No category

پایان نامه با واژه های کلیدی فلسفه حقوق، اطلاعات مربوط، منابع حقوق

نوامبر 28, 2018

شده وآزمایش قضیه های فرضی درباره ی روابط احتمالی بین پدیده ها با “دیدی انتقادی” است . چنین تحقیقی دارای دو شرط می باشد 1- کنترلِ دقیق شرطی که مانع تأثیر عوامل نامربوط ومزاحم می شود 2- توجه به پادایم ها ومبانی فلسفی علم مربوطه . واما مفهوم روش شناسی درتحقیق چیست ؟ روشمند بودن در امر پژوهش یعنی چه ؟ روشمند بودن یعنی نظم دادن به فکر . نظم دادن به فکر ، خود در دو مرحله انجام می شود : 233
1- فکرکردن در موضوع تحقیق و پژوهش
2- فکر کردن یا تأمّل در تفکر خودمان
روش شناسی در تحقیق به معنای درپیش گرفتن راهی ویا معیّن کردن مراحلی است که برای رسیدن به هدفی ، می باید با نظمی خاص آنها را دنبال کرد ویا به تعبیردیگرمجموعه اسلوب ها وطرقی است که وصول به حقیقت وهدف مورد نظررا ممکن وآسان می سازد ” با دیدی انتقادی و فلسفی” که اگر این قید آخر را به کار نبریم با روش تحقیق به معنای محض آن اشتباه خواهد شد . با این رویکرد پژوهش روش مند باید کلیّه ی ابزارو وسایلی که برای جمع آوری اطلاعات وکیفیّت بررسی آنها جهت وصول به یک هدف خاص را داشته باشد که عبارتند از : 1- انتظام 2- عقلانی بودن ودوری از توهّمات وعواطف 3- روح علمی ،بی طرفی ،تسّلط بر خویشتن ، صبر وتواضع 4- واقعیت گرایی .
بند دوم – رابطه روش پژوهش و روش شناسی در حقوق بین الملل
در ابتدای فصل پیش گفته شد روش های استنتاج، به معنای کلّی آن در “روش شناسی” حقوق بین الملل با “روش های پژوهش” در این رشته، رابطه ی تگاتنگ دارد؛ البته این مختصّ تمام رشته های علوم انسانی است؛ پس “روش های پژوهش” نیز بی نیاز از روش شناسی حقوق بین الملل نیستند . چراکه عرصه ی عمل ونمودِ روش شناسی ، همان میدان تحقیق و پژوهش است . آنجا که که تنها به مباحث صرف ذهنی و فلسفی پیرامون روش های کسب علم در این رشته سخن گفتیم در ساحت روش شناسی به معنای خاص گام نهادیم. اکنون می خواهیم در میدان عمل، روش های استنتاجی و غیر استنتاجی را بحث نماییم . پژوهش هایی که در علوم عقلی انجام می شود،به روش قیاسی یعنی از کلی به جزئی است وپژوهش هایی که درعلوم نقلی و تجربی صورت می گیرد، اغلب به روش استقرائی یعنی از جزئی به کلی و گاهی هم به روش تمثیلی یعنی از جزئی به جزئی است. اما ظاهراً حقوق بین الملل یک حالت بینابینی دارد چرا که در عرصه پژوهش هم نیازمندمشاهده وتجربه است وهم نیازمند روشِ استدلال قیاسی که البته در فصول پیش و خصوصاً فصل پیش آفات تجربه وآفات قیاس را ذکر کردم .
بند سوم – مواد پژوهش در حقوق بین الملل
داده های پژوهشی در یک تقسیم بندی کلّی به دو دسته تقسیم می شود: دادهای حسّی و دادهای عقلی. دادهای حسّی نیزخود به دو نوع دادهای حسی مستقیم و داده های حسی غیرمستقیم تقسیم می گردد.در علوم نقلی از دادهای حسی غیر مستقیم و درعلوم تجربی ازداده های حسی مستقیم بهره برداری می شود.
