ی با آنها میـسر بـوده و بـصورت مـداوم جهـتانجام همودیالیز به بیمارستان مراجعه میکردنـد، مـشمولاین طرح شدند. رضایت آگاهانـه از تمـامی بیمـاران واجـدشرایط پس از توضیح اهداف پژوهش به آنهـا بـه صـورتکتبی اخذ شد.
ابزار مورد استفاده شامل فرم اطلاعات دموگرافیـک(15 سؤال ) و چک لیـست ثبـت آزمایـشات (هموگلـوبین ، هماتوکریت، پلاکت، قند خون ناشتا، بیلی روبین، کراتینین،سدیم، پتاسیم، کلسیم، فسفر، آلبومین) بودند.
محقق پس از معرفی خود و بیان هدف مطالعـه بـهبیماران و جلب رضایت آنها، پرسشنامههـای ذکـر شـده رابرای تمام بیماران در فرصت زمانی مناسب قرائت و سپسبا پرسش از بیماران آن را تکمیل کرد. اطلاعـات تکمیلـیمانند جـواب آزمایـشات نیـز از پرونـده بیمـاران اخـذ و درفرمهای مربوطه ثبت گردید. برای قرار گرفتن بیمـاران درگروه آزمون یا کنترل از تصادفی سازی سـاده اسـتفاده شـد(28)، به این صورت که بیمارانی که در روزهای فرد جهتهمویالیز به این بخش مراجعه مـیکردنـد گـروه کنتـرل وبیمارانی که در روزهای زوج مراجعه میکردند گروه آزمونرا تشکیل میدادند (علت انتخاب ایـن روش پیـشگیری ازنشت اطلاعات حاصل از آموزش در گروه آزمون بـه گـروهکنترل بود به طوری که آموزشها در زمانی داده شـد کـهبیماران گروه کنترل حضور نداشتند).
آموزش رژیم غذایی برای بیماران در گروه آزمون بـهصورت چهره به چهـره و پرسـش و پاسـخ توسـط یکـی ازپرستاران با سابقه و مجرب در بخش دیالیز صورت پـذیرفت.
آموزش به بیماران قبل، حین و یا بعد از همودیالیز بـسته بـهمساعد بودن شرایط بیماران و بخش انجام شد.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

آمـوزش چهـره بـه چهـره یکـی از معمـول تـرین روش های آموزش در سیستم بهداشتی درمانی می باشد. در این روش به دلیل بحث های دو نفـره و رویـارویی ، تغییـر رفتار بهتر امکان پذیر می باشد (29, 30). محتوای آموزشی پس از بررسی منابع معتبر و جدید آماده و در اختیار سه نفراز افراد صاحب نظر و مجـرب در ایـن زمینـه (یـک فـوقتخصص نفرولوژی، یـک کارشـناس ارشـد تغذیـه و یـکپزشک متخـصص داخلـی) قـرار داده شـد و پـس از اخـذنظـرات تغییـرات نهـایی داده و عـلاوه بـر آمـوزش هـای رودررو، ب صورت پمفل ت و کتابچ ه در اختی ار بیمـاران وخانواده آنها در گروه آزمون قرار گرفت. در برنامه آموزشـیموضوعاتی همچون اهمیت و لزوم داشـتن برنامـه درسـتغذایی، اثرات مضر ناشی از افزایش سموم در بدن، لیـستمواد غذایی و محدودیتها و میزان دریافت مایعات در بدن گنجانده شده بـود. 12 هفتـه بعـد از اجـرای برنامـههـایآموزشی، آزمایشات مذکور مجدداً برای هر دو گروه تکمیل شــدند و در ایــن دوره پیگیــری تلفنــی در ارتبــاط بــاآموزشهای داده شده انجام شده و به اشکالات یا سؤالاتاحتمالی آنها پاسخ داده میشد.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

