع مطالعه و حجم نمونه باشد .در این زمینه نتیجه مطالعه میرمولایی و همکاران )0220( نشان میدهد که عواملی چون کیفیت آموزش، شیوه آموزش و روشهای ارزیابی دانشجویان از عوامل مؤثر بر میزان گرایش به تفکر انتقادی میباشد )33(.
نتایج نشان داد که بین جنس و نمره تفکر انتقادی تفاوتی دیده نشده است.