داده های عقلی نیز دو نوع اند: داده های عقل نظری و داده های عقل عملی.درعلوم فلسفه و ریاضی ازداده های عقل نظری ودر علوم اخلاق و کلام و اصول فقه و جز آنهااز داده های عقل عملی استفاده می شود.234 شاید حقوق بین الملل جزء معدود رشته هایی باشد که از تمام این مواد استفاده می کند. به طورکلی، پژوهش وتحقیق درحقوق بین الملل در سه سطح انجام می شود: “توصیفی”که مطالعه وتبیین حقوق بین الملل وتابعان ،نهادها وروش های آن است؛ “هنجاری” که بحث در درستی ونادرستی،بایستگی ونابایستگی اصول وقواعدحقوق بین الملل است؛ و”فراحقوق بین الملل”که گزاره های حقوق بین الملل را ازنظرمعناشناسی ومنطقی بحث می کند.235
بند چهارم – پژوهش توصیفی236 در حقوق بین الملل
ویژگی مشترک این روش آنست که موارد را همانطور که هست ،بدون هرگونه دستکاری استخراج کند. به این نوع از پژوهش به جهت آن که درآن همه ی موارد به طور عمیق و دقیق بررسی نمی شود، “نگرش پروازی” هم گفته اند.237
چنانکه گفته شد “پژوهش توصیفی” همان مطالعه وتبیین حقوق بین الملل وتابعان ،نهادها وروش های آن است. مثلاً اگر پژوهشگر بخواهد در مورد اختیارات و کارکرد شورای امنیّت تحقیق کند . یا درمورد نقش، وظایف و اختیارات دیوان بین المللی دادگستری و… . بااین وصف به نظرمی رسد بیشترموضوعات و تحقیقات دانشجویان دوره کارشناسی در سطح توصیفی است .
موضوعات زیربدون قید حصر می تواند دست مایه ی پژوهش توصیفی باشد: سابقه ی تاریخی حقوق بین الملل، شاخه بندی های حقوق بین الملل، منابع حقوق بین الملل، اعضای جامعه ی بین المللی و تابعان حقوق بین الملل، حقوق دریاها و حقوق هوا، نارسایی های سازمان ملل ، روش های مسالمت آمیزاختلافات بین المللی و…
1-4- روش همبستگی
روش همبستگی را می توان زیر مجموعه ی روش توصیفی دانست . در این نوع پژوهش نیز حوزه ی تحقیق ، مواردبسیاری رادر برمی گیرد،امّا محقّق درآن می کوشد،دویاچند دسته از اطلاعات مختلف مربوط به یک گروه یا یک دسته از اطلاعات مربوط به دویا چند گروه مختلف را با هم مقایسه کند؛به این منظور که رابطه ی یک یا چند عامل را با یک یا چند عامل دیگرکشف کندو میزان همبستگی میان آنها را به دست آورد.238 مثلاً موضوع تحقیقی، پیرامون نقش سازمان های غیر دولتی درشکل گیری واجرای قواعد بین المللی حقوق بشردر این مجموعه قرارمی گیرد . بیشترتحقیقات در سطح کارشناسی ارشد با این روش صورت می گیرد .
2-4- پدیده شناسی
عرصه پژوهش در علوم انسانی ازجمله حقوق بین الملل دو گونه است :یا عالم ذهن است یا عالم خارج از ذهن. به این ترتیب پژوهش راازلحاظ این که آیا موضوع و مسئله ی پژوهش معنای ذهنی است یا پدیده ی عینی به دو نوع می توان تقسیم کرد:معناشناسی و پدیده شناسی.
