نی است. گزارش شده است که این آنزیم ها پس از تمرینات شدید به میزان 2 تا 10 برابر میزان طبیعی خود افزایش می یابند (18). همچنین بخشی از آسیب عضلانی طی دوره زمانی پس از فعالیت افزایش مییابد که ارتباطی با آسیب مکانیکی ایجاد شده طی ورزش ندارد (5). گونه های اکسیژن فعال (1ROS) نقش مهمی را در شروع پیشرفت آسیب تار عضلانی پس از مواجهه با آسیب مکانیکی اولیه بازی میکنند
(25،5). با توجه به افزایش تولید رادیکال های آزاد متعاقب انجام تمرین برونگرا برخی از محققین

.1 Reactive Oxygen species
معتقدند مصرف آنتی اکسیدان ها باعث کاهش رادیکال های آزاد می شود. درنتیجه واکنش های التهابی و فرایند آسیب سلول را به تأخیر می اندازد و یا آن را متوقف می کند (22،5،4). با توجه به دارا بودن اثرات آنتی اکسیدانی گیاه نعناع به واسطه وجود کاروتنوئیدها و فلاونوئیدها که خواص آنتی اکسیدانی بیشتری نسبت به سایر ترکیبات نعناع دارند (17،6). لذا تا حدی می توان آثار مثبت نعناع را با آثار آنتی اکسیدانی آن مرتبط دانست (27،23،17،14،6). لیکن تحقیقات مشابه بر روی اثرات پیشگیری کننده مواد آنتی اکسیدانی غیر آنزیمی نظیر ویتامین C و E نتوانسته است مشابه تحقیق حاضر علائم DOMS را کاهش دهد (5). ربیع نژاد و همکاران (1393) در تحقیقی با عنوان اثر مصرف کوتاه مدت ویتامین C و Eبر شاخص پراکسیداسیون لیپید و کوفتگی عضلانی تأخیری در بازیکنان حرفه ای بسکتبال در مقایسه با نتایج تحقیق حاضر نشانگر تأثیر بیشتر اسانس نعناع نسبت به ویتامین C و E در پیشگیری از ایجاد DOMS است (5).
بررسی کورتیزول سرم (شکل4) نشان داد که در هر دو گروه متعاقب DOMS نسبت به قبل مداخله میزان هورمون کورتیزول افزایش داشت. ولی در گروه تجربی این افزایش به طور معنی داری کمتر از گروه کنترل بود. یکی از علائم زیست شیمیایی کوفتگی عضلانی تأخیری تغییرات سطوح پلاسمایی هورمون کورتیزول است (21). محرک های دردناک ناشی از هرگونه استرس جسمی یا آسیب بافتی در ابتدا از طریق ساقه مغز بالا میروند و درنهایت به برجستگی میانی هیپوتالاموس میرسند.
درنتیجه در این ناحیه 1CRF به داخل دستگاه پورت هیپوفیزی ترشح می شود و ظرف چند دقیقه، فعال شدن سلسله وقایع کنترلی منجر به افزایش چشمگیر کورتیزول خون می شود. (25،21،11) نتایج تحقیق حاضر با نتایج تحقیق معمارباشی و عابدینی (2011) که تأثیر مصرف عصاره گیاه خرفه بر سطوح هورمون کورتیزول متعاقب DOMS اندازه گیری کردند هم سو بود که علت آن می تواند به کار بردن روش درمانی گیاهی و تأثیرات این گیاه همانند اسانس نعناع مصرفی در تحقیق حاضر باشد (21). احتمالاً مصرف اسانس نعناع باعث تأثیر بر هیپوتالاموس و کاهش ترشح هورمون آزادکننده کورتیکوتروپین شده، که در پی آن میزان ترشح آدرنوکورتیکوتیکوتروپین از هیپوفیز کم شده و سبب کاهش ترشح کورتیزول از غده آدرنال گردیده است (7،1). گیتی ازگلی و همکاران (1392) در تحقیقی با استفاده از نعناع فلفلی بر کاهش اضطراب همین مسیر را برای تأثیر نعناع بر کاهش اضطراب عنوان کرده اند (1).

.1 Corticotropin-releasing factor
بررسی نتایج درک درد در مقیاس تالاگ (شکل5) و VAS (شکل6) نشان داد که مصرف 10 روزهخوراکی اسانس نعناع در گروه تجربی احتمالاً باعث درک درد کمتری نسبت به گروه کنترلشده است.
