نخوار در منطقـه مـورد بررسی شده بـود . مطالعـات نشـان داده اسـت کـه بنـدپایان بـهفروپاشی و تغییر شکل زیستگاههای طبیعی پاسـخ منفـی نشـانمیدهند (15) و شرایط نامساعد مرتع امکان حضور گونـه هـا یبزرگ سوسک را فراهم نمیسازد، بههمین دلیل بهعلت احتمـالحضور بیشتر گونههای کوچک سوسک، میزان سرگین برداشـتشده زیاد نبود. چون سوسکهای کوچک بیشتر قادر به برداشت تکههای کوچک سرگین هستند (21). همچنـ ین مطالعـه حاضـردر فصل تابستان انجام گرفت، تحقیقات نشان میدهد که درجه حرارت بالا فعالیت حشرات تجزیهگر سرگین را کاهش میدهد (28) که خود دلیلی بر حضور گونههای کوچـک تـر سوسـک وعدم حضور گونههای بزرگتر است.
درصورت حضور سوسکهای سرگینخـوار بـزرگ مقـداربیش تری س رگین و ب ذر موج ود در آن توس ط ای ن حش رات برداشت و جابهجا میشوند و سوسکهـا ی کوچـک تکـههـا یکوچ ک س رگین ح اوی ب ذره ای کوچ ک را بیش تر پراکن ده میسازند (7). اونگ و همکـاران (33) در مطالعـه نقـش اثـراتتنوع، اندازه بدن و زیست توده سوسکهای سرگینخوار نشـان دادند که بین مقدار مصرف و دفن سرگین با اندازه بدن سوسک همبستگی مثبت وجود دارد، بهطوری کـه گونـههـا ی بـزرگ تـرسوسک، سرگین بیشتری را نسبت به گونههای کوچکتـر دفـن میکنند، اما از لحاظ عملکرد برای تجزیه سرگین سوسـک هـا یکوچکتر مهمتر هستند. کـاکرس و مونتر یوفیلـو (14) دریافتنـدکه سوسکهای کوچک، تکههای کوچـک سـرگین را جابـه جـا میکنند.
نتایج مطالعه حاضر نشـان داد کـه بیشـتر ین بـذور تقل یـ دیجابهجا شده از نوع اندازه کوچک بود (شکل 3) که این موضوع با اندازه سوسک و میزان تکه سـرگ ینی کـه برداشـت شـده بـودمربوط میباشد. در مطالعه اثر فعالیت این حشـرات بـر سـاختاربانک بذر خاک از طریق سرگین میمون با استفاده از مهـره هـ ایپلاستیکی گـزارش گرد یـ د کـه مهـره هـا ی کوچـک نسـبت بـهمهرههای بزرگ بیشتر جابهجا و دفن میشـوند و اغلـب نسـبت به مهـره هـا ی بـزرگ در عمـق بیشـتر ی قـرار مـ یگیرنـد (23).
همچنین نتایج نشان داد که کمترین بذر جابهجا شده مربوط بـهحالت دوم که احتمال حضور سوسکهـا ی اقامـت گـر ،حضـور تونلگرهای بزرگ و کوچک و عدم حضور غلتانگرهای بـزرگو حضور غلتانگرهای کوچک بود. بـرا ی بـذور در حـالتی کـهاندازه بذرها بزرگ انتخاب شده بـود عـلاوهبـر، حالـت دوم درحالت پنجم نیز کمترین میزان از بذرها پراکنده شده بود. در این زمینه اندرسون (7) در مطالعه نقش سوسکهـا ی سـرگ ینخـوار(برداشت سرگین، دفن و استقرار بذرها) نتیجه گرفـت کـه ایـ ن حشرات قادر به برداشت سرگین و تدفین بذور داخل آن همـراهبا سرگین هستند و در نتیجه به استقرار بذرها کمک مـ ینماینـد .