موضوع این نوع از پژوهش پدیده ی عینی و خارجی است و درآن رابطه ی دو یا چند پدیده ی عینی و خارجی بررسی می شودکه آیاتغییر یکی سبب تغییردیگری می شود(پژوهش علّی)؟ آیا اوصاف مشترکی باهم دارند(پژوهش توصیفی) و…؟239
گفتنی است که در علوم جدید به پدیده عینی”متغیر” می گویند.آن را از این جهت متغیرگویندکه تغییرپذیر است و حالت های گوناگونی پیدامی کند.در علوم جدیدتلاش می شود،تغییرات پدیده های عینی و روابط میان آنها مطالعه شود.240پنهان نیست که اطلاعات مربوط به چنین پژوهشی هم از طریق اسنادو منابع کتابخانه ای به دست می آید وآن زمانی است که خواسته باشیم،پدیده های تاریخی را موردپژوهش قراردهیم(پژوهش تاریخی)وهم از طریق بررسی های میدانی حاصل می شودوآن زمانی است که بخواهیم،پدیده های موجودوزمان حاضرراموردپژوهش قراردهیم.241
بند پنجم – پژوهش هنجاری در حقوق بین الملل
در این جا بحث در دُرستی ونادرستی، بایستگی ونابایستگی اصول وقواعدحقوق بین الملل است. دراین وادی ازپژوهش ، کمی از توصیف ساده ی پدیده ها فاصله می گیریم وکمی به اساس حقوق بین الملل نزدیک می شویم . البته در اینجا منظور از” اساس” ، مبانی فلسفی آن نیست ؛ مثلاً وقتی قاعده ای را با اصل “رضایت” دولت ها می سنجیم دیگر وارد مبانی و مباحث فلسفی ایجاد رضایت نمی شویم چرا که دیگرآن مبحث یک مبحث “فرا حقوقی” است . چنانکه در این پژوهش فصلی را راجع به مبانی” رضایت” در ایجاد معاهدات بین المللی در قالب “نظریه ی بازی” شرح دادیم. در طول تاریخ حقوق بین الملل، قواعد و هنجارها رابا اصول مختلفی سنجیده اند. در طی قرون وسطی، اساس حقوق بین الملل بر اراده ی الهی تصور می شد ولی با رسیدن دوره جدید و سقوط قدرت کلیسا، طبیعت و عقل را جایگزین کردند و برخی به هر دو وفادار ماندند. موضوعات زیر بدون قید حصر می تواند دستمایه ی پژوهش هنجاری باشد: شخصیت حقوقی دولت، آیا جامعه بین الملل حقوقی وجود دارد؟ تحقیق در وجود یا عدم ضمانت اجرای قواعد بین المللی ، تفاوت میان حقوق طبیعی و حقوق بین الملل ارادی، جنگ مشروع، اختلاف نظربین طرفداران نظریه ی دوگانگی حقوق و…
بند ششم – پژوهش “فرا حقوقی” درحقوق بین الملل
چنانکه می دانیم هرعلمی گزاره هایی دارد؛ وقتی با رویکردفلسفی به آنها پرداخته شودممکن است برخی گزاره ها خارج از آن علم دانسته شود هرچند عالمان آن علم ممکن است به آن گزاره به دید یک گزاره علمی بنگرند. حال اگربخواهیم در حقوق بین الملل گزاره ها را غیر از توصیف وتبیین حقوقی آن بررسی کنیم مجبوریم وارد مباحث “معنا شناسی” و “منطقی” شویم . از مصادیق این نوع پژوهش می توان به فلسفه حقوق بین الملل ، روش شناسی حقوق بین الملل، مکاتب حقوق بین الملل، روش استنتاج درحقوق بین الملل و.. نام برد.
