ق به بیمارستان مراجعه شد. ساختار بخش ویژه به گونهای است که دو قسمت یا بال جداگانه دارد و تحت نظارت یک سیستم پرستاری و درمانی اداره میشود. بهمنظور جلوگیری از ارتباط همراهان با هم و احساس برخورد دوگانه با بیماران و همراهان وپیشگیری از رسوخ مداخله به گروه گواه به روش تصادفی یک بال به گروه آزمایش و یک بال دیگر در همان موقعیت که شرایط یکسان داشت، به گروه گواه اختصاص یافت. پس از انتخاب اعضای خانواده واجد شرایط، ابتدا پرسشنامه تحقیق توسط هر دو گروه آزمایش و گواه به عنوان پیش آزمون تکمیل شد. سپس یکی از اعضای درجه یک خانواده مانند پدر، مادر، همسر، برادر، خواهر، فرزند که ضمن اداره امور مربوط به بیمار، قدرت تصمیمگیری در رابطه با وضعیت بیمار را داشت بهعنوان فرد مورد مطالعه انتخاب، و از نظر سن، جنس، نسبت خویشاوندی و تأهل با گروه گواه همسانسازی شد. آنگاه در گروه آزمایش هماهنگی لازم برای برگزاری جلسات آموزشی و اقدامات حمایتی بهصورت انفرادی بهعمل آمد. پس از پایان یک هفته مداخله ،مجدداً پرسشنامه مطالعه توسط هر دو گروه آزمایش و گواه بهعنوانپس آزمون تکمیل شد. گروه گواه در طی این مدت هیچگونه مداخلهایجز مراقبت و برخورد معمول بخش دریافت نکردند. اخذ رضایت شفاهی ،اطمینان از محرمانه ماندن اطلاعات شخصی، عدم نیاز به ذکر نام و مشخصات فردی، آزادی در کنارهگیری از مطالعه در هر زمان، شرح اهداف مطالعه، تشریح مداخله و روش کار از جمله مهمترین ملاحظات اخلاقی مورد توجه در این مطالعه بودند.
بهمنظور طراحی ساختار مداخله، پس از مطالعه و مرور منابع مرتبط ،محتوای اولیه تهیه و برای نظرخواهی و مشاوره به اعضای هیئت علمی با تجربه کار آموزشی و بالینی در بخشهای ویژه در گرایشهای پرستاری داخلی– جراحی) 3 نفر(، پرستاری مراقبتهای ویژه) 3 نفر( ،روانپرستاری) 5 نفر( و پرستار بالینی با سابقه مدیریت در بخشهای ویژه) 2 نفر( ارائه شد. نظرات جمعبندی و محتوای نهایی مداخله آماده و تأیید گردید. محتوای پیامکها بر اساس سؤالات رایج اعضای خانواده بیماران در ساعات ملاقات حضوری و یا تماسهای تلفنی طی یک مطالعه مقدماتی تعیین گردید. مداخله در قالب یک بسته آموزش روانی- حمایتی و بهصورت چند بعدی طراحی و اجرا گردید. بخش اول آشنایی با بخش، روتینها و تجهیزات بهمدت 42 تا 41 دقیقه بود .بخش دوم بهصورت یک جلسه آموزشی بهطور متوسط 62 دقیقهای در خصوص وضعیت بیمار، علایم و نشانهها و ماهیت بیماری و نیز پاسخ به نگرانیها و سؤالات اعضای خانواده انجام شد. بخش اول و دوم مداخله در روز اول اجرا گردید. در روز دوم مداخله، بخش سوم بهصورت راند بالینی عضو خانواده بههمراه تیم درمانی )پزشک معالج، متخصص بیهوشی و پرستار بخش ویژه( بهمدت حدود 62 دقیقه به اجرا در آمد .