سوسکهای بزرگتر توانایی بیشـتر ی نسـبت بـه سوسـکهـا یکوچکتر در تدفین بذور موجود در سرگین دارند و در پراکنش ثانویه بذور بزرگتر مهم هستند. اندرسون (6) در مطالعـه رو ینقش این حشرات در برداشت سرگین میمون نتیجه گرفت که با افزایش اندازه بذرهای تقلیدی از میـ زان پـراکنش و جابـهجـا ییآنها توسط سوسکها کاسـته مـیشـود و گونـههـا ی بـزرگ تـرسوسک نسبت به گونههای کوچکتر مقدار بیشـتر ی سـرگ ین و درنتیجه بذرهای بیشتری مدفون مینمایند.
نتایج مطالعه حاضر نشان داد که حالت شـاهد در برداشـتسرگین کمترین سهم را به خود اختصـاص داد. چـون هـدف ازاعمال این حالت جلـوگ یری از ورود و فعالیـ ت سوسـک هـا بـااندازه مختلف جهت برداشت سرگین بود. احتمال میرود میزان اندک سرگین برداشت شده از این حالت مربوط به نقش عوامـل
۶۱
محیطی و سایر ارگانیسمهای تجزیهگـر باشـد . نتـا یج نشـان داددرصورت عدم حضور تونلگرها و غلتانگرهـا ی بـزرگ سـایر گروههای سوسک رقابت بیشتری بر سـر منـابع غـذایی موجـوددارند و گونههـا ی بـزرگ سوسـک اجـازه فعالیـ ت زیـ اد را بـهگونههای کوچکتر نمیدهند و رقابـت بـین سـا یر گـروه هـا رامحدود مینماید، اما درصورت حضور بهصـورت گونـه غالـبعمل کرده و اجازه فعالیت به سوسکهای با اندازه کمتـر از 10میلیمتر را نمیدهند.
بهطورکلی این حشرات در برداشت سرگین احشام و اتصال پراکنش ثانویه بذور با پراکنش اولیه بذور نقـش اساسـی دارنـد(5). نکته مهم این است که با پراکنش ثانویه بـذور توسـط ایـ ن حشرات ممکن است بذر گیاهان در مکانهایی ریخته شوند کـهشرایط آنها برای بقا و یا استقرار مناسبتر باشد و بـهمـوجــبآن شـرایـط جـوانـهزنـی بـذر مساعدتر شـود و ایـ ن عملکـردسوسک در نگهداری قابلیت زیست بذور درحـ ال کمـون (12)، کاهش اثرات منفی ناشی از تراکم بذر از طریق جابـه جـا کـردنآنها و در نتیجه کاهش رقابت بین جوانـه هـا (21) تمیـ ز کـردنمراتع (27) مؤثر است.
دامهای متفاوتی از سطح مراتع ایران درحال استفاده هسـتند(3) و روزانه مقدار زیادی سرگین که یک منبع غنی از مواد آلی
منابع مورد استفاده
است تولید میشود (8). از آنجاییکه این حشـرات بـه مـدفوعمهرهداران بهویژه پستانداران برای غذا و تولیدمثل وابسته هستند (24) و با برداشت سرگین قادر به بازگرداندن مواد آلی بـه درون خاک و گردش دوباره موادغذایی هسـتند (32)، پـس مـیتـواناظهار داشت پتانسیل بهبود کارایی مراتع را دارند (11).
تاکنون تحقیقی در ایـ ران در زمینـه ایـ ن حشـرات صـورتنگرفته است و در این تحقیق که در قسمتی از مراتع نیمهاسـتپ یاستان چهارمحال و بختیاری با وضعیت فقیر بـا پوشـش گیـ اهیمهاجم و در یک فصل (تابستان) از سال انجـام شـد، سـعی بـرمطالعه نقـش اکولـوژیکی مجموعـه سوسـک سـرگ ینخـوار دربرداشت سرگین بز بهعنوان یک منبع غذا برای ایـ ن حشـرات وپراکنش ثانویه بذرها شد.
باتوجه به تاثیر فاکتورهای متعدد حیاتی و غیرحیاتی هماننـدتغییرات فصلی (25)، پوشـش گ یـ اهی (20)، نـور و شـدت آن(34)، درجه حرارت (9) و شـرا یط زیسـتگاه (32) در عملکـرداین حشرات نسبت به سرگین دامهای مختلف نیاز به مطالعـاتپایشی طی فصول مختلف سال و در نقاط متفـاوت و همچنـین بررسی عملکرد این حشرات در سرگینهای دامهای مختلف که از پوشش گیاهی سطح مراتع تغذیه میکنند، میباشد.