مطالعات نشان میدهد که استرس مکانیکی مانند فعالیت برونگرا باعث آسیب غشای برخی تارهای عضلانی کوچک (22،19،15) و اختلال هموستاز کلسیم از منابع خارج سلولی و فعال شدن متابولیسم اسید آراشیدونیک می شود (24،2). متابولیسم اسید آراشیدونیک موجب حساس شدن تارهای عصبی آوران نوع III و IV به تحریکات شیمیایی و مکانیکی و افزایش ادراک درد عضلانی میگردد (20،2).
بهخوبی ثابت شده است که پروستاگلاندینها، بهویژه پروستاگلاندینهای E و F مسئول تحریک گیرندههای حساس به درد می باشند (6،2) و اسانس نعناع با مهار مسیرهای التهابی بهصورت غیرمستقیم از سنتز پروستاگلاندینهای E2 جلوگیری کرده و از این طریق موجب کاهش درد می گردد (10). در تحقیقات قبلی اثر تجویز عصاره آبی نعناع به عنوان یکی از مهارکنندگان سنتز پروستاگلاندین -ها بر فاز حاد و مزمن درد موردتحقیق قرارگرفته و اظهارشده که نعناع از طریق مهار آنزیم سیکلواکسیژناز موجب مهار تولید پروستاگلاندین ها می شود (28،6) و در تحقیق عبدالملکی و رجبی (1392)، (6) و روتل و همکاران (2007)، (28) این اثر برای نعناع هم اثباتشده است. از طرف دیگر گزارش هایی در مورد اثرات سلولی نعناع بیان می کند که منتول دارای گیرنده اختصاصی در غشای سلول است (6،3) و احتمالاً منتول موجود در عرق نعناع روی رسپتورهای کاپای اوپیوییدی اثر نموده و بدین طریق، جریان و انتقال سیگنال درد را مهار و بلوک می کند و بدین طریق منجر به کاهش احساس درد می شود (10،6،3).
التهاب و ادم در کوفتگی عضلانی تأخیری مربوط به نفوذپذیری عروق آسیبدیده و عبور پروتئین های پلاسما به فضای میان بافتی و درنتیجه ادم بافتی است (10). پارگی تارهای عضلانی و التهاب ایجادشده پس از تمرینات برونگرا میتواند از طریق افزایش سفتی و خشکی عضله دامنه حرکتی را در مفاصل درگیر کاهش دهد (22،21،15). نتایج تحقیق حاضر در خصوص دامنه حرکتی زانو نشان دهنده تأثیرات سودمند مصرف اسانس نعناع در جلوگیری از کاهش دامنه حرکتی زانو و احتمالاً التهاب در مقایسه بازمان قبل از کوفتگی نسبت به گروه کنترل است (جدول2). نتایج تحقیق حاضر در این بخش نشان از مؤثرتر بودن اسانس نعناع در مقایسه با مکمل گلوتامین که در تحقیق آزاده و همکاران (2015)، (9) متعاقب DOMS به کار گرفته شد بود. نتایج گروه تجربی نشان داد که اندازهمحیط ران (التهاب) افزایش کمتر و معنی داری نسبت به گروه کنترل داشت. اثرات ضدالتهابی اسانس نعناع احتمالاً به دلیل مهار سیستمهای آنزیمی از قبیل مسیرهای سیکواکسیژناز و 5 -لیپواکسیژناز در متابولیسم آراشیدونیک اسید (ماده واسط التهاب) می باشد (28،6). با توجه به آزمایشهای مختلفی که بر روی ترکیبات فلاونوئیدی گیاهان مختلف انجام شده می توان به این مطلب اشاره کرد که فلاونوئیدها ازجمله ترکیباتی هستند که خاصیت ضد دردی و ضدالتهابی دارند و اثر ضد دردی و ضدالتهابی اسانس نعناع نیز میتواند به دلیل وجود این ترکیبات باشد (28،27،12،6). نتایج تحقیق ضدالتهابی پژوهش حاضر با نتایج تحقیق آروموگا و همکاران (2008) که بر روی اثر ضدالتهابی و ضد تورمی چهار نوع ترکیب عصاره اتانولی و عصاره آبی نعناع در تورم القاء شده در رت انجام شد مطابقت داشت، که نتایج تحقیق مذکور علت بهبود تورم و التهاب را مکانیسم تنظیم آنتی اکسیدانی در هر دو نوع عصاره اتانولی و آبی دانسته است (12).