در ادامه وضعیت بیمار، تغییرات احتمالی در سطح هوشیاری و اقدامات انجام شده تشخیصی و درمانی، روزانه سه نوبت بهصورت پیامک به تلفن همراه عضو خانواده بهمدت 1 روز ارسال شد. قابل ذکر است که در این مدت محدودیتی از نظر ملاقات برای اعضای خانواده وجود نداشت .همچنین خانواده میتوانست پس از دریافت پیامک در صورت نیاز و یا
جدول 1: مقایسه میانگین و انحرافمعیار نمره استرس، اضطراب و افسردگی اعضای خانواده بیماران قبل و بعد از مداخله در گروههای آزمایش و گواه
آزمون تی زوج پس از مداخله قبل از مداخله
استرس
P > 2/225 4/66 ± 2/22 52/27 ± 3/26 آزمایش
P > 2/221 55/16 ± 3/23 52/67 ± 4/21 گواه
P > 2/225 P < 2/21 آزمون تیمستقل
اضطراب
P > 2/225 2/11 ± 5/66 1/77 ± 3/25 آزمایش
P < 2/21 52/22 ± 3/37 52/27 ± 3/11 گواه
P > 2/225 P < 2/21 آزمون تیمستقل
افسردگی
P > 2/225 2/52 ± 5/76 6/77 ± 3/42 آزمایش
P < 2/21 6/17 ± 2/16 6/24 ± 7/57 گواه
P > 2/225 P < 2/21 آزمون تیمستقل
مقادیر جدول به صورت میانگین ± انحراف معیار بیان شده اند.

در صورت طرح سؤال، تماس تلفنی برقرار کند و اطلاعات بیشتری در خصوص بیمار دریافت نماید. دادهها پس از جمعآوری و کدگذاری توسط نرم افزار SPSS نسخه 22 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت .ابتدا فراوانی، درصد، میانگین، انحرافمعیار، حداقل و حداکثر به کمک آمار توصیفی تعیین شد. در ادامه برای مقایسه میانگینهای قبل و بعد در هر گروه از آزمون تیزوجی، مقایسه میانگینهای دو گروه مداخله و کنترل از آزمون تیمستقل، مقایسه فراوانی متغیرهای کیفی دو گروه از آزمون کایدو و برای تعیین اثربخشی مداخله آموزشی حمایتی با کنترل همزمان اثر پیش آزمون، از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده شد. میزان خطای برآورد در این مطالعه 21/2 و سطح اطمینان 11 درصد در نظر قرار گرفته است.
یافتهها
نتایج آزمون شایپرو ویلک نشان داد که دادههای مربوط به متغیرهای مورد بررسی از توزیع نرمال برخوردارند. بنابراین شرایط استفاده از آزمونهای پارامتریک وجود دارد. میانگین سنی اعضای خانواده در گروه آزمایش و گواه بهترتیب 12/6 ± 27/32 )با دامنه سنی بین حداقل 56 و حداکثر 17( و 16/1 ± 51/34 )با دامنه سنی بین حداقل 56 و حداکثر 65( بود. آزمون آماری تیمستقل نشان داد دو گروه از نظر میانگین سنی تفاوت معنیداری ندارند) 21/2 < P(. 5/65 درصد گروه آزمایش و 7/63 درصد گروه گواه تحصیلات دیپلم و بالاتر داشتند و از نظر آماری تفاوت معناداری به کمک آزمون کایدو نداشتند) 21/2 < P(. ترکیب جنسیتی اعضای خانواده در هر دو گروه بهترتیب 2/35 درصد و 6/66 را زنان و مردان تشکیل میدهند. از نظر نسبت خویشاوندی با بیمار، در گروه آزمایش بهترتیب 5/22%، 31%، 3/54%، و 6/24% و در گروه گواه بهترتیب 5/22%، 3/42%، 3/54% و 3/23% والدین، خواهر/ برادر، همسر و فرزندان بیماران بستری در بخش مراقبت ویژه بودند که آزمون آماری کایدو تفاوت معناداری را در دو گروه نشان نداد) 21/2 < P(.