نهایتاً دادههای به دست آمده بـا کمـک نـرم افـزارSPSS نسخه 16 تجزیه و تحلیل شد. ابتـدا نحـوه توزیـعداده هــا در مــورد متغیرهــای هموگلــوبین، هماتوکریــت، پلاکت، قند خون ناشـتا، بیلـی روبـین، کـراتینین، سـدیم،پتاسیم، کلسیم، فسفر، آلبومین قبـل و پـس از مداخلـه بـااستفاده از آزمون کولمـوگروفاسـمیرونف بررسـی گردیـد. نتــایج حــاکی از آن بــود کــه متغیرهــای هموگلــوبین، هماتوکریت، کراتینین، بیلیروبین، سدیم، پتاسیم و کلسیماز توزیع نرمال برخوردار بودند لذا برای مقایسه میانگینهـادر این شاخصهای آزمایشگاهی از آزمـونهـایt مـستقل(مقایسه شاخصهای آزمایشگاهی مورد نظر بین دو گـروهآزمون و کنترل، قبل و بعد از مداخله و نیز مقایسه سـن دوگروه) وt زوجی (مقایسه شاخصهـای آزمایـشگاهی مـوردنظر قبل و بعد از مداخله در گروه آزمون و کنترل) اسـتفاده
جدول شماره 1: توزیع میانگین و انحراف معیار یا فراوانی مطلق و نسبی اطلاعات بیماران تحت همودیالیز در دو گروه کنترل و آزمون
*
Independent Sample T Test
**Chi-Square Test آزمون کنترل
ویژگی مورد بررسی/گروه
*p =0/54 51/62 ± 11/92 50/25 ± 10/07 سن (سال)
**p =0/56 (%64/6) 31
(%35/4) 17 (%58/8) 30
(%41/2) 21 مرد
زن جنس

**p =0/76 (%39/6) 19
(%25) 12
(%35/4) 17 (%45/1) 23
(%19/6) 10 (%35/3) 18 ابتدایی و نهضت راهنمایی دیپلم و بالاتر
سطح تحصیلات

**p =0/33 (%18/7) 9
(%45/2) 26 (%27/1) 13 (%25/4) 13
(%37/3) 19 (%37/3) 19 بیکار/بازنشسته شاغل
خانه دار
وضعیت اشتغال

**p =0/77
(%12/5) 6
(%34/3) 16 (%53/2) 26 (%15/7) 8
(%47/1) 24 (%37/2) 19 کمتر از 2 سال
2 تا 4 سال بیشتر از 4 سال سابقه دیالیز

**p =0/62 (%27/1) 13
(%64/6) 31
(%8/3) 4 (%31/4) 16
(%64/7) 33
(%3/9) 2 دفعه
دفعه
دفعه تعداد دیالیز در هفته

شد. اما از آنجا که شاخصهای پلاکت، قنـد خـون ناشـتا،کراتینین، فسفر و آلبومین از توزیع نرمال برخوردار نبودنـد،بـرای مقایـسه ایـن شـ اخصهـا بـین دو گـروه از آزمـون منویتنی و برای مقایسه قبل و بعد در هر یک از دو گـروهاز آزمون ویلکاکسون اسـتفاده گردیـد. همچنـین از آمـارتوصیفی (مشخصات دموگرافیک نمونـههـای پـژوهش) و آزمون آماری کای مجذور (مقایسه متغیرهای جنس، میزانتحصیلات، وضعیت اشتغال، سابق دیالیز و تعداد دیـالیز درهفته در دو گروه)، استفاده شد. سـطح معنـیداری در ایـنمطالعه (P<0.05) تعیین گردید.

یافتهها
یافتههای این پـژوهش نـشان داد کـه بیمـاران دوگروه کنترل و مداخلـه از نظـر مشخـصات فـردی همگـنبودند (جدول شماره 1).
در مقایسه بین دو گروه قبل از مداخله، نتایج آزمون تـیمستقل نشان داد میزان تمامی شاخصهای آزمایشگاهی مـوردمطالعه بین گروه کنترل با گـروه مداخلـه اخـتلاف معنـیداری نداشتند. نتایج این آزمون بیانگر وجود اختلاف آمـاری معنـیدار بـین دو گـروه بعـد از مداخلـه در شـاخص هـای هماتوکریـت، هموگلوبین، پلاکت، بیلی روبین، کراتینین، فسفر و پتاسـیم بـودولی در شاخص های قند خون ناشتا، سدیم و آلبـومین، بـین دوگروه تفاوت معنی دار مشاهده نشد (جدول شماره 2).
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:28 +0330 on Wednesday October 11th 2017

