است که این گیاه دارای اثرات آنتی اکسیدانی، محافظت کبدی و.. می باشد. بنابراین در این تحقیق اثرات حفاظت کبدی گیاه آرتیشو در برابر مسمومیت ناشی از استامینوفن مورد بررسی قرار می گیرد.
هدف پژوهش
هدف از پژوهش حاضر بررسی اثر محافظت کبدی گیاه آرتیشو بر میزان فعالیت آنزیم های ALT ، AST و ALP می باشد.
فصل اول
کلیات
1-1- معرفی گیاه آرتیشو یا کنگر فرنگی
1-1-1- تاریخچه
کنگر فرنگی یکی از قدیمی ترین گیاهان دارویی جهان است که در طول هزاران سال کشت می شده است این گیاه چند ساله بومی جنوب اروپا، مدیترانه و شمال آفریقا و جزایر قناری است. این گیاه اولین بار در یونان و روم باستان و در قرن هجدهم در فرانسه شناخته شده و توسط سیاحان فرانسوی و اسپانیایی به قاره امریکا نیز برده شد. پزشکان باستان از کنگر فرنگی به عنوان داروی مدر، پایین آورنده کلسترول، محرک کبدی و رفع مشکلات کبدی و گوارشی استفاده می کردند. همچنین این گیاه در اعصار گذشته به صورت پودر شده برای برطرف کردن بوی بد بدن بین مردم محبوبیت داشته است(41،50،58،82).
1-1-2- گیاه شناسی
1-1-2-1- نام های مختلف گیاه آرتیشو
لاتین: C.cardanculus Var. Sativa یا Cynara scolymus L.
آلمانی:Artischocke
فرانسه:Artichant, Artichant commun
انگلیسی: Globeartichoke,Artichoke, Common, ardichoke, Gardenartichoke
فارسی: کنگر فرنگی، اردشاهی، انگنار، انگینار
عربی: خرشوف(41،68)
گیاه Cynara scolymus L. گیاهی است چند ساله یا پایا، حساس به سرما، با طول عمر 4 سال که ارتفاع آن به 2 متر می رسد. دارای برگ های بسیار بزرگ متمایل به سفید به ابعاد 40×15 سانتی متر، بدون خار یا دارای دندانه های نوک تیز کوچک، سطح تحتانی برگ ها کرکینه پوش و حاوی رگبرگ های خیلی برجسته، برگ های زیرین دارای تقسیمات شانه ای، بخش های تخم مرغی و حاوی لوب های بزرگ دندانه دار، برگ های فوقانی ساده، تخم مرغی نیزه ای و دارای دندانه های نامنظم. این برگ ها دارای تقسیمات شانه ای عمیق بریده بریده بوده و رنگ آن متمایل به سفید است در سال دوم رویش از مرکز برگ های طوقه ی، ساقه ای محکم و شیاردار می روید که تقریبا ارتفاع آن تا 5/1 متر نیز می رسد این ساقه در بخش بالایی منشعب و دارای برگ های کوچکتر و بدون دمبرگ می باشد. پهنک این برگ ها منقسم و پر مانند و یا تقریبا کامل، سطح تحتانی کلیه برگ ها کرکینه پوش می باشد. کاپیتول کروی فشرده به ابعاد 7×11 سانتی متر، برگهای قاعده5×3 سانتی متر، کاملا فشرده و در انتها حاوی ضمایم پوشش تخم مرغی با نوک کند یا فرورفته و خارهای نوک تیز، گل های لوله ای به رنگ آبی متمایل به بنفش می باشد(14،41). جوانه های گل خوراکی گیاه به رنگ سبز مایل به نقره ای به ارتفاع 4-5 و عرض 5-6 فوت است. جوانه های گل از قسمت انتهایی ساقه اصلی و ساقه های جانبی گیاه بیرون می آیند و هر جوانه گل باز نشده شبیه به مخروط کاج می باشد. با 4-3 اینچ قطر، گرد و دارای جوانه های کمی کشیده(دراز)، براکته های سبز چرمی که هر یک گل هایی به رنگ آبی ارغوانی را در برگرفته اند.
شکل (1-1) گیاه آرتیشو (کنگر فرنگی)
قسمت تحتانی هر براکته در واقع همان قسمت گوشتی و خوراکی گیاه است. براکته ها در اطراف یک مرکز گوشتی بوجود می آیند. جوانه های اطراف غنچه گل بعد از باز شدن تبدیل به گل های ارغوانی آبی به طول 6 اینچ می شوند(9).
