یگر بوروکراسی و مقررات دست و پاگیر و زاید پتانسیل قابل توجهی از تاجر به لحاظ زمانی و روحی طلب می کند و در عین حال تعرفه واردات ?? تا ??? درصد در نوسان است،
آمار بالای قاچاق در چنین کشوری، پدیده عجیبی نیست و کاملا طبیعی است. اگر در چنین کشوری قوی ترین مقررات ،مجازات و تعزیرات برای تجارت غیرقانونی در نظر گرفته شود و سرتاسر مرزها را دیواری از سرباز و پاسگاههای مرزی قرار دهیم، باز هم حاشیه سود قاچاق آنقدر بالاست که بتواند از این دیوار گذر کند. در این حال، وجود یارانه های مختلف مستقیم و غیرمستقیم و قیمت های غیرواقعی، بستر جدیدی برای قاچاق کالا از ایران ایجاد می کند. حتی برخی یارانه ها که در قالب قیمت تضمینی پرداخت می شود (گندم) ، باعث شده کشورهای مجاور گندم خود را به ایران قاچاق کنند تا با قیمت بالاتری به فروش برسانند.
راه حل های مشخص

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

این مسئله که در کشور ما تقریبا راه حل تمام مشکلات اقتصادی و حتی غیراقتصادی معلوم است، مایه خشنودی است، اما در عین حال، اینکه برایند مدیریت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در کشور ما قادر به عملی کردن این راه حل ها برای رفع مشکلات نیست، مایه ناخشنودی را فراهم می کند. بارها عنوان شده که راه حل واقعی ایجاد بازار رقابتی است و این بازار، زمانی قابل ایجاد است که یارانه ها هدفمند شود، تعرفه ها معقول شود، نرخ بهره و تورم کاهش یابد و ازهمه مهمتر ضمن کاهش تشریفات اداری، بستر قانونی برای حمایت از سرمایه گذار حاصل آید و… اما این پیش شرط ها در بطن خود به سادگی ممکن نیست. بنابر همین اصل معاون گمرک می گوید: قاچاق پدیده پیچیده ای است که با تمام حوزه های اقتصادی قانونی، سیاسی و اجتماعی و فرهنگی ارتباط تنگاتنگ دارد.
1- ریشه قاچاق کجاست؟
وجود حاشیه سود بالا عامل اصلی وجود قاچاق است. حاشیه سودی که ریشه در خلا و ضعف های داخلی یک کشور در عرصه های مختلف دارد. بنابراین، گذشته از آنکه، وجود قاچاق در سطح ? درصد در همه کشورها وجود دارد، اما برای کاهش ?? درصد آن که اکنون در کشور ما جاری است، باید راههایی را جستجو کرد که حاشیه سود را به حداقل برساند و بنابراین تاجران، استفاده از کانالهای رسمی تجارت را بر سوء استفاده از کانالهای غیررسمی ترجیح دهند.
2- ایجاد بازار رقابتی
نام بردن از ایجاد بازار رقابتی، چندان مشکل نیست، اما عملی کردن آن نیازمند اقدامات بسیار گسترده در حوزه های مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است. بازار بیش از ?? میلیون نفری ایران و میزان تقاضایی که نسبت به کالاهای مختلف در آن وجود دارد، جذابیت ویژه ای را برای تولیدکنندگان خارجی به وجود آورده است. در این میان تنها راه برای از دست ندادن بازار داخلی، رقابت پذیرکردن تولیدات داخل با نمونه های خارجی است. بالطبع، تعرفه های بالایی که دولت جهت حمایت از تولید داخل مقرر کرده است، تنها حاشیه سود قاچاقچیان را بالا برده و انگیزه قاچاق قوت بیشتری می گیرد، بنابراین جامعه راهی ندارد جز آنکه تولیدات خود را رقابت پذیر کند تا نیازمند ایجاد دیوار بلند تعرفه ها برای حفظ بازار کالاهای بی کیفیت داخلی خود نباشد. اما آیا چنین توانایی در دولت و جامعه اقتصادی ایران وجود دارد.