بر اساس نتایج آزمونهای لوین و شاپیرو-ویلک مبنی بر برقراری پیشفرضهای مربوط به نرمال بودن دادهها و همسانی واریانسها، شرایطلازم برای استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس وجود داشت. یافتهها نشان داد میانگین نمره استرس اعضای خانواده بیماران قبل از مداخله آموزشی حمایتی در گروه آزمایش و گواه بهترتیب 26/3 ± 27/52، 21/4 ± 67/52 و پس از آن 22/2 ± 66/4، 23/3 ± 16/55 بود) جدول
5(. میانگین تغییرات نمره استرس اعضای خانواده بیماران در گروه آزمایش )66/3 ± 36/7-( تفاوت معناداری با گروه گواه) 23/3 ± 21/5-( داشت) 225/2 > P(. با کنترل اثر متغیر پیش آزمون، نتایج آزمون تحلیل کواریانس بر اساس جدول 2 نشان داد در پس آزمون میانگین نمره استرس اعضای خانواده بیماران در گروه آزمایش بهطور معناداری از گروه گواه پایینتر است) 225/2 > P(.
در خصوص اضطراب اعضای خانواده بیماران، نتایج نشان داد میانگین نمره اضطراب اعضای خانواده بیماران قبل از مداخله آموزشی حمایتی در گروه آزمایش و گواه بهترتیب 25/3 ± 77/11،1/3 ± 27/52 و پس از آن 66/5 ± 11/2، 37/3 ± 22/52 بود) جدول 5(. میانگین تغییرات
جدول 2: نتایج آزمون تحلیل کوواریانس بر روی میانگینهای نمرات پیش آزمون و پس آزمون استرس، اضطراب و افسردگی گروههای آزمایش و گواه
معناداری F میانگین مجذورات درجه آزادی مجموع مجذورات منبع تغییرات
استرس
P > 2/225 45/32 215/15 5 215/15 پیش آزمون
P > 2/225 272/76 5646/52 5 5646/52 گروه
6/26 515 153/23 خطا
514 53334 جمع
اضطراب
P > 2/225 551/61 476/61 5 476/61 پیش آزمون
P > 2/225 416/22 5175/1 5 5175/1 گروه
3/17 515 116/34 خطا
514 1271 جمع
افسردگی
P > 2/21 6/21 46/25 5 46/25 پیش آزمون
P > 2/225 354/7 5632/1 5 5632/1 گروه
1/65 515 672/7 خطا
514 7463 جمع

نمره اضطراب اعضای خانواده بیماران در گروه آزمایش) 25/3 ± 22/7-( تفاوت معناداری با گروه گواه) 37/2 ± 27/2-( داشت) 225/2 > P(.
با کنترل اثر متغیر پیش آزمون، نتایج آزمون تحلیل کواریانس بر اساس جدول 2 نشان داد در پس آزمون میانگین نمره اضطراب اعضای خانواده بیماران در گروه آزمایش بهطور معناداری از گروه گواه پایینتر است )225/2 > P(. نتیجه پژوهش در مورد افسردگی اعضای خانواده بیماران نشان داد که میانگین نمره افسردگی اعضای خانواده بیماران قبل از مداخله آموزشی حمایتی در گروه آزمایش و گواه بهترتیب 42/3 ± 77/57،6/7 ± 24/6 و پس از آن 76/5 ± 52/2، 16/2 ± 17/ 6 بود
)جدول 5( و میانگین تغییرات نمره افسردگی اعضای خانواده بیماران در گروه آزمایش) 32/ 3± 67/6-( تفاوت معناداری با گروه گواه) 22/7 ± 72/2-( داشت) 225/2 > P(. با کنترل اثر متغیر پیش آزمون، نتایج آزمون تحلیل کواریانس طبق جدول 2 نشان داد در پس آزمون میانگین نمره افسردگی اعضای خانواده بیماران در گروه آزمایش بهطور معناداری از گروه گواه پایینتر است) 225/2 > P(.

  • 2