1-1-2-2- انواع واریته های موجود کنگر فرنگی
کنگر فرنگی دارای واریته های پرورشی یا ارقام زراعی مختلف است که غالبا جهت استفاده غذایی از ساقه و کاپیتول های آنها کشت می شوند. از جمله واریته های شناخته شده می توان به موارد زیر اشاره نمود(80).
C.scolymus var.blaue
C.scolymus var.macau
C.scolymus var.caribou
C.scolymus var.camus de bertagne
C.scolymus var.violet du midi
C.scolymus var.violet d,Hyeres
C.scolymus var.violet de chapeau
1-1-2-3- اندام دارویی
همه قسمت های گیاه کنگر فرنگی جهت مصارف دارویی مورد استفاده قرار می گیرد اما مطالعات نشان داده است که برگ های سال اول(برگ های بسیار بزرگ و به شکل طوقه ای) و به ویژه برگ های مربوط به پایه هایی که هنوز گل نداده اند جهت مصارف دارویی بهتر می باشد(14،20،41،92).
1-1-2-4- مواد موجود در گیاه کنگر فرنگی
برگ های خشک کنگر فرنگی دارای حدود 9 تا 11 درصد آب و 12 تا 15 درصد مواد معدنی بوده و غنی از نمک های پتاسیم و منیزیم می باشد. بسیاری از ترکیبات فنولی، فلاونوییدی(1/0 تا 1 درصد) و اسیدی در کنگر فرنگی یافت شده است(50).
اسید کافئیک و استرهای اسیدکینیک-اسید کافئیک ترکیبات عمده گیاه محسوب می شوند، که از آن جمله می توان به پسودوکلروژنیک اسید، 1-کافئیل کینیک اسید، کلروژنیک اسید، 3-کافئیل کینیک اسید، 5-کافئیل کینیک اسید، 1و5 دی کافئیل کینیک اسید، 1و3-دی کافئیل کینیک اسید یا سینارین موجود در گیاه، ایزوکلروژنیک اسید که شامل 3و4 دی کافئیل کینیک اسید، 3و5-دی کافئیلکینیک اسید و بالاخره 4و5- دیکافئیل کینیک اسید می باشد، اشاره نمود(20،92). از میان ترکیبات یاد شده اسید کلروژنیک و 1و3 دی کافئیل کینیک اسید ترکیبات عمده محسوب می شوند و سایر ترکیبات بر اثر ایزومریزاسیون حین استخراج تولید می گردند. ترکیبات یاد شده نسبت به اکسیدازها و حرارت حساس بوده و به سهولت توسط این دو عامل تجزیه و از بین می روند. به دلیل غنی بودن گیاه از اکسیداز ها مهار عمل این آنزیم ها بسیار دشوار می باشد و در نتیجه چنانچه خشک کردن گیاه کنترل شده نباشد سبب از بین رفتن بخش عمده مواد خواهد شد.
اسید الکل ها بنا به نظر برخی از محققین بخش عمده ای از اثرات فارماکولوژیک این گیاه را سبب
می گردند. نظیر: اسید سیتریک، اسید مالیک و اسید گلیکولیک، اسید لاکتیک، اسید سوکسینیک و اسید گلیسریک اشاره نمود(20،92).
1-1-2-5- فلاونوئیدهای موجود در کنگر فرنگی
مشتقات لوتئولین، لوتئولین-7-o -گلوکوزید یا سیناروزید، لوتئولین-7-o – روتینوزید یا اسکولیموزید، لوتئیلین 4-o- گلوکوزیل7- o – روتینوزید یا سیناروتری زید فلاونوئیدهای عمده کنگر فرنگی می باشند اما در کنار این مواد، فلاونوییدهای دیگری نظیر آپی ژین، کرستین، هسپره تین، نارینجین و گلیکوزیدهای آنها در گیاه مشاهده می شوند(10،11،68،80). لاکتون های سزکویی ترپن (ماده تلخ) که بیشترین مقدار آنها در برگ های جوان مشاهده می شود دسته دیگری از ترکیبات شیمیایی کنگر فرنگی را تشکیل
می دهند. سیناروپیکرینIII (عمده ترین لاکتون)، گروشیمین، دهیدروسیناروپیکرین و سیناراتری ال به این گروه از ترکیبات شیمیایی تعلق دارند(79،92).