3- هزینه بالای تولید در ایران
یک مقایسه ساده میان هزینه های تولید و سرمایه گذاری در ایران با خارج ایران، نشان دهنده تفاوت فاحش میان هزینه تمام شده کالای ایرانی با خارجی است.نرخ تورم ??درصدی که به صورت رسمی اعلام شده و بهره بانکی ??درصدی برای فعالیت های اقتصادی که به صورت رسمی برای تسهیلات بانک های دولتی مقرر شده ، برای یک کارخانه تولیدی که هزینه های سرمایه گذاری اولیه، مواد و دستمزدها و سایر هزینه های آن در خارج از ایران به ترتیب ??? ، ??? و ??? واحد است، در ایران ??? ، ??? و ??? واحد بالغ می شود. به عبارتی، در حالی که هزینه تولید در کشورهای دیگر برای یک کالای فرضی، ??? واحد هزینه می برد، همان کالا در ایران، ??? واحد پولی هزینه خواهد داشتحال اگر تولیدکننده خارجی، ?? درصد سود خود را نیز بر هزینه تولید اضافه کند، حدود ??? واحد می شود که باز هم ?? واحد کمتر از هزینه تمام شده تولید در ایران است که اگر تولیدکننده ایرانی از سود خود هم صرف نظر کند، باز هم در رقابت دوام نمی آورد. این فرایند، در حالی سپری می شود که برای تولیدکننده خارجی که در یک بازار رقابتی فعالیت می کند و هزینه های خود را به حداقل رسانده ظرفیت تولید انبوه فراهم است که ابزار دیگری برای کاهش هزینه ها و کاهش سود مورد انتظار است، در حالی که تولیدکننده داخلی از این ظرفیت نیز نمی تواند استفاده کند. بنابراین، برای کاهش هزینه ها، لاجرم از کیفیت کالا می کاهد و با تکیه بر رانت ها و درخواست از دولت می خواهد که تعرفه های واردات همچنان بالا بماند تا بازار کالای بی کیفیت او همچنان در داخل حفظ شود. این فرایند مصرف کننده ایرانی را وا می دارد تا کالای خارجی را بر کالای ایرانی ترجیح دهد و در واقع اولین عامل بسترسازی برای رشد قاچاق در کشور ما مهیا شده است. بنابر آنچه که معاون وزیر بازرگانی وقت، عنوان می کند، ?? درصد از کالاهای قاچاق در کشور ما را سیگار، پارچه، لوازم خانگی و لوازم یدکی خودرو تشکیل می دهند. این در حالی است که بخصوص در صنعت پارچه و لوازم خانگی، کارخانجات زیادی در کشور ما فعال هستند و به دلیل میزان بالای قاچاق، غالب آنها در خطر ورشکستگی قرار دارند. از سوی دیگر، اکثر شرکت های نساجی و لوازم خانگی فعال در بورس، سالهاست که نمادشان بسته یا بدون متقاضی خرید و فروش هستند بطوری که از ??? شرکتی که نماد آنها باز است و معامله ای بر روی سهام آنها صورت نمی گیرد، بیشتر نساجی و لوازم‌خانگی است.این در حالی است که فرهنگ جهیزیه در ایران، بازار بسیار مناسبی را برای خرید اشیاء لوکس خانگی فراهم کرده و عملا در اختیار کالاهای خارجی قرار داده است.