آذرنیوند، ح و م. ع. زارع چاهوکی. 1389. بوم شناسی مرتع، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول ،345 صفحه.
عالی، ا. ع.، ف. هاشمی، م. صالحی، ف. رفیعیپور، ز. فولادی، ع. طاهری، ز. یوسفیان، ا. ا. حسـ ینی و ب. چابـک . 1389. گـزارشپوشش گیاهی حوزهی بالا دست دانشگاه شهرکرد زیر حوزهی 5، پروژه کارشناسی مرتع و آبخیـ زداری. دانشـگاه شـهرکرد. 188صفحه.
مقدم، م. ر. 1388، مرتع و مرتعداری، چاپ ششم، انتشارات دانشگاه تهران ،470 ص.
Andresen, E. and D. J. Levey. 2004. Effects of dung and seed size on secondary dispersal, seed predation, and seedling establishment of rain forest trees. Oecologia 139: 45-54.
Andresen, E. 1999. Seed dispersal by monkeys and the fate of dispersed seeds in a Peruvian rainforest. Biotropica 31:145-158.
6.Andresen, E. 2002. Dung beetles in a Central Amazonian rainforest and their ecological role as secondary seed dispersers. Ecological Entomology 27: 257-270.
Andresen, E. 2003. Effect of forest fragmentation on dung beetle communities and functional consequences for plant regeneration. Ecography 26(1): 87-97.
Arnaudin, M. E. 2012. Benefits of Dung Beetles (Coleoptera: Scarabaeidae) on Nutrient Cycling and Forage Growth
۶۲
in Alpaca Pastures. M.Sc. Thesis, Crop and Soil Environmental Sciences,University of Virginia.
Atkinson, D. 1994. Temperature and organism size – a biological law for ectotherms? Advances in Ecological Research 25: 1-58.
Bang, H. S., J. H. Lee., O. S. Kwon., Y. E. Na., Y. S. Jang. and W. H. Kim. 2005. Effects of paracoprid dung beetles (Coleoptera : Scarabaeidae) on the growth of pasture herbage and on the underlying soil. Applied Soil Ecology 29: 165-171.
Bertone, M. A., J. T. Green., M. H. Poore. and D. W. Watson. 2006.The contribution of tunneling dung beetles to pasture soil nutrition. Plant Management Network:Forage and Grazinglands DOI:10.1094/FG-2006-0711.
Borchert, M. I., F. W. Davis., J. Michaelsen. and L. D. Oyler. 1989. Interaction of factors affecting seedling recruitment of blue oak (Quercus douglasii) in California. Ecology 70:389-404.
Braga, R. F., V. Korasaki., E. Andresen. and J. Louzada. 2013. Dung beetle community and functions along a habitat- disturbance gradient in the Amazon: A rapid assessment of ecological functions associated to biodiversity. Pols One. DOI: 10.1371/0057786.
Cáceres, N. C., and E. L. A. Monteiro-Filho. 2006. The action of post-dispersal beetles (Coleoptera: Scarabaeidae) and ants (Hymenoptera: Formicidae) on scats of Didelphis spp. (Mammalia: Didelphidae). Revista Biología Tropical 54 (4): 1197-1203.
Chandra, K. and D. Gupta. 2012. Diversity and composition of dung beetls (Scarabaeidae: Scarabaeinae and aphodiinae) assemblages in Singhori wildlife sanctuary, raisen, madhya pradesh (India). Munis Entomology & Zoology Journal 7: 1-16.
Chandra, K., D. Gupta., V. P. Uniyal., M. Bharadwaj. and A. K. Sanyal. 2012. Studies on Scarabaeid Beetles (Coleoptera) of Govind Wildlife Sanctuary, Garhwal, Uttarakhand, India. Biological Forum, An International Journal 4(1): 48-54.
Davis, A. J., J. D. Holloway., H. Huijbregts., J. Krikken., A. H.