1-1-2-5-1- خواص آنتی اکسیدانی فلاونوئیدها
فلاونوئیدها خانوادهای از آنتیاکسیدان هایی هستند که در میوه ها و سبزیجات و نیز نوشیدنیهایی مانند چای یافت میشوند، فواید فیزیولوژیکی فلاونوئیدها به مقدار زیادی متوجه خواص آنتی اکسیدانی آن ها است، فلاونوئیدها ممکن است سلول ها را از خطرهای گوناگونی محافظت کنند (10،17). همراهی طولانی فلاونوئیدهای گیاهی با گونههای مختلف حیوانات و سایر موجودات زنده طی تکامل، ممکن است عامل طیف وسیعی از فعالیتهای بیوشیمیایی و داروشناسی این ترکیبات شیمیایی در پستانداران و سایر سیستمهای زیستی باشد.
بیش از 40000 فلاونوئید منحصر به فرد از نظر ساختاری در منابع گیاهی شناسایی شدند (17). فلاونوئیدها نیز دارای قوی ترین قدرت آنتی اکسیدانی در بین ترکیبات فنلی می باشند که این خاصیت نیز تحت تاثیر نوع هیدروکسیلاسیون (قرار گرفتن عوامل هیدروکسیل در موقعیت های ارتو، پارا، متا ) می باشد، همچنین قرار گرفتن ترکیبات قندی بر روی ساختار فلاونوئید ها می تواند باعث افزایش قدرت آنتی اکسیدانی آن ها شود (51).
فلاونوئیدها، ترکیباتی با وزن مولکولی کماند که در تمام گیاهان آوندی یافت میشوند، فنیل بنزو-پیرونها (فنیل کرومون ها) با ردهبندی ساختاری بر اساس هستههای سه حلقهای عادی هستند. بر اساس استخلافشان به فلاوا نولها، آنتوسیانیدینها، فلاون ها، فلاوانونها و چالکونها تقسیم بندی می شوند. مدت هاست که فلاونوئیدها به دلیل دارا بودن فعالیت های ضد التهابی، آنتی اکسیدانی، ضدحساسیت، محافظتکنندگی کبد، ضد لخته، ضد ویروس و ضد سرطانی شناخته شده است (17،12).
فلاونوئیدها در قلمرو گیاه بسیار عمومی و گسترده هستند. آنها نقش رنگدانه های گیاهی را دارند، مسئول رنگ گل ها و میوه ها می باشند. لغت فلاونوئید از لغت لاتین flavus به معنای زرد مشتق شده است و بسیاری از فلاونوئیدها دارای رنگ زرد هستند (19).
فلاونوئید ها از یک حلقه بنزنی متصل به ساختمان بنزو گاما پیرون تشکیل می شود. آنها از 3 واحد استات و یک واحد فنیل پروپان ساخته شده اند (19).
تقریباً 500 فلاونوئید به صورت آگلیکون آزاد و بقیه به صورت o یا c گلیکوزید وجود دارند. گلیکوزیدهای فلاونوئیدی معمولاً محلول در آب هستند.3گروه اصلی از آن ها بر طریق اکسیژناسیون در محل کربن 3 طبقه بندی شده اند، عبارتند از: فلاون ها، فلاونول ها و فلاونون ها (19).
1-1-2-5-2- فلاوونوئید ها معمولا به روش های زیر عمل می کنند
1-فعال کردن آنزیم های آنتی اکسیدان
2-بازدارندگی اکسیداز
3-کاهش رادیکال های ?-توکوفرول
4-پاکسازی مستقیم رادیکال های آزاد اکسیژن
5-کاهش استرس های اکسیداتیو ایجاد شده توسط نیتریک اکسیداز
6-افزایش ظرفیت ضد اکسیدانی، ضد اکسیدان های با وزن مولکولی کم (27).
1-1-2-6-آثار فارماکولوژیکی گیاه آرتیشو یا کنگر فرنگی
این گیاه یکی از قدیمی ترین گیاهان دارویی بوده که مصریان باستان برای آن ارزش بسیاری قایل بودند و برای کمک به هضم غذا از آن استفاده می شده است و حتی در اروپای قرن شانزدهم شاه و شاهزادگان از آن به عنوان غذا استفاده می کردند(37). برگ های این