4- تک پنجره ای کردن
آمار رسمی واردات در سال ?? بیش از ?? میلیارد دلار ذکر شده است که اگر گفته های معاون وزیر وقت بازرگانی را بپذیریم، باید حداقل ?? درصد از این میزان نیز در سال گذشته واردات به صورت قاچاق در کشور ما صورت گرفته باشد، یعنی چیزی حدود ? میلیارد دلار. این میزان قاچاق می توانست به میزان قابل ملاحظه ای کاهش یابد اگر بجای آنکه در برخی مواقع تا ?? نقطه جهت طی کردن مراحل قانونی مراجعه شود، تنها از طریق یک مرکز (یک پنجره)مراحل کامل تشریفات ورودی آن انجام می شد. مدیر پروژه آسیکودای گمرک، در این باره اعتقاد دارد باید قانون جامعیت لازم را داشته باشد.در حالی که اکنون، بخشهای مختلف دارای مقررات ویژه ای هستند که جمع شدن همه اینها در یک پنجره ممکن نیست. بر همین اساس لایحه جدید مبارزه با قاچاق یکی از اولویت های خود را مقررات زدایی قرار داده است. لایحه ای که به صورت لاک پشتی مراحل بازنگری خود را در وزارت بازرگانی می گذراند تا به هیأت دولت و سپس مجلس جهت تصویب تقدیم شود.
5- تقاضای قاچاق
قاچاق کالا در ایران معضلی است که برغم همه نهادهایی که برای کاهش و حذف آن تلاش می کنند، به دلیل تقاضای داخلی و سود حاصل از آن ادامه دارد و هر سال افزایش نیز می یابد. بخش دوم گزارش “قاچاق راه میان بری که به مقصد می رسد”، به بررسی راهکارهای اقتصادی و فرهنگی حذف قاچاق می پردازد.
6- هدفمند کردن یارانه ها
واقعی کردن قیمت ها، مقوله دیگری است که به ایجاد بازار رقابتی و کاهش قاچاق کمک می کند. در حالی که در علم اقتصاد، اقتصاد یارانه ای بیمار محسوب می شود، اما در ایران در اشکال مختلف برخی کالاها تا رسیدن به دست مصرف کننده یارانه دریافت می کنند. در حالی که سال های متمادی است که دولت درراستای هدفمند کردن یارانه ها تلاش می کند، اما کمتر موفق می شود. وجود یارانه ها باعث تضعیف بخش خصوصی شده و سرمایه گذار به جای آن که در اندیشه تولید بهتر باشد، در جست وجوی رانت های حاصل از یارانه های موجود تولید کالای مورد نظر خود است.این فرایند، در نهایت سرمایه گذاری های واقعی را با کاهش مواجه می کند و اقتصاد یارانه ای از سوی دیگر، زمینه ساز قاچاق کالا از ایران به کشورهای همسایه است. این که دولت چگونه می خواهد بستر لازم برای هدفمند کردن یارانه ها را فراهم کند، بطوری که تبعات اجتماعی آن به حداقل برسد، نیازمند وجود فاکتورهای مهمی از جمله عزم جدی در میان دولتی هاست و اجماعی که برای این مسأله باید در میان نهادهای مختلف قانون گذاری اجرایی و نظارتی به وجود آید.
7- ایجاد گمرکی که دروازه بان اقتصاد باشد
در حالی که گمرک در ایران، مقام سوم را به لحاظ پول سازی برای دولت دارد، اما در اقتصاد امروز جهان، وظایف نهاد گمرک امور دیگری است. در حالی که دهکده جهانی امروز، مبادلات اقتصادی منطقه ای و جهانی را گریز ناپذیر کرده است، گمرک یک کشور به عنوان دروازه بانی که با گزینش صحیح کالاهای ورودی و خروجی سلامت اقتصاد داخلی را تضمین می کند، قلمداد می شود. در حالی که آنچه اکنون از گمرک به عنوان مهم ترین وظیفه خواسته می شود، استقرار در تمام مبادی ورودی است تا هیچ کالایی بدون پرداخت حقوق گمرکی وارد ایران نشود. اگرچه گمرک جمهوری اسلامی ایران، با توجه به نقش و جایگاهی که در منطقه و سازمان جهانی گمرک دارد