بهطورکلی یافتههای مطالعه حاضر نشان داد که مصرف 10 روزه خوراکی اسانس نعناع از بروز کوفتگی عضلانی تأخیری جلوگیری نمی کند، اما مصرف این مکمل برای جلوگیری از ایجاد عوارض کوفتگی عضلانی تأخیری در دوره بازگشت به حالت اولیه مفید می باشد.
منابع و مĤخذ
ازگلی گیتی، آریامنش زینب، مجاب فراز، یمجد حمید علو (1392). “تأثیر استنشاق رایحه نعناع فلفلی بر درد و اضطراب مرحله اول زایمان در زنان نخست زا: کارآزمایی بالینی تصادفی شده”.
مجله دانشگاه علوم پزشکی قم، 7(3)، 27 -21.
ترتیبیان بختیار، درفشی بهروز، حاجی زاده ملکی بهزاد، توفیقی اصغر (1388). “تأثیر مصرف داروی ایندومتاسین بر علائم بیوشیمیایی، عملکردی و ظاهری کوفتگی عضلانی تأخیری ناشی از انقباضات اکسنتریک در مردان غیرورزشکار”. علوم زیستی ورزشی، 3، 110 -93.
خواجه نسترن، عیدی اکرم، زرین قلم مقدم (1394). “اثر عصاره اتانولی بخشهای هوایی گیاه نعناع فلفلی در اکتساب، بیان تحمل و وابستگی به مرفین در موش نر بالغ نژاد NMRI”. ارمغان دانش مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، 20(1)، 65 -53.
دریانوش فرهاد، حسین زاده خدیجه، حقیقی مسعود (1391). “تأثیر مصرف کوتاه مدت عصارهزنجبیل بر کوفتگی عضلانی تأخیری پس از یک جلسه تمرین در دختران”. فیزیولوژی ورزشی، 13، 108 -89.
ربیع نژاد علی، جوشقانی حمیدرضا، فرزانه حصاری امین، علی نژاد حمید آقا، خوشدل مهیار
(1393). “اثر مصرف کوتاه مدت ویتامین C و E بر شاخص پراکسیداسیون لیپید و کوفتگی عضلانی تاخیری در بازیکنان حرفه ای بسکتبال”. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی گرگان، 16(2)،20 -12.
عبدالملکی آرش، رجبی علی، سنگین آبادی فریبرز (1392). “بررسی اثرات ضد دردی و ضد التهابی عصاره آبی گیاه نعناع”. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی کردستان، 18، 74-67.
میرزایی فیروزه، کشتگر سارا، کاویانی معصومه، رجائی فرد عبدالرضا (1388). “تغییرات غلظ
ت پلاسمایی کورتیزول و سروتونین و کاهش سطح اضطراب هنگام زایمان در زنان نخست زا به دنبال بوییدن اسانس اسطوخودوس”. مجله دانشگاه علوم پزشکی کرمان، 3(16)، 254-245.
نجاتمند نعمت اله، رمضانی علیرضا، براتی امیر حسین(1393). “تاثیر مصرف کوتاه مدت مکمل CoQ10 بر نشانگرهای حاصل از کوفتگی عضلانی تاخیری”. مجله علوم پزشکی رازی، 21(119)،
.71-85
نجار زاده آزاد، عطارد هادی، مظفری خسروی حسن، دهقانی علی، عسجدی فواد (1394). “اثر مصرف یک وعده مکمل گلوتامین بر شاخص های آسیب عضلانی پس از فعالیت مقاومتی برون گرا”. مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی اراک، 18(4)، 17-9.
وفایی عباسعلی، میلادیگرجی حسین، طاهریان عباسعلی، باقریان منصوره (1392). “بررسی اثرات عصاره گیاهان سنبلالطیب، مرزه و نعناع بر علائم ناشی از قطع مرفین در موش کوچک آزمایشگاهی”. کومش، 3(39)، 342-347.
.11 Allen, AP., Smith, AP. (2011). “A Review of the Evidence that Chewing Gum