بهعلاوه با اسـتفاده از آزمـون تـی زوجـی، مقـادیرتمامی شاخصهای آزمایشگاهی قبل و بعـد از مداخلـه درگـروه کنتـرل، تفـاوت معنـ یداری نداشـتند (P>0.05) در حالیکه با اجـرای برنامـه آمـوزش رژیـم غـذایی در گـروهآزمـون، تف اوت معن ی دار در شـ اخصه ای هماتوکری ت، هموگلوبین، پلاکت، بیلی روبین، کراتینین، فسفر و پتاسیمدر گـروه آزمـون مـشاهده شـد (P<0.05) ولـی اخـتلاف معنیدار در سه شاخص قند خون ناشتا، سـدیم و آلبـومینوجود نداشت (P>0.05).

بحث
رعایت رژیم غذایی مناسـب مـی توانـد عـلاوه بـرکاهش نیاز به دیالیز، از عوارض سوء ناشـی از اثـرات ایـنبیماری پیشگیری نماید (31). یافته های مطالعه مـشخصکرد اجرای برنامه آموزش رژیم غذایی به صورت چهره بـهچهره در گروه آزمون، باعث ایجاد بهبود معنیداری در اکثر شاخص های آزمایشگاهی شده است. هم راسـتا بـا نتـایجاین پژوهش، در مطالعـات دیگـر نیـز ارتبـاط مثبتـی بـینافزایش آگاهی در زمینه رژیم درمانی و برخی نـشانگرهایآزمایشگاهی در بیماران تحت همودیالیز وجود داشته اسـت(32, 33).
در پژوهش حاضر افزایش معنادار در میزان هموگلوبین
جدول شماره 2: مقایسه میانگین و انحراف معیار میزان شاخص های آزمایشگاهی بیماران تحت همودیالیز قبل و بعد از مداخله در دو گروه کنترلو آزمون
P value بعد از مداخله (μ ± SD) قبل از مداخله (μ ± SD) گروه
شاخص های آزمایشگاهی
آزمون کنترل آزمون کنترل 0/01
<0/001
0/01
0/09
0/04
0/03
0/54
0/01
0/03

<0/001
0/28 11/10 ± 0/76
38/40 ± 3/92
164/43 ± 15/40
98/62 ± 11/30
95/56 ± 25/98 5/63 ± 1/89
140/21 ± 2/06
5/36 ± 0/69
9/14 ± 0/54
4/81 ± 0/69 4/01 ± 0/42 10/64 ± 1/13
33/22 ± 3/72
152/73 ± 35/95
102/35 ± 23/71
115/24 ± 32/84
6/59 ± 1/89
140/96 ± 2/97
5/79 ± 0/69
8/19 ± 0/88
5/84 ± 0/86 4/02 ± 0/35 10/18 ± 0/84
32/28 ± 2/95
156/40 ± 13/38 101/71 ± 9/77
100/02 ± 25/21
6/16 ± 1/91
140/85 ± 3/47
5/92 ± 0/69
9/38 ± 0/76
5/79 ± 0/72 3/98 ± 0/33 10/52 ± 1/07
32/89 ± 3/50
154/61 ± 42/11
100/88 ± 20/47
113/86 ± 33/11
6/79 ± 2/46
141/33 ± 4/47
5/89 ± 0/91
9/16 ± 0/64
5/98 ± 1/07 4/01 ± 0/35 هموگلوبین mg/dl هماتوکریتmg/dl پلاکتmg/dl
قند خون ناشتاmg/dl بیلی روبینmg/dl کراتینینmg/dl
mg/dlسدیم mg/dlپتاسیم mg/dlکلسیم
فسفرmg/dl آلبومینgr/dl
و هماتوکریت بیماران بعـد از ارائـه آمـوزش رژیـم غـذاییوجود داشت . در مطالعـه رحیمـی و همکـاران (1387) نیـزمیزان هموگلوبین و هماتوکریت بعد از آموزش نـسبت بـهقب ل از آن ب ه ط ـور معن اداری اف زایش یاف ت (34). در مطالعات مختلف نشان داده شده است که آنمی در بیماراندیالیزی یک عامـل خطـر بـرای موربیـدیتی، مورتـالیتی وبستری شدن در بیمارستان بشمار میرود (35-38) و فواید اصلاح آنمـی در ایـن