1-6- فلسفه حقوق بین الملل
اغلب نویسندگان کلاسیک حقوق بین الملل برای حقوق بین الملل فلسفه ای قائل نیستند و آن را یک مقوله هنجاری می دانند. چنانکه فلسفه در علوم اجتناعی مقوله مستقلی نیست . نزد ایشان حقوق بین الملل یک پروسه یا روند اجتماعی بین المللی است که از خود سازمانی برخوردار است و بی تعارف حقوق بین الملل را ذیل روابط بین الملل قرار می دهندو موضوع و هدف آن را قانونمند کردن روابط بین المللی می دانند. اما واقع مطلب این است که حقوق بین الملل دست کم در روزگار ما یک دستگاه کامل فکری است . از این دیدگاه ، فلسفه حقوق بین الملل وسیله ای است برای شناخت و کنه حقیقت حقوق بین الملل. این همان کاری است که در فلسفه به معنای خاص آن انجام می شود. 242
2-6- معناشناسی در حقوق بین الملل
چنانکه گفته شد حوزه ی این نوع پژوهش عالم ذهن است . موضوع چنین پژوهشی می تواند معنای متن باشد و درآن رابطه معنابا لفظ،معنابامعناومعنابا مصداق بررسی می شود.
تلاش هایی مانندترجمه،تفسیر،تأویل،نقدمتن واستنباط ازمتن آن جمله است.برخی از مهمترین اغراض چنین پژوهشی یا شناسایی متن اصیل(تصحیح)یا کشف معنای مرادمتکلم از متن(تفسیر) یا استخراج لوازم آن معنا(استنتاج)ویا تطبیق متن برمصادیق خارجی(استنباط)است.معمولاً اطلاعات مربوط به چنین پژوهشی از اسنادو منابع کتابخانه ای به دست می آیدو پردازش آنها با تکیه به قواعدی است که در علوم دستوری مانند، نحو،بلاغت،منطق،اصول،رجال ومانندآنهابیان می شود. 243
3-6- متن پژوهـی
گاهی پژوهش یک متن معین است و پژوهشگرقصددارد،آنرا تصحیح یا ترجمه یا شرح ویا نقدکند. این نوع از پژوهش را می توان “پژوهش متن محور”یا”متن پژوهی” نامید؛چون درآن محور، متن معینی با تبویب و ترتیب و ترتیب مشخصی است وهربحث و مطلبی بایدبرمحورآن مطرح شود.244
مثلاً ممکن است موضوع پژوهشی متن یک کنوانسیون بین المللی باشد . بسادریک پژوهش موضوع محوریا متن محور به سؤالاتی علمی نیز پرداخته شود؛منتها آن سؤالات محور مباحث و مطالب نیست و لذا به موجب وجودآن سؤالات در چنین تحقیقاتی نمی توان آنها را”مسئله پژوهی” دانست. متأسفانه ملاحظه می شود،گاهی متولّیان پژوهش در مراکزعالی این سه محورتحقیقی را از یکدیگرمتمایزنمی سازندو با تقلیدکورکورانه از فرم طرح تحقیق مرسوم در پژوهش های میدانی از دانشجویان علوم قدیم یاحتی حقوق بین الملل که موضوع تحقیقشان تحقیق در متون واسناد حقوق بین الملل باشد الزاماً می خواهندکه حتی برای پژوهش های موضوع محوریا متن محوربیان مسئله و فرضیه داشته باشند.
متن پژوهی در رشته ی حقوق بطور اعم ودر حقوق بین الملل بطور اخص با بحث” تفسیر” پیوند پیدا می کند که به آن می پردازیم:
4-6- تفسیر
موضوعی که لازم است در اینجا گفته شود آنست که شیوه ی”تفسیر” به مسائل گوناگونی در فلسفه ی حقوق برمی خورد؛ از جهتی به مبانی حقوق و از جهتی به منطق حقوق و از جهتی به منابع حقوق. زیرا،تفاوت می کندکه حقوق را ناشی از “قدرت” یا ناشی از “فطرت انسان” یا ناشی از “تحولات اجتماعی” و وجدان عمومی بدانیم . هر کدام از این گزینه ها را

No Comments

